శ్రీనివాస కళ్యాణం అను ఇటీవలి చిత్రరాజం

శ్రీనివాస కళ్యాణం అని ఒక సినిమా. పేరు చూసి, ట్రైలర్ చూసి అందులో హీరో (నితిన్) ని చూడగానే గుండెళ్ళో రైళ్ళు పరిగెత్తాయి. సినిమా అంతా ఏయొక్క పుణ్యకార్యం అతగాడితో సహా ఇప్పుడు చాలా మందికి పలకనలవి కాని పదమో, ఆయొక్క పుణ్యకార్యం గురించి. కానీ, ఓ సగటు తెలుగు సినీ అభిమానిగా తప్పదు కదా… చూశాను.

మొదటి పది నిముషాలు ఓ పెళ్ళి దృశ్యం. పెళ్ళంటే‌ పెద్ద పండగ, పెళ్ళైతే ఇంటికి ఓ కొత్త తరం వస్తుంది, పెళ్ళి ఇది, పెళ్ళి అది. అని ఊదరగొట్టేశారు (ఇక్కడ బ్రహ్మోత్సవం గుర్తు వచ్చింది). కొంచముంటే సడెన్ గా స్క్రీను మీద ప్రశ్నలు ప్రత్యక్షమై, ఇవి పాసైతేనే మిగితా సినిమా చూడ్డానికి అర్హులంటారేమో అని ఒక పక్క హడలి చచ్చి, ఓ పక్క అపుడు ఎస్కేప్ అయిపోవచ్చులే అనుకుంటూ‌ ఆశగా బతికాను. అలాంటిదేం జరగలేదు. సీను ఇంకో ఊరికి మారింది. ఈ పెళ్ళి చిన్నప్పుడు చూసిన నితిన్ బాబు పెద్దయ్యాక వేరే ఊర్లో ఫ్యామిలీ ఈజ్ ఎవ్రీథింగ్ టైపులో (ఇక్కడ నాకు రవితేజ “టచ్ చేసి చూడు” గుర్తువచ్చింది) అందరికీ ఉపదేశాలు ఇస్తూ, మధ్య మధ్య ఉద్యోగం చేస్తూ, ఓ బాగు అడ్డంగా వేసుకుని సైకిల్ తొక్కుకుంటూ ఒక పాట కూడా పాడాడు – అవతలి వాళ్ళ కోణం అర్థం చేసుకోవాలని (ఇక్కడ శ్రీమంతుడు గుర్తు వచ్చింది). మామూలుగానే హీరో హీరోయిన్ కలిసారు, ప్రేమించుకున్నారు. కట్ చేస్తే మళ్ళీ పల్లెటూరు – ఓ మరదలు, ఒక పెద్ద కుటుంబం, వాళ్ళ తాలూక అభిమానాలు, ఆప్యాయతలు (ఇక్కడా సీ.వా.సి.చెట్టు, శతమానం భవతి వంటివి గుర్తువచ్చాయ్) వగైరా. అందరూ మంచోళ్ళే. ఇవతలకి కట్ చేస్తే, ఒకాయనుంటాడు – హీరోయిన్ నాన్న. పెద్ద బిజీ బిజినెస్ మాన్. ఇంక బాగా సక్సెస్ఫుల్ ఫెలో, రిచ్ ఫెలో అంటే వాడు చెడ్డోడే అయి ఉండాలి. తప్పదు. అదే మన తెలుగు సినిమా ఆత్మ అంటే. తక్కిన సినిమా అంతా
అ) హీరో ఆయనకి పలకడం చేతకాకపోయినా చెప్పేసే గొప్ప గొప్ప కొటేషన్ లతో
ఆ) హీరో కుటుంబం షుగర్ పేషంట్లు కూడా సిగ్గుపడేంత తియ్యటి అభిమానాలతో
ఈ చెడ్డాయనని మంచాయనగా మార్చేయడం. అది షరా మామూలు. గత ౨౦౨౦౨౦౦౦౧ సినిమాల్లో చూసినదే.

ఇకపోతే, సంప్రదాయాలు ఆద్యంత రహితాలు, వాటిల్లో మార్పు రాదు. నువ్వు మారొచ్చు, నీ లైఫ్ స్టైల్ మారొచ్చు, నువ్వు రకరకాల సుఖాలకి అలవాటు పడొచ్చు, రకరకాల కష్టాలు పడొచ్చు. కానీ, పెళ్ళిళ్ళలో చేసే పనులు మాత్రం అజరామరంగా అలాగే, మార్పుల్లేకుండా జరుగుతూ ఉండాలి. ఎన్ని మారినా అవి మారకూడదు. కానీ మార్పు మాత్రం మానవ సహజం. సంప్రదాయాలు కాలానుగుణంగా‌ మార్చకూడదు. అవతలి వాళ్ళకి ఎట్లున్నా డామినెంట్ కుటుంబం (అంటే పెళ్ళిళ్ళలో మగపెళ్ళివారు) వాళ్ళకి ఎలా అనిపిస్తే అలా చేసి తీరాలి. అదే సంప్రదాయం. సంప్రదాయమంటే అజరామరం. మీకు అర్థమౌతోందా నేను చెప్పేది?‌ (బిగ్బాస్ చూసినవాళ్ళు ఇక్కడ గీతామాధురి వాయిస్ మార్ఫ్ చేసుకొండి). రిజిస్టర్ పెళ్ళిళ్ళు చేసుకోడాన్ని చూపలేదు కానీ, డెస్టినేషన్ పెళ్ళిళ్ళని బాగా వెటకరించారు. షరామామూలుగా అందరూ మహా రిచ్చి. అందరూ ఆరోగ్యంగా ఉంటారు. అందరూ‌ అభిమానాలు ఆప్యాయతలతో పడి చచ్చిపోతూంటారు. అందరికీ ఊర్నిండా స్నేహితులు, శేయోభిలాషులుంటారు. అయితే, బ్రహ్మోత్సవంలో రావు రమేశ్ లాగ ఇందులో కూడా ఒకళ్ళు ఉండాల్సింది. మిస్సయ్యారు. మొత్తానికి తిన్నగా తెలుగు మాట్లాడ్డం‌, తెలుగు భోజన వర్ణన – ఈరెంటిని మాత్రం వదిలేస్తే తెలుగు లోగిళ్ళు, తెలుగు సంప్రదాయాలు, తెలుగు తనం, తెలుగు అభిమానాలు, తెలుగు ఆప్యాయతలు, తెలుగు తిక్కా, తెలుగు పైత్యం – అన్నీ సమపాళ్ళలో కలిపి ఎదుట నిలబెట్టిన సినిమా.

సినిమా నుండి ఇంటికి తీస్కెళ్ళాల్సిన ముఖ్యమైన పాయింటేమిటంటే – ఇక్కడ ఆధునిక ఇరవై ఒకటి ఆ పైన శతాబ్దాల తెలుగు భాషాభివృద్ధికి తొలి అడుగులు పడాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది. ఇప్పుడు నాలుక మందం పోను పోనూ ఇంకా పెరిగే సూచనలు ఉన్నాయి కనుక ఆయొక్క “అందరూ తప్పక చేసుకోవాల్సిన పుణ్యకార్యానికి” ళ లేని పదం ఒక్కటి కనిపెట్టాలి. వీళ్ళు దాన్ని గురించి చెప్పే కబుర్లని బట్టి నాకు తోచిన ఒక పదం – ఇహిప్పోకరసియా. మీకు తోచినవి మీరు కూడా చెప్పండి. పదానికి కావాల్సిన అర్హతలు:
– నాలుక ఎంత మందంగా ఉన్నా పలుకగలిగే పదమై ఉండాలి.
– ణ/ళ వంటి కాంప్లికేటెడ్ అక్షరాలు లేకుండా, చూడ్డానికి అందంగా కనబడే అక్షరాల కూర్పు కావాలి.
– వినగానే మనలో భక్తిభావం కలగాలి. వీథిలో ఏ‌ దంపతులని చూసిన చేతులెత్తి నమస్కరించాలి అనిపించాలి (హిందూ, ఆడా-మగా సంబంధాలు, అవీ కులాంతరం మతాంతరం కానివి, వీలైనంత ధనిక దంపతులైతేనే సుమా!).
– వినగానే కలిగిన సైకిక్ వైబ్రేషన్ వల్ల అర్జెంటుగా ఒక్క ఇహిప్పోకరసియా (దాని సమానార్థకం ఏదో) అన్నా చేసుకోవాలి అనిపించాలి.
– ఆల్రెడీ అయిన వాళ్ళైతే వాళ్ళావిడకి పట్టుచీర నగలు, వాళ్ళాయనకైతే పంచే-ఉత్తరీయం వంటి సంప్రదాయక దుస్తులు ఇవ్వాలనిపించాలి. అత్తమామలకి, తల్లిదండ్రులకి వారి వారి వయసుకి, గౌరవానికి తగిన కానుకలు, పసుపు కుంకుమలు పెట్టి అందించి ఆశీర్వాదాలు తీసుకోవాలి అనిపించాలి.
– ఇహిప్పోకరసియా గురించి అందరికీ అరగంటకి తగ్గకుండా చెప్పేంత సంస్కృత పద్యాలు-అర్థాలు చెప్పాలి అనిపించాలి (దీనికి ముందు మనం నేర్చుకోవాలి. అమీర్పేటలో సైటు రిసర్వ్ చేసుకుని కోచింగ్ సెంటర్ పెట్టాలి ఎవరన్నా మొదట).
(ఇంకా కొన్ని ఉన్నాయి. కానీ అంత స్పష్టంగా రాయడానికి రావట్లేదు. అందువల్ల ఇవి చాలు ఇప్పటికి.)

జలుబా? తలనొప్పా? ముక్కు దిబ్బడా? – చూడండి తెలుగు సినిమా! అన్న సలహా ఒక విధమైన స్వపీడనానందంగా (అదేనండి, masochism) అభివర్ణించవచ్చు. అయితే దానివల్ల ఉన్న మహ గొప్ప ఉపయోగం ఏమిటంటే – మన అసలు నొప్పి ఉన్నట్లుండి చిన్నదిగా కనిపించడం మొదలవుతుంది. నిన్న రాత్రి – ఇవాళ పొద్దున కలిపి నాకు జరిగింది అదే. ఎప్పుడో‌గాని ఇలా సత్వర స్పందనలతో వరుస టపాలు రాసేంత తీరిక దొరకదు. ముందు రెండ్రోజులు సెలవిచ్చిన ఆఫీసు వాళ్ళకి, లాంగ్ వీకెండుకూ ఈ టపా అంకితం. అందరికీ కెనెడియన్ థాంక్స్ గివింగ్ శుభాకాంక్షలు!

Advertisements
Published in: on October 6, 2018 at 5:04 pm  Comments (7)  

శాస్త్రరంగం – మహిళలు – నా గోడు

గత రెండు రోజుల్లో ఇద్దరు మహిళలకి నోబెల్ బహుమతి రావడం, తరువాత వరుసగా సీబీసీ (కెనడా వారి బీబీసీ అనమాట) రేడియోలో పలు చర్చలు వినడం అయ్యాక ఏదో ఈ విషయమై నాకు తోచిన నాలుగు ముక్కలు రాసుకోవాలని ఈ టపా. వ్యక్తిగత అభిప్రాయాలు – జనాంతికంగా రాసినవి కావు. కొంచెం కడుపుమంటతో, కొంచెం అసహనంతో రాసినది – ఆపై మీ ఇష్టం. (నువ్వు అయ్యప్ప గుళ్ళోకి ఎంట్రీ గురించి రాయలేదే? అనీ, మీ ఊళ్ళో‌ ఒక చర్చి బయట సైన్ బోర్డు లో పాపం వాళ్ళు రంజాన్ శుభాకాంక్షలు తెలియజేయబోతే, సైన్ బోర్డ్ కంపెనీ వాళ్ళు ఇది మా మతానికి విరుద్ధం అని రాత్రికి రాత్రి బోర్డే ఎత్తేస్తే, చర్చి వాళ్ళు మానవ హక్కుల కేసు వేశారు.- దాని గురించి రాయలేదే? అని అడిగేవాళ్ళకి – మీకు పనీపాటా లేదా ఇలా అందరినీ అడుక్కోవడం తప్ప? అని నా ప్రశ్న).

విషయానికొస్తే, మొన్న భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ అందుకున్న ముగ్గురిలో ఒకరు కెనడాకు చెందిన (నేను ఉండే ఊరికి దగ్గర్లోనే ఉన్న వాటర్లూ విశ్వవిద్యాలయంలో పని చేస్తున్న) మహిళా ప్రొఫెసర్ డొనా స్ట్రిక్లాండ్ ఒకరు. ఆవిడ ఇక్కడే దగ్గర్లోనే ఉన్న మరొక విశ్వవిద్యాలయం – మెక్ మాస్టర్ లో చదివి, తరువాత అమెరికాలో పీహెచ్డీ చేసి, తరువాత కెనడాలో ప్రొఫెసర్ గా చేరారు. సరే, మామూలుగా ఇక్కడ విశ్వవిద్యాలయాల్లో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ గా మొదలుపెట్టి, ఆరేడేళ్ళకి అసోసియేట్ అయ్యి, ఆపైన మరో ఐదారేళ్ళకి ఫుల్ ఫ్రొఫెసర్ అవుతారు. ప్రతి ప్రొమోషన్ కి ఒక తతంగం ఉంటుంది. పలు విధాలైన డాక్యుమెంట్లు, ఆ రంగంలోనే, ఈ వ్యక్తికి సంబంధంలేని (అంటే‌ కలిసి పనిచేయని) మేధావుల నుండి రికమెండేషన్ లెటర్లు, ఇలాంటివన్నీ సబ్మిట్ చేస్తే, ఒక ఆరేడు నెలల రివ్యూ ప్రాసెస్ ఉంటుంది – యూనివర్సిటీలో వివిధ స్థాయుల్లో ఈ మొత్తం ఫైలుని పరిశీలించి, ఈ మనిషి ప్రపంచ స్థాయిలో పరిశోధనలు అవీ చేసి, గ్రాంట్లు గట్రా సంపాదించి, యూనివర్సిటీ స్థాయిని పెంచేలా పని చేశారా లేదా అని బేరీజు వేసి, చివర్లో నిర్ణయం తీసుకుంటారు ప్రొమోషన్ ఇవ్వాలా వద్దా అని (అందువల్ల, ప్రొఫెసర్ ఉద్యోగం అంటే హాయి, పనేం‌ ఉండదు అనుకునేవాళ్ళు – మీరు నెక్స్టు మంచినీళ్ళు తాగుతారు కదా – ఆ గ్లాసులోకి దూకండి). నేను చెప్పింది అమెరికాలో జరిగే పద్ధతి. కెనడా లో కూడా ఇంచుమించు ఇంతే, నాకు తెల్సినంత వరకు.

విషయం ఏమిటంటే, డొనా స్ట్రిక్లండ్ గురించి చదువుతున్నప్పుడు నేను గమనించిన మొదటివిషయం – ఆవిడ అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్ అని. దగ్గర దగ్గర అరవై ఏళ్ళావిడ. నోబెల్ ప్రైజు వచ్చిందంటే (నిజానికి వచ్చింది ఆవిడ ముప్పై ఏళ్ళ క్రితం పీహెచ్డీ విద్యార్థినిగా రాసిన మొదటి పరిశోధనాపత్రానికి!) ఎంతో గొప్ప పరిశోధనలు చేసి ఉండాలి ఇన్నేళ్ళ కెరీర్ లో. అలాంటిది ఆవిడకి ప్రొఫెసర్ పదవి ఇవ్వలేదా వాటర్లూ వాళ్ళు అని. వీర ఫెమినిస్టులు కొందరు వెంటనే ఇది వివక్ష, ఆడ ప్రొఫెసర్ అని ఆవిడకలా చేశారు, అని పోస్టుల మీద పోస్టులు రాశారు. కాసేపటికి ఆవిడని ఎవరో అడగనే అడిగారు ఇదే ప్రశ్న. ఆవిడ “నేను అసలు అప్లై చేయలేదు” అనేసింది. “ఎందుకు అప్లై చేయలేదు” అన్న విషయం మీద సోషల్ నెట్వర్క్ లో చాలా చర్చ నడించింది గాని, ఒక పాయింటు మట్టుకు నాకు “నిజమే” అనిపించింది. ప్రొమోషన్ కి మనం అప్ప్లై చేసుకుని ఆ డాక్యుమెంట్లు అవీ అరేంజ్ చేస్తేనే ఇస్తారన్నది కరెక్టే గాని, సాధారణంగా యూనివర్సిటీ లో చేరగానే ఎవరో ఒక మెంటర్ ని కుదురుస్తారు. వీళ్ళు కొంచెం సీనియర్ ప్రొఫెసర్లు. మనకి కొత్తగా నిలదొక్కుకుంటున్నప్పుడూ, ఇలా ప్రొమోషన్ కి అప్ప్లై చేస్తున్నప్పుడు, ఇతర వృత్తి కి సంబంధించిన సందేహాలేవన్నా ఎవరన్నా పెద్దలతో మాట్లాడాలి అనిపించినపుడూ – గోడు వెళ్ళబోసుకోడానికి, గైడెంసు పొందడానికి. ఇలా ఫుల్ ఫ్రొఫెసర్ కి అప్లై చేయమని సలహా ఇవ్వడం కూడా వాళ్ళ పనే అని నా అభిప్రాయం.

ఇక్కడొక పక్కదోవ కథ: ఇదివరలో నా క్లాసులో జరిగిన విషయం ఒకటి రాసినప్పుడు – ఇక్కడొక మహామేధావి – టీఏ ల మాటలు స్టూడెంట్లు పట్టించుకోరని పేలారు. నేను టీఏ ని నేను ఎక్కడా అనలేదు. ఆ మేధావి గారి డిడక్షన్ అనమాట. అప్పుడు నేను పీహెచ్డీ కి పని చేస్తున్నా, ఆ కోర్సుకి నేను అధికారిక అధ్యాపకురాలినే. జర్మనీలో అది సర్వసాధారణం – మాకు కోర్సులు గట్రా చేయాలని లేదు అమెరికాలోలా. కానీ, దాదాపు నాకు తెల్సిన అందరూ పాఠాలు చెప్పారు. మేధావిగారు తమ అజ్ఞానంలోనో, అహంకారంలోనో పేలారు. అది నేను అమ్మాయి కాకపోతే , మేధావి గారు అబ్బాయి కాకపోతే ఆలా పరిచయం లేని మనిషితో పేలేవారు కాదు అన్నది కూడా అప్పుడు అనిపించిన విషయం. అలాంటి మేధావులు ఈ పోస్టు చదువుతూంటే – మీ ఖర్మ కాలి, నేను అమెరికాలో ఒక యూనివర్సిటీలో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ గా చేశాను కొన్నాళ్ళు. అందుకని పైన రాసినదంతా నాకు తెల్సిన విషయమే. “అబ్బ చా, నీకెవరు చెప్పారు?” అని మాన్ స్ప్లెయినింగ్ మొదలెట్టేముందు ఆ ముక్క బుర్రకి ఎక్కించుకొండి ముందు. నేను కొంతకాలం ప్రొఫెసర్ గిరి వెలగబెట్టా కనుక, ఒక మెంటర్ కాదు, ఇద్దరు ముగ్గురు మెంటర్లు (ఒకరిని యూనివర్సిటీ పెట్టింది, ఒకరిని నేను వెంటబడి పెట్టుకున్నా, ఒకరు నా మీద అభిమానంతో నా ప్రొఫెషనల్ బాగోగుల బాధ్యత తీసుకున్నారు – ఇలా) ఉన్నారు కనుక – మెంటర్ అన్న మనిషి ఖచ్చితంగా ఇది చెప్పాలనే నేను అనుకుంటున్నాను. మరి ఈవిడకి చెప్పలేదా? చెప్పినా ఈవిడ చెయ్యలేదా?‌అన్నది మనకి తెలియదు. కానీ, ఈవిడ మగవాడైతే ఇలా ఉండిపోయే అవకాశం చాలా తక్కువ అని మట్టుకు చెప్పగలను.

ఏందీ మగా, ఆడా గోల? ఎవరైతే ఏమిటి? అసలయినా ఆవిడ ప్రొఫెసర్ అవడం కాకపోడం ఆమె యిష్టం. మధ్య నీ ఏడుపేమిటీ?‌అనిపించొచ్చు. నిజమే. కానీ, ఇవ్వాళ పొద్దున రేడియోలో అన్నట్లు – భౌతిక శాస్త్రంలో పీహెచ్డీ చేయాలి అనుకునే ఆడవాళ్ళు చాలా తక్కువగా ఉన్నారు – ఆ సంఖ్య గత పదిహేనళ్ళలో తగ్గుతూ పోయిందట. గత యాభై ఐదేళ్ళలో ఆ రంగంలో నోబెల్ వచ్చిన మొదటి మహిళ ఈవిడే. రసాయన శాస్త్రం లో నోబెల్ వచ్చిన వాళ్ళలో ఒకరు ఫ్రాంసెస్ అనే అమెరికన్ ప్రొఫెసర్. ఆవిడ కూడా ఆ రంగంలో నోబెల్ పొందిన ఐదో మహిళే (వందకు పైగా ఏళ్ళ చరిత్ర ఉంది నోబెల్ బహుమతులకి!). ఏమన్నా అంటే రాయలేదంటారు – ఏ నోబెల్ బహుమతైనా పొందిన మొదటి మహిళ, భౌతిక, రసాయన శాస్త్రాల నోబెల్ బహుమతుకు పొందిన మొదటి మహిళా కూడా మేడం క్యూరీనే. ఇలా, అక్కడ మొత్తం నోబెల్ చరిత్రలో పట్టుమంది యాభై మంది కూడా లేరు మహిళలు. అందులో సైంసు లో వచ్చినది ఎంతమందికి? వీళ్ళిద్దరితో కలిసి పద్దెనిమిది మందికి వచ్చినట్లు ఉంది (భౌతిక, రసాయన శాస్త్రాలు, వైద్యశాస్త్రం కలిపితే). అంటే, ఇప్పుడిప్పుడే స్కూళ్ళకి పోతూ, సైంసు మీద ఆసక్తి చూపుతున్న అమ్మాయిలకి ఇదెంత స్పూర్తివంతంగా ఉంటుంది? ఆడపిల్లలు పెద్ద చదువులు చదవడం అన్నది ఇప్పటికీ అంత సాధారణం కాదు. వీళ్ళకి స్పూర్తిదాతల అవసరం ఎంతో ఉంది. అలాంటి స్ఫూర్తిదాత గత మే దాకా వికీపీడియాకి famous enough అనిపించలేదంట. అనామక సైంటిస్టులు చాలామందికి వికీ పేజీలున్నాయి (మగ సైంటిస్టులు లెండి!). నోబెల్ రాకముందు కూడా ఆవిడ శాస్త్రపరిశోధనలకి పేరుంది. అందుకే నోబెల్ వచ్చింది. రేడియోలో ఈ ముక్కే అంటూ – వికీపీడియా క్యురేటర్లలో కూడా తొంభై శాతం మంది తెల్లజాతి మగవాళ్ళు. వీళ్ళు తెలీయకుండానే ఇలా స్త్రీ ప్రముఖులు, లేదా ఇతరు (తెల్లజాతి కాని వాళ్ళు, మైనారిటీలు వగైరా)ల గురించి ఇలాగే చేస్తూ ఉండొచ్చని ఆంకరమ్మ వాపోయింది ఇందాకే. ఈ విషయం గురించే మాట్లాడుతూ బ్రిటన్ కు చెందిన మరొక మహిళా భౌతికశాస్త్ర ప్రొఫెసర్ – ‘women in physics’, ‘women in computer science’ తరహా గుంపుల అవసరం పోయే రోజు రావాలని కోరుకుంటున్నాను, అన్నది. ఆవిడ ఉద్దేశ్యం – బాగా కామన్ గా కనబడుతూ ఉంటే ప్రత్యేక గ్రూపుల అవసరం ఉండదని (black in engineering తరహా‌ గ్రూపులు కూడా అటువంటివే).

సాధారణంగా నేను చూసినంతలో మహిళలతో పోలిస్తే పురుషులు ఎక్కువ assertive గా ఉంటారు తమ గురించి తాము ప్రొజెక్ట్ చేసుకోడంలో. అలాగే ఉన్న మహిళలని డామినేటింగ్ అంటూ ఉంటారు. ఇళ్ళలో అయితే గయ్యాళులంటారు. నిన్న నేను రేడియో ఇంటర్వ్యూలో విన్నదాన్ని బట్టి డోనా గారు బాగా నిగర్విలా, మామూలుగా, ఎంత ఎదిగినా ఒదిగి ఉండాలి టైపులో అనిపించారు. ఆవిడ ఫుల్ ప్రొఫెసర్ కి ఎందుకు అప్లై చేయలేదో కానీ, ఇంటర్వ్యూ విన్నాక ఆ విషయం అంత ఆశ్చర్యంగా అనిపించలేదు. అయితే, మెంటర్ అన్నవాళ్ళు ఆవిడ ప్రొఫెసర్ కావడం అన్నది ఇతర మహిళా విద్యార్థులకి ఎంత విలువైనదో గుర్తించి ఆవిడని ప్రోత్సహించి ఉండాల్సింది అనిపించింది.

బాగా చదువుకున్న, సో కాల్డ్ మేధావుల్లో స్త్రీల పట్ల ఉన్న చులకన భావం గురించి ఎందరో చెప్పగా విన్నాను, కొన్ని నేనూ ప్రత్యక్షంగా చూశాను. ఇది ఎక్కువగా సాహితీ మేధావుల్లో గమనించినా, శాస్త్రాలూ వెనుక బడలేదు. యూనివర్సిటీల్లోనూ, కాంఫరెంసులలోనూ, అమ్మాయిలతో వేసే జోకులు అబ్బాయిలతో వేసే జోకులతో పోలిస్తే వేరుగా ఉండడమూ, బాగా గౌరవప్రదంగా కనిపించే పెద్ద ప్రొఫెసర్లు తాగేసి తిక్కగా ప్రవర్తించి, పొద్దున్నే మళ్ళీ ఏం‌ జరగనట్లు ప్రవర్తించడమూ, ఆడపిల్లల రిసర్చిని చులకన చేయడమూ, ఇలాంటివన్నీ చూశాను నేను యూనివర్సిటీల్లో. కొన్ని చదివాను. ఒక జావా క్లాసులో లెక్చరర్ (హైదరాబాదులో) అబ్బాయిల వైపుకి తిరిగి – బాగా చదువుకోండి, కట్నాలు వస్తాయని, అమ్మాయిల వైపుకి తిరిగ్ – మీరెలాగో పెళ్ళిళ్ళు చేసుకునేదాకే కదా అన్నాడు దాదాపు పదిహేనేళ్ళ క్రితం. ఇలా తెలిసో తెలియకో ఆడ పిల్లల పట్ల, ముఖ్యంగా సైంసు, ఇంజనీరింగ్ రంగాలలో ఉన్న ఆడపిల్లల పట్ల పనికిమాలిన వివక్ష చూపుతున్నవాళ్ళు చాలా మంది ఉన్నారు. కనుక నేనెప్పుడూ వివక్ష ఎదుర్కున్నట్లు అనిపించకపోయినా, చుట్టుపక్కల బీసీల నాటి భావజాలం గల మేధావులు కోకొల్లలు అని చెప్పగలను. ఇట్లా ఉండే స్త్రీలు లేరా? అనొచ్చు – ఉండొచ్చేమో గానీ, చాలా చాలా తక్కువుంటారు. ఇలా కాకుండా, తమకి కావాల్సిన వాటి గురించి బాగా అసర్టివ్ గా ఉండే స్త్రీలని స్త్రీల లెవెల్ కి అదే harassment తో సమానం అనుకుని వాళ్ళకి ఇలాంటి మగవారితో పోల్చడం మట్టుకు మహా పాపం. అలా మనసులో పోల్చిన వాళ్ళు నీళ్ళలో కాదు, బాగా మరుగుతున్న నీళ్ళలోకి దూకండి.

అయ్యప్ప గుళ్ళోకి అమ్మాయిలని పంపడంకంటే ఇది ముఖ్యమైన విషయమని నా అభిప్రాయం. అందువల్ల దీని గురించి నా గోడు ఇలా బహిరంగంగా వెళ్ళబోసుకుంటున్నాను. ఏమైనా బ్యాక్ టు బ్యాక్ ఇద్దరు మహిళా‌‌ శాస్త్రవేత్తలకి ఒకే ఏడాదిలో నోబెల్ రావడం నా జీవిత కాలం జరిగిన గుర్తులేదు, జరుగుతుందన్న ఆశా కలుగలేదు. అందుకని ఏమిటో‌ పండుగలా ఉంది మనసులో! ఈ గోడు వెళ్ళబోసుకోవడం పండక్కి దిష్టి చుక్క లెండి.

Published in: on October 3, 2018 at 5:54 pm  Comments (4)  

కొండపల్లి కోటేశ్వరమ్మ (1920-2018)

2012లో “నిర్జన వారధి” పుస్తకం వచ్చినపుడు నాకు కోటేశ్వరమ్మ గారి గురించి తెలిసింది. ఆ పుస్తకం అప్పట్లో కొన్నిరోజులు నన్ను వెంటాడింది. కినిగె.కాం లో రెండు మూడు కాపీలు కొని ఆంధ్రదేశంలో ఉన్న స్నేహితులకి పంచాను – అప్పటికి జర్మనీలో ఉన్నా కూడా. ఇప్పటికీ ఆవిడని తల్చుకుంటే ఆ పుస్తకం గుర్తు వస్తుంది. ఒక దాని వెంబడి ఒకటి విషాదాలు మీద పడుతూ ఉన్నా ఆవిడ వాటితో సహజీవనం చేస్తూనే వాటిని దాటుకుంటూ‌ వెళ్ళిపోయిన సంగతి చదివినపుడూ, ఇప్పుడు తల్చుకున్నప్పుడూ స్ఫూర్తివంతంగా అనిపిస్తుంది. ప్రజా ఉద్యమాల రోజుల్లో ఆమె అనుభవాలు రాస్తూంటే ఒక వైపు గగర్పాటు, ఒకవైపు గొప్ప నాయకులనుకునేవాళ్ళు ఉద్యమాల్లోని మహిళలతో ప్రవర్తించిన తీరు పట్ల ఆశ్చర్యం కలుగుతాయి.

కోటేశ్వరమ్మ గారికి ఆరోగ్యం బాలేదని వారం పదిరోజుల క్రితం హైదరాబాద్ బుక్ ట్రస్ట్ గీతా రామస్వామి గారు చెప్పారు. అంతకుముందే ఆగస్టులో వందవ సంవత్సరంలోకి అడుగు పెట్టారని వేడుకలు చేశారు – ఆ విడియోలు, ఫొటోలు చూశాను నేను. అంతా ఎంతో సంబరంగా పండుగలా ఉండింది. ఎంతో మంది అభిమానులు, శ్రేయోభిలాషుల మధ్య, ఉద్యమ స్ఫూర్తిని, జీవనోత్సాహాన్నీ అలాగే కొనసాగిస్తున్న కోటేశ్వరమ్మ గారిని చూస్తూ, కొద్ది కొద్దిగా మాట్లాడిన ఆవిడ మాటలు వింటూ ఉంటే అక్కడ వేడుకల్లో లేకపోయినా సంబరంగా అనిపించింది. వందేళ్ళ నిండు జీవితం స్ఫూర్తివంతంగా జీవించి వెళ్ళిపోయారు. ఈ సందర్భంలో నాకు ఆవిడతో ఉన్న వర్చువల్ పరిచయాన్ని తల్చుకోవాలని ఈ టపా.

2012 డిసెంబర్లోనే అనుకుంటాను – గీత రామస్వామి గారిని హైదరాబాదులో కలిసినపుడు “నిర్జన వారధి పుస్తకం చదివావు కదా, దాన్ని ఆంగ్లంలోకి అనువాదం చేస్తావా?” అని అడిగారు. భయంతో కూడిన ఆశ్చర్యం వల్ల “ఎవరూ? నేనా? నా వల్ల ఎక్కడవుతుందండి?” అన్నాను. “పర్వాలేదు, ఒక చాఫ్టర్ చేసి చూడు, అది చూసి తర్వాత నిర్ణయిద్దాం” అన్నారు. అక్కడ అలా మొదలై, మధ్యలో కోటేశ్వరమ్మ గారి మనవరాళ్ళతో, వాళ్ళ కుటుంబ సభ్యులతో కొన్ని ఈమెయిల్ సంభాషణలు, నా అనువాదానికి వాళ్ళ సలహాలు అవీ అయ్యాక 2015లో Zubaan Books వారి ద్వారా పుస్తకం ఆంగ్లానువాదం విడుదలైంది. దీని తాలూకా కాంట్రాక్టు అదీ సంతకం పెడుతున్నప్పుడు ఆవిడ పేరు పక్కనే నా పేరు చూసుకుని మురిసిపోయాను. తెలుగుతో సంబంధంలేని నా జర్మన్ గురువుగారికి కూడా అది చూపించి కోటేశ్వరమ్మ గారి గురించి చెప్పాను. ఆరోజుల్లో అక్కడ ఉన్న రష్యన్, రొమేనియన్ మిత్రులకి కూడా కోటేశ్వరమ్మ గారు తెలిసిపోయారు నా దెబ్బకి. ఇంతా జరిగాక కూడా నేనెప్పుడూ ఆవిడని కలవలేదు. ఫోనులోనైనా మాట్లాడలేదు. అదొక్కటి పెద్ద లోటే నాకు. అవకాశాలు ఉన్నప్పుడు నేను భారతదేశంలో లేను. నేను అక్కడికి వచ్చినపుడు సందర్భాలు లేవు. అలా గడిచిపోయింది.

కోటేశ్వరమ్మ గారు నా జీవితంలో నన్ను బాగా ప్రభావితం చేసిన వారిలో నిస్సందేహంగా ఒకరు. మేధావి వర్గం తరహా ప్రభావం కాదు. ఒక మామూలు మనిషి పరిస్థితులకి ఎదురొడ్డి నిలిచి, కాలక్రమంలో అనేకమందికి స్పూర్తిని కలిగించి, చివరిదాకా అలాగే సహజంగా, ప్రజల మధ్యనే జీవించిన మనిషి ఆవిడ. ఆవిడ మాట్లాడినవి విడియోలు అవీ చూసినపుడు కూడా ఎక్కడా “అబ్బో! మనకి అర్థం కాదు” అనిపించలేదు నాకు. సామాన్యుల భాష. ఆ అత్మకథ లో కూడా ఒక ప్రత్యేకత ఉంది. ఆవేశం అన్నది అసలు కనబడదు. మామూలుగా ఆత్మకథల్లో కనబడే పరనింద, ఆత్మస్తుతి మచ్చుకైనా కనబడవు. అంత విషాదాల గురించీ నాటకీయత లేకుండా, “ఇదిగో, ఇలా జరిగింది” అని చెప్పుకుపోయారు. తన జీవితాన్ని అతలాకుతలం చేసినవారిని గురించి కూడా చెడుగా రాయలేదు. కానీ, ధీటుగానే ఎదుర్కున్నారు. అనేక ప్రజా ఉద్యమాల్లో పాల్గొన్నారు వీటిమధ్యకూడా – ఇవన్నీ తల్చుకుంటూ ఉంటే అబ్బురంగా అనిపిస్తుంది నాకు.

నిండు జీవితం పదిమంది మధ్యా, వారికి ఉపయోగపడేలా, వారంతా పదే పదే తల్చుకునేలా గడిపి వెళ్ళిపోయారు. వారిని కలవకపోవడం లోటే అయినా, ఏదో ఒక విధంగా ఆవిడ కథలో నేనూ భాగం అయినందుకు గర్వంగానే ఉంది.

Published in: on September 19, 2018 at 12:15 pm  Comments (7)  

మంటో – నందితా దాస్ చిత్రం‌ (2018)

నిన్న ప్రసిద్ధి చెందిన టొరొంటో ఫిల్ం ఫెస్టివల్ లో నందితా దాస్ దర్శకత్వంలో వచ్చిన “మంటో” సినిమా చూశాము. ఇండో-పాక్ రచయిత సాదత్ హసన్ మంటో జీవితం ఆధారంగా తీసిన చిత్రం ఇది. మంటోగా నవాజుద్ధీన్ సిద్ధిఖీ వేశాడు. కొన్ని అతిథి పాత్రల్లో చిత్ర పరిశ్రమ ప్రముఖులు (రిషి కపూర్, జావెద్ అఖ్తర్, పరేశ్ రావల్, రణవీర్ షోరె, గుర్దాస్ మాన్ వంటి వారు) నటించారు. తక్కిన నటులని బహుశా నేను ఇదే మొదటిసారి చూడ్డం. సినిమా నాకు చాలా నచ్చింది. నిన్ననే ఫేస్బుక్ లో చిన్న పోస్టు కూడా రాశాను. కానీ, సినిమాలో కొన్ని దృశ్యాలు నందితా దాస్ చిత్రీకరించిన తీరు ఇవాళంతా చాలా గుర్తు వచ్చింది. ఇదివరలో చదివిన కథలే ఆవిడ చిత్రీకరణలో కొత్తగా అనిపించాయి. దీన్ని గురించి నేనూ, మా‌ ఇంటాయనా చాలా మాట్లాడుకున్నాము. దానితో ఈ సినిమా గురించి ఓ నాలుగు ముక్కలు ఎక్కువ రాసుకోవాలనిపించి, ఓ నాలుగైదు నెలల తరువాత నా బ్లాగు వైపుకి వచ్చాను.

కథ, నేపథ్యం: మంటో దేశ విభజన కాలంనాటి ప్రముఖ రచయిత. మొదట ముంబయి లో ఉండేవాడు, స్వతంత్ర్యం వచ్చాక పాకిస్తాన్ కి వలస వెళ్ళాడు. ఈ విభజన, సామాన్య జనాల మధ్య దాని ప్రభావం కథాంశంగా అనేక రచనలు చేశాడు. వీటిల్లో కొన్ని రచనల గురించి అవి అసభ్యంగా ఉన్నాయన్న ఆరోపణలతో కోర్టుల చుట్టు తిరిగాడు. కానీ, ఆయన చనిపోయి అరవై ఏళ్ళవుతున్నా కూడా ఇంకా ఆయన రచనలు చదువుతూనే ఉన్నారు, చర్చిస్తూనే ఉన్నారు. ఈ నేపథ్యంలో ఆయన జీవితాన్ని సినిమా తీశారు. కథ విషయానికొస్తే, నలభైలలో మొదలవుతుంది. మంటో అప్పటికి రచయిత గా కొంత పేరు గలవాడే. సినిమాల్లో కూడా పనిచేస్తూంటాడు. దేశ విభజన సమయంలో మొదట ఎక్కడికీ వెళ్ళకూడదు అనుకున్నా, మత కల్లోలాలు, హిందూ స్నేహితులు బాధలో కోపంలో అన్న కొన్ని మాటలతో చలించిపోయి పాకిస్తాన్ వెళ్ళిపోవాలని నిర్ణయించుకుంటాడు. కానీ అక్కడికి వెళ్ళాక మారిన జీవిత పరిస్థుతుల మధ్య తాగుడు ఎక్కువవుతుంది (అయినా గొప్ప రచనలు చేస్తూనే ఉంటాడు). ఏది నా ఊరు? అన్న ప్రశ్న, కుటుంబాన్ని పోషించడం ఎలా? అన్న ఆలోచన, విభజన సమయంలో, ఆ తరువాత మనుషుల ప్రవర్తన గురించి మంటో పడే ఆవేదన, రచయితగా కోర్టులతో పడే ఘర్షణా – ఇవన్నీ సినిమాలో చూపారు.

సినిమాలో బాగా నచ్చిన అంశాలు రెండు:
* మంటో సాహిత్యం సినిమాలో జొప్పించిన తీరు నాకు గొప్పగా అనిపించింది. కథలో భాగంగానే అలా మధ్యలో ఈ కథల దృశ్యాలు వస్తాయి. చూస్తూండగా అర్థమవుతుంది మనకి కథ అని. ఈ కథలు చాలా మటుకు ఇదివరలో నేను ఆంగ్లానువాదంలో చదివాను జర్మనీలో చదువుకునే రోజుల్లో. నందిత తాను ఎంచుకున్న కథలకి బహుశా అరనిముషమూ నిముషమూ స్క్రీన్ స్పేస్ ఇచ్చి ఉంటుంది. కానీ, కథలు చదివినప్పటికంటే ఎక్కువ ప్రభావవంతంగా అనిపించాయి నాకు. ‘Thanda Ghost‘కథ ని చూపిన తీరు అద్భుతమే. సాధారణంగా మరీ explicit గా ఉండే వర్ణనలు నేను చదవను సాహిత్యంలో. తిప్పేసి తర్వాతి పేజీకి పోతాను. అందునా కథని ఆంగ్లానువాదంలో చదివాను. బహుశా ఆల్రెడీ భావం డైల్యూట్ అయిపోయిందేమో. సినిమాలో ఆ కథ తీసిన పద్ధతికి దివ్య దత్త అద్భుతమైన నటన తోడై, ఈ కథ నన్ను సినిమాలోనే ఎక్కువగా ప్రభావితం చేసిందని చెప్పాలి. ‘ఖోల్ దో’ కథ కూడా గొప్పగా తీశారు.

* మంటో‌ వ్యక్తిగత జీవితాన్ని చాలా బాగా చూపారు. భార్యా-భర్తల మధ్య అనుబంధం, పిల్లల పట్ల మంటో‌ చూపే ప్రేమాభిమానాలు, స్నేహితులతో అనుబంధాలు – అన్నీ సున్నితంగా చూపించారు. ముఖ్యంగా ఇస్మత్ ఛుగ్తాయితో మంటో చర్చలు చాలా ఆసక్తికరంగా అనిపించాయి. ఈ సన్నివేశాలన్నీ అలా సహజంగా అమరిపోయాయి కథలో. ఎక్కడా ఏదో సంచలనం సృష్టించాలనో, షాక్ కలిగించాలనో తీయలేదు. మంటో ని కథకుడిగానే కాక ఒక మనిషిగా చూపారు. ఎంతో పట్టుదలతో పోరాడిన మనిషి, కోర్టుల చుట్టూ తిరుగుతూ కూడా conviction వదలని మనిషి -వీటి మధ్య చిన్న విషయాల్లా అనిపించే వాటి గురించి భయపడ్డం (స్పాయిలర్లు లేకుండా ఇంతకంటే రాయడం కష్టం ఈ విషయం గురించి)- వంటివి హృద్యంగా తీశారు. కోర్టు దృశ్యాలు – తోటి రచయితలు/పాత్రికేయ మిత్రుల స్పందనలు, అవి మంటోపై చూపిన ప్రభావం బాగా చూపించారు. నటీనటులంతా కూడా అతికినట్లు భలే సరిపోయారు. సిద్ధిఖీ సంగతి చెప్పేదేముంది? కామెడీ‌టచ్ ఉన్న పాత్రల మొదలుకుని నెగటివ్ పాత్రల దాకా వే పాత్ర చేస్తే ఆ పాత్రలో అతనే ఉన్నాడనిపిస్తాడు. అసలు ఈ స్క్రిప్ట్ రాసుకోవడం, ఈ పాత్రలకి నటుల్ని ఎంపిక చేయడంలోనే నందితాదాస్ తొలి విజయం సాధించింది.

నందితా దాస్ దర్శకత్వంలో వచ్చిన మొదటి సినిమా ‘ఫిరాక్’ నేను చూడలేదు. ఆమె నటించిన సినిమాలు కూడా – అమృత, రాక్ ఫర్డ్ తప్ప చూడలేదు. వీటిల్లో ఆమె ప్రధాన పాత్రధారిణి కాదు. అందువల్ల, అడపాదడపా పత్రికల్లో ఆమె గురించి చదవడం, “ఓహో, ఈవిడ సీరియస్ ఆలోచనలు గల నటి అనమాట” అనుకోవడం తప్ప ఆమె గురించి నాకు ఏ అంచనాలూ, అపోహలూ లేవనే చెప్పాలి. కానీ, సినిమా చూశాక నందితా దాస్ గొప్ప ప్రతిభావంతురాలిగా కనిపిస్తోంది. రెండో సినిమా కే ఇంత గొప్పగా తీసింది – భవిష్యత్తులో ఇలాంటి మరిన్ని మంచి సినిమాలు, ప్రేక్షకుల హృదయాలని తాకే సినిమాలు తీయాలని కోరుకుంటున్నాను. సినిమా ఐపోయాక తెర వద్దకు వచ్చి ప్రేక్షకులతో కాసేపు ముచ్చటించింది – అక్కడ ఆవిడ సమాధానాలు కూడా నన్ను చాలా ఆకట్టుకున్నాయి. మంచి సినిమా చూశాను, మంచి చర్చని విన్నానన్న భావనతో వెనక్కి వచ్చాను. మీకు మంటో తెలిసినా తెలియకపోయినా తప్పకుండా చూడాల్సిన సినిమా. ఇది మన సినిమా. మన వాళ్ళని గురించిన సినిమా. ప్రపంచ స్థాయిలో తీసిన మన సినిమా.

Published in: on September 10, 2018 at 3:05 am  Comments (2)  

“క్షేత్రశీల భాషాశాస్త్రం” అను Field Linguistics – 9 : 12-14 వారాలు

(ఈ సిరీస్ లోని పాత టపాలు ఇక్కడ.)
*********
గత మూడు,నాలుగు వారాలుగా సగం సమయం విద్యార్థుల ప్రాజెక్టులకు పోగా, మిగిలిన సమయం వాక్యాల్లో పదక్రమం (dominant word order) గురించి కొనసాగుతోంది.

– పధానంగా కనబడే క్రమం ఏది?
– పదక్రమం మరీ స్ట్రిక్ట్ గా (ఆంగ్లంలోలా) ఉంటుందా, తెలుగులో లా పదాలు అటూ ఇటూ మార్చినా అర్థాలు మారకుండా ఉండే అవకాశం ఉందా?
– అకర్మక, సకర్మక, ద్వికర్మక క్రియలు ఉన్న వాక్యాల్లో పదక్రమం ఎలా ఉంటుంది?
– సర్వనామాల వాడుక వల్ల క్రమం మారుతుందా?
– లేదు, కాదు, వద్దు ఇలాంటివి చెప్పేటప్పుడు ఆ negation వాక్యంలో ఎక్కడ వస్తుంది?
– ప్రత్యక్ష, పరోక్ష కర్మలు వాక్యంలో ఏ క్రమంలో వస్తాయి?
– గౌణపోటవాక్యము (subordinate clauseకి తెలుగు పదమట!) ఎలా రాస్తారు?
– కర్మణి, కర్తరి వాక్యాలు (passive, active) వాక్యాలు ఎలా రాస్తారు?
ఇలా అనేక ప్రశ్నలను ఏర్పర్చుకుని, వాటికి అనుగుణంగా ఆంగ్లంలో వాక్యాలు సృష్టించి, మా గున్యా భాష మాట్లాడే అమ్మాయిని ప్రశ్నలు అడిగి సమాచారం సేకరించాము.

ఈ వేళకి నాకు నేను చెబుతున్న క్లాసుల్లో పని ఎక్కువవడం, కాంఫరెన్సులకి ఎక్కువ వెళ్ళాల్సి రావడం, ఇవన్నీ కాక కొన్ని వ్యక్తిగత జీవితంలో మార్పులు – వీటి వల్ల ఏదో క్లాసులకి వెళ్ళి వస్తున్నా కానీ, వచ్చాక మళ్ళీ అధ్యయనం చేయడానికి వీలు పడ్డం లేదు. ఇంకో రెండు వారాలే ఉన్నాయి క్లాసులు. ఆ తరువాత కొంచెం వీలు చిక్కుతుందేమో చూడాలి.

Published in: on April 14, 2018 at 3:28 pm  Leave a Comment  
Tags: ,

“క్షేత్రశీల భాషాశాస్త్రం” అను Field Linguistics – 8 : 9-11 వారాలు

(ఈ సిరీస్ లోని పాత టపాలు ఇక్కడ.)
*********

ఎనిమిదో వారంలో మొదలైన ఉపసర్గ-అనుబంధాల చర్చ (preposition/postposition) తొమ్మిదో వారంలోనూ కొనసాగింది. నేను మూడు క్లాసుల్లో రెండు మిస్సయ్యాను – వేరే సమావేశాలకి వెళ్ళాల్సి ఉండి. తరువాత కోర్సు వెబ్సైట్ చూసి, మా అధ్యాపకురాలితో మాట్లాడి (మావి ఎదురెదురు ఆఫీసులు) తెలుసుకున్నదేమిటంటే, గున్యా భాష ఉపసర్గ ప్రధానమైనదా? అనుబంధ ప్రధానమైనదా? అన్న ప్రశ్న అలాగే మిగిలిపోయిందని. నేను లేని క్లాసులో వీళ్ళు మళ్ళీ మరిన్ని ప్రశ్నలడిగి ఈ ప్రశ్నకి జవాబు తెలుసుకునే ప్రయత్నం చేశారు. కానీ, ఆ సేకరించిన వివరాల్లో కూడా ఉపసర్గ అన్న వాదనకి మద్దతుగా కొన్ని, అనుబంధం అన్న వాదనకి మద్దతుగా కొన్నీ వచ్చాయట. అందువల్ల మనకి లభ్యమైనంత సమాచారాన్ని బట్టి ఏదీ నిర్ణయించలేమని నిర్ణయించారు. కనుక, గత పోస్టులో చూసిన మ్యాపు బొమ్మలో ఉన్న No Dominant Order భాష అనుకోవాల్సి వస్తోంది ప్రస్తుతానికి. ఈ గున్యా ఉన్న భాషా కుటుంబంలో ఒక భాష Kayah-Li అటువంటిదే.

పదో వారం వసంతాగమనం సెలవులు (ఏం వసంతమో, సెలవులై, మార్చి ముగుస్తూ ఉండగా ఇవ్వాళ ఇక్కడ మంచు తుఫాను. ఈ టపా రాస్తూ ఉండగా బయట విపరీతంగా మంచు కురొస్తోంది).

పదకొండో వారం లో కూడా నేను మళ్ళీ మొదటి క్లాసు కి వెళ్ళి తక్కిన రెండూ వెళ్ళలేకపోయాను – ఒక కాంఫరెన్సులో ఉండి. కానీ, ఈ వారం ప్రధానంగా విద్యార్థుల కోర్స్ ప్రాజెక్టుల గురించి సాగింది. రాబోయే నెల రోజుల్లో ముఖ్యమైన ఇతర మీటింగులు చాలా ఉన్నందువల్ల గత టపాలో రాసిన నా reduplication ప్రాజెక్టు ఆలోచన వీరమించుకున్నాను నేను. ప్రాజెక్టు వర్కు చేయలేనని, క్లాసులు అటెండై మిగితా చర్చల్లో పాల్గొంటానని చెప్పాను మా అధ్యాపకురాలికి.

ఇక చివరి క్లాసులో చర్చ వాక్యాల్లో పదాల వరుస (word order) మీదకి మళ్ళింది. తెలుగులో క్రియ చివర్లో వస్తే, ఆంగ్లంలో మధ్యలో వస్తుంది. కర్త-కర్మ-క్రియ – వీటిని రకరకాల వరుసల్లో అమరిస్తే, ఆరు రకాల భాషలొస్తాయి (కర్త-కర్మ-క్రియ, కర్త-క్రియ-కర్మ, క్రియ-కర్త-కర్మ, క్రియ-కర్మ-కర్త, కర్మ-కర్త-క్రియ, కర్మ-క్రియ-కర్త) వీటిల్లో కొన్ని మరీ అరుదు, కానీ, మొదట్రెండు రకాలు కోంచెం తరుచుగా చూసే భాషలు. మొదటి రకం ఎక్కువగా కనిపిస్తుందట ప్రపంచ భాషల్లో. ఇది కాక ఇంకా కొన్ని విచిత్ర పద్ధతులు (వాక్యంలో ఉన్న కర్త-కర్మల్లో ఏది పరిమాణంలో పెద్దదైతే అది మొదట్లో వచ్చే భాషలు) కూడా ఉన్నాయి. అన్నట్లు ఇక్కడ మాట్లాడుతున్నది ప్రధానంగా ఏ వరుస? అనే. తెలుగు లాంటి కొన్ని భాషల్లో కొంచెం వరుస మారినా అర్థం మారకపోవచ్చు – dominant word order గురించి చర్చ ఇక్కడ.

ఇప్పటి దాకా చూసినదాన్ని బట్టి పదాల వరుస విషయంలో ఈ భాష ఆంగ్లం లా కర్త-క్రియ-కర్మ పద్ధతిలో ఉన్నట్లు అనిపించింది. శుక్రవారం నాడు మా వాళ్ళు సేకరించిన ఆడియో ఫైళ్ళు ఇంకా నేను వినలేదు (ఇంకా అప్లోడ్ చేయలేదు మా అధ్యాపకురాలు) కాని, వచ్చే వారం క్లాసులో ఈ విషయం నిర్థారించవచ్చని ఆశిస్తున్నాను.

విద్యార్థులు వాళ్ళ ప్రాజెక్టులు మొదలుపెట్టారు కనుక ఇక ఆ ప్రాజెక్టుల కోసం వివరాల సేకరణ ప్రధాన భాగం వహించేలా ఉంది ఇక మా క్లాసుల్లో ఈ మిగిలిన నాలుగైదు వారాల్లో. మొత్తానికి ప్రపంచ భాషల్ని వర్గీకరించడం ఎంత కష్టమో ఇప్పుడు అర్థమవుతోంది. ఒక్కో criteria తో ఒక్కో రకమైన వర్గీకరణ 🙂

Published in: on March 24, 2018 at 7:21 pm  Leave a Comment  
Tags: ,

“క్షేత్రశీల భాషాశాస్త్రం” అను Field Linguistics – 7 : ఎనిమిదో వారం

(ఈ సిరీస్ లోని పాత టపాలు ఇక్కడ.)
*********
గత వారం విశేషణాల చర్చ జరిగాక, ఈవారం ఉపసర్గ (preposition)/అనుబంధ(post position) పదాల గురించి. ఆంగ్లం లో prepositions (in, from వంటివి) వచ్చినట్లు తెలుగులో మనకి విభక్తి ప్రత్యయాలు, మొదలైన post positions వస్తాయి. కొన్ని భాషల్లో పదానికి ముందూ వెనుకా చేరే circumpositions ఉంటాయట. వీటిని అన్నింటిని కలిపి Adpositions అంటారు భాషాశాస్త్రంలో. దానికి సమానార్థక తెలుగుపదం ఏమిటో నాకు తెలియదు. వేమూరి వెంకటేశ్వర రావు గారి “తెలుగులో కొత్తమాటలు” పుస్తకం చదువుతున్నాను. ఆ స్పూర్తితో నేను “కారక ప్రత్యయాలు” (case affixes అని భావము) అందామనుకుంటున్నాను ప్రస్తుతానికి.

మేము “పుస్తకం బల్ల మీద ఉంది, ఆపిల్ సంచిలో ఉంది” వంటి కొన్ని వాక్యాలకి ఆ అమ్మాయి నుండి వివరాలు సేకరించాము, ఈ కారక ప్రత్యయాలను తెలుసుకోవడానికి. అయితే, సేకరించిన వాటిని బట్టి ఒక విచిత్రమైన విషయం గమనించాను. చాలా మటుకు ఉపసర్గలే ఉన్నాయి గాని, ఒకట్రెండూ (in, on) circumpositions లా అనిపించాయి. పదాలా క్రమం మటుకు ఆంగ్లంలో లాగా in the glass తరహా వరుసలో ఉంది. ఈ నా పరిశీలన ఇంకెవరికీ తోచలేదు అనుకోండి, వీటిని postpositionsగా, ఆ ముందొచ్చిన అక్షరం ముందు పదంలో భాగంగా చూశారు. వచ్చేవారం తెలుస్తుంది ఎవరి పరిశీలన కరెక్టో.

ఈ గున్యా భాషలో ఉన్నవి ఉపసర్గలా? అనుబంధాలా? అన్న విషయంలో మా సమాచార సేకరణకి ముందు నాకో థియరీ ఉండింది. ఇది కొన్ని అంశాల్లో మన భాషల్లా ఉంది, అదీ బర్మా, థాయ్లాండ్ ప్రాంతాల భాష అని, నేను ఇందులో అనుబంధ పదాలు ఎక్కువ ఉంటాయని ఊహించాను. పొద్దునే World Atlas of Language Structures (WALS) అనబడు డేటాబేస్లో చూస్తే ఇది కనిపించింది.

(మూలం)

ఈ భాష మాట్లాడేది ప్రధానంగా బర్మా-థైలాండ్ ప్రాంతాల్లో. ఆ ప్రాంతానికి ఎడమపక్క మన దేశంలో post positions ఎక్కువుంటే, బర్మా-థైలాండ్ పరిసర ప్రాంతాల్లో మట్టుకు preposition భాషల ఆధిపత్యం ఎక్కువగా ఉంది (బర్మీస్ మట్టుకు మళ్ళీ మనలాగా అనుబంధాల భాషే!). నాకు ఇది సరిగ్గా మా గున్యా భాషకి శాస్త్రీయ నామధేయం తెలియదు కానీ karenic languages అన్న సినో-టిబెటన్ భాషా కుటుంబంలోని ఉపజాతికి చెందినది అని మాత్రం తెలుసు. ఒకట్రెండు ఇతర కరెన్ భాషలు కూడా అనుసర్గ ప్రధానంగా ఉన్నవి ఆ పటంలో ఉన్నాయి. మరొక కరెన్ భాష (Kayah Li) మట్టుకు అనుసర్గ, అనుబంధాల్లో ఏదీ ప్రస్ఫుటంగా లేని భాష (అంటే అసలు కారకప్రత్యయాలు లేవని కాదు – ఏ ఒక్క పద్ధతీ డామినేట్ చేయదని). కనుక దీన్ని బట్టి చూడబోతే గున్యా preposition భాష లా ఉంది. అక్కడ బొమ్మలో ఈ వివరాలు తెలిసిన భాషల్లో తొంభై శాతానికి పైగా ఉంటే ఉపసర్గలు, లేకుంటే అనుబంధాలు ప్రధానంగా ఉన్న భాషలే (దానికర్థం ఆ భాషల్లో ఇతర ప్రయోగాల్లేవని కాదు. ఇవి మిక్కిలి ఎక్కువ అని మాత్రమే!). కనుక ప్రస్తుతానికి గున్యా భాష ఉపసర్గ ప్రధానమైన భాష, ఒకటీ అరా ఉభయసర్గలు (circumpositions కి నా పదం) ఉన్నాయి అని తీర్మానిస్తున్నా, మళ్ళీ ఆ అమ్మాయిని కలిసేదాకా! లేకపోతే ఏదీ డామినేట్ చేయని భాష అయ్యుండాలి. ఇంకొన్ని కరక ప్రత్యయాల వివరాలు సేకరిస్తే తెలుస్తుంది.

ఇది కాకుండా మా చర్చ కోర్సు ప్రాజెక్టులమీదకి మళ్ళింది. నా మానాన నేను ఇంకోళ్ళతో జతచేరకుండా “వీలుంటే చేస్తాను” అన్న పద్ధతికి మా లెక్చరర్ అంగీకరించింది. నాకు చాలా రోజులబట్టి ఆమ్రేడితాల (reduplication) గురించి కుతూహలం. మనకి ఉన్నట్లు ఆంగ్లంలో లేవు కదా? కానీ ఇదివరలో ఈ ప్రాంతాల్లో (మనతో సహా) అమ్రేడితాల వాడుక గురించి కొన్ని వ్యాసాలు చదివాను. అందువల్ల ప్రస్తుతానికి ఆ కోర్సు ప్రాజెక్టు చేసే వ్యవధి ఉంటే ఈ గున్యా భాషలో ఆమ్రేడితాల గురించి చిన్న పరిశోధన చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. ఎందుకన్నా మంచిదని WALS వారిని మళ్ళీ అడిగాను.

(మూలం)

మొత్తం ఆ సైడంతా పూర్తి లేదా పాక్షిక ఆమ్రేడితాల సృష్టి ఉంది అన్ని భాషల్లో. కనుక ఈ గున్యాలో కూడా ఉండే ఉండాలి. కానీ, ఇందాకటి పటంతో పోలిస్తే ఇందులో ఒక్క కరెనిక్ భాష కూడా లేదు. అవకాశం వస్తే, వీలు చిక్కితే, కాలం అనుకూలిస్తే, ఆ పటంలోకి ఇంకో చుక్కని చేర్చడం నా కోర్సు ప్రాజెక్టు.

Published in: on March 3, 2018 at 10:16 pm  Leave a Comment  
Tags: ,

“క్షేత్రశీల భాషాశాస్త్రం” అను Field Linguistics – 6 : ఏడోవారం

(ఈ సిరీస్ లోని పాత టపాలు ఇక్కడ.)
*********
వరుసగా మూడోవారం వర్గకాల (classifiers) గురించిన చర్చ కొనసాగింది. ఒక క్లాసు ఈ చర్చలకి కేటాయించి, ఒక క్లాసు మళ్ళీ కొత్త పదాల/వాక్యాల సేకరణకు కేటాయించాము. మూడో క్లాసులో సేకరించిన వాటి పై చర్చ, ఒక ఆన్లైన్ పరీక్ష జరిగాయి.

వర్గకాల గురించిన చర్చ: ఇతర భాషల్లో వర్గకాల గురించి – ముఖ్యంగా చైనీస్, జపనీస్, బర్మీస్ ఉదాహరణల గురించి చదివాము. ఏ భాషకా భాష ఉదాహరణలు తీసుకోడం బాగుంది కానీ, నాకింకా దాన్ని ఒక క్రమమైన పద్ధతిలో summarize చేయడం ఎలాగో వంటబట్టలేదు. మొదట్లో రాసినట్లు, అదొక వేరే రకం పరిశోధనా విధానం. నేను సారాంశం ఏదైనా సంఖ్యల, గణాంకాల సాయంతో చెప్పడానికి అలవాటు పడి ఉన్నాను కనుక, క్లుప్తంగా వీటి గురించి చెప్పడం ఇంకా రావడం లేదు నాకు. మాకు సూచించిన పరిశోధనా వ్యాసాలు కూడా భాషావేత్తల పద్ధతిలోనే ఉన్నాయి. తక్కిన అంశాలు కొత్తవైనా తొందరగా ఏదో ఒకటి చేయగలిగాను (spectrograms analysis, ప్రశ్నావళులు తయారుచేయడం) గాని, ఈ పరిశోధనా పత్రాలు చదవడం మట్టుకు కొంచెం కొరకరాని కొయ్యగానే ఉందింకా. మొదటి రెండు క్లాసులకి మూడు పరిశోధన వ్యాసాలు మా రీడింగ్స్ లో ఉండగా, ఒక్కటి మట్టుకు వీటిలో కాస్త accessible గా అనిపించింది. అది గున్యాకి దగ్గర భాష అయిన బర్మీస్ గురించి కావడం, ఉదాహరణల్లో ప్రస్తావించిన అంశాలు ఇప్పటివరకు క్లాసులో చూసి ఉండడం వల్ల కావొచ్చు.

Classifier Systems and Noun Categorization Devices in Burmese
Author(s): Alice Vittrant
Proceedings of the Twenty-Eighth Annual Meeting of the Berkeley
Linguistics Society: Special Session on Tibeto-Burman and Southeast
Asian Linguistics (2002), pp. 129-148

భాషా వివరాల సేకరణ:
ఈ వారం మా సేకరణ ప్రధానంగా రంగులు, విశేషణాల వాడుక చుట్టూ తిరిగింది. వివిధ రంగులని వాళ్ళ భాషలో ఏమంటారు? వివిధ రకాల విశేషణాలని ఏమంటారు? వాటిని వాక్యాల్లో ఎలా వాడతారు? సంఖ్యా వాచకాలతో కలిపి వాడినపుడూ (రెండు ఎర్ర ఆపిల్స్ వంటివి) పదాల క్రమం ఎలాంటిది? ఒకే నామవాచాకానికి ముందు రెండు విశేషణాలు వస్తే (రెండు పెద్ద ఎర్ర అరటిపళ్ళు) పదాల క్రమం ఎలాంటిది? ఇలాంటివి. ఇక్కడ ముఖ్యాంశాలు:

– సంఖ్యా వాచకాలు చివర్లో, విశేషణాలు నామవాచకానికి, సంఖ్యా పదాలకి మధ్యలో వస్తున్నాయి. two red apples కి పద క్రమం – అపిల్ ఎర్ర రెండు వర్గకం. two bags of red apples కి పదక్రమం ఆపిల్ ఎర్ర సంచి రెండు వర్గకం . two big bags of red apples కి ఆపిల్ ఎరుపు పెద్ద రెండు సంచి వర్గకం (పొత్స గ్వొ తెడొ కిద్దె)- ఇంతకీ ఇందులో “తె” కి అర్థం ఇంకా తెలీదు. అడిగి కనుక్కోవాలి.

– ఒకట్రెండు క్రియా విశేషణాల (adverbs) గురించి అడిగినదాన్ని బట్టి అర్థమైనది – వాళ్ళకి ఇంగ్లీషులాగ క్రియ తరువాత వస్తాయవి. మనకి ముందు వస్తాయనుకుంటా. she ran quickly అంటే “ఆమె తొండరగా పరుగెత్తింది” అంటాము కదా మామూలుగా!

– “A big red old pretty apple” అన్న వాక్యం గురించి తెలుసుకుంటూ తెలుగులో ఎలా రాస్తారని అడిగారు నన్ను. అక్కడ ఉద్దేశ్యం విశేషణాలు రాసేప్పుడు ఏ రకానికి ప్రధాన్యం ఎక్కువ అని తెలుసుకోవడం (ఆంగ్లం లో big red apple అంటాము కానీ red big apple అనము కదా మామూలుగా. అలాంటివి). అయితే ఒక్క పట్టాన నాకు తెలుగులో ఈ వాక్యానికి సమానార్థకం తట్టలేదు. ఒక్క పట్టాన వాళ్ళ భాషలో ఏమంటారో కూడా అర్థం కాలేదు గాని, మాట్లాడుతూండగా ఆమె ఒకటనింది – విశేషణాల మధ్య “ల” అన్న ప్రత్యయం చేరిస్తే (మరియు కి సమానార్థకం) విశేషణాలు ఎలా చెప్పినా అర్థమవుతుంది అన్నది. ఆ లెక్కన “ఒక పెద్ద, పాత, ఎర్రటి, అందమైన ఆపిల్” అని చెప్పొచ్చేమో నేను కామాలూ అవీ ఉపయోగించి. అందమైన ఆపిల్ ఏమిటో అయినా! రుచికరమైన అని కాబోలు. వాళ్ళ భాషలో ఈ “ల” ప్రత్యయం లేకుండా చెప్పాలంటే: “ఆపిల్ ఎర్ర అందమైన పాత పెద్ద ఒకటి”. అదేం క్రమమో ఇంకా అర్థం కాలేదు.

– నారింజ రంగన్నది నారింజ పండు నుండి వచ్చిందా? నారింజ పండుకు రంగు నుండి ఆ పేరొచ్చిందా? అన్నది నేనెప్పుడూ ఆలోచించలేదు. వీళ్ళ భాషలో రెంటి గురించి అడుగుతున్నప్పుడు తెలిసిన విషయం – నారింజ రంగు కి వీళ్ళ పదం – “నారింజ పండు రంగు” అన్న అర్థం కలది. అంటే పండు నుంచి రంగుకి పేరొచ్చిందనమాట. అన్నట్లు పోయిన్సారి దీని విషయం ప్రస్తావించినపుడు మనకి నారింజ పదం ఇంకెక్కడినుంచో వచ్చింది కాబోలని రాశాను. నిజానికి వాళ్ళకే మనవైపు నుండి వెళ్ళిందట! “The word orange derives from the Sanskrit word for “orange tree” (नारङ्ग nāraṅga), which in turn derives from a Dravidian root word (from நரந்தம் narandam which refers to Bitter orange in Tamil)” – అని వికీపీడియా చెప్పింది. అక్కడే మరో వాక్యం కూడా ఉంది: “The color was named after the fruit,[26] and the first recorded use of orange as a color name in English was in 1512”. అని. మొత్తానికి ఈ రంగు పేరు మామూలుగా చెట్టు నుండి వచ్చినట్లు ఉంది చాలా భాషల్లో!

ఈ లెక్కన గతవారం నాటి టీ వ్యాసం లాగా, చాలా భాషల్లో ఈ పదానికి అర్థం నారింజ కి దగ్గర్లో ఉండాలి కాబోలు. గున్యా వేరు. లుమొత్స అన్నది వాళ్ళ పదం. వికీపీడియాలో చదివిన ప్రకారం ఆసాం, బర్మా, చైనా లలో ఈ పంట మొదట్లో పండేదట. కనుక ఈ భాషల్లో బహుశా దీనికి నారింజకి సంబంధంలేని పదాలు ఉండొచ్చు. చైనా పదం గూగుల్లో దొరికింది. బర్మా పదం గున్యా కి దగ్గరగానే ఉండొచ్చు. అసమీస్ పదం ఎవర్నన్నా అడగాలి. ఆల్రెడీ తక్కువగా కనబడే భారతీయ భాషల్లో మళ్ళీ అసామీస్ మరీ తక్కువలా ఉంది. నాకు ఒక సరైన డిక్షనరీ కూడా కనబడలేదు అంతర్జాలంలో!

ఇంకా కొన్ని రికార్డ్ చేశాము కానీ, ఆ రికార్డింగులు విన్నాక నాకు అయోమయం ఎక్కువైంది. కనుక అవి ప్రస్తుతానికి ప్రస్తావించడంలేదు.

పరీక్ష గతంలో లాగే గున్యా ఆడియో విని ఆంగ్ల అనువాదాన్ని గుర్తించడం – మల్టిపుల్ చాయిస్. నాకు 22 ప్రశ్నలకి గాను 20 మార్కులు, అదీ ప్రధానంగా పదాలు గుర్తుండి వాక్యంలో కాంటెక్స్ట్ బట్టి ఊహించినందువల్ల రావడం నాకు ఆనందాన్నించింది. ఆ పోయిన రెండూ – స్మాల్ కి షార్ట్ అని, షార్ట్ కి స్మాల్ ని అనువాదం చేసినందువల్ల పోయాయి. కొంచెం వృత్తిరిత్యా నాకున్న పనుల మధ్య ఈ క్లాసుకి సమయం కేటాయించడం (వారానికో ఐదు గంటలు కనీసం- మూడు గంటలు క్లాసులకి, ఒక రెండు గంటలు చదువూ, బ్లాగింగ్ వగైరా) కష్టంగానే ఉన్నా దాదాపు సగం సెమెస్టర్ నెట్టుకొచ్చేశాను. మరీ టాప్ స్టూడెంటుని కాకపోయినా, కనీసం ఏం జరుగుతోందో అర్థం అవుతోంది, మధ్యమధ్యలో ప్రశ్నలు వేయగలుగుతున్నాను, పరీక్షల్లో పర్వాలేదు. ఇంకొన్ని వారాలు కొనసాగగలననే అనుకుంటున్నాను. పోను పోను ఈ భాషాపరంగా సేకరించే అంశాలు కూడా నాకు కష్టతరం అవుతున్నాయి కానీ, ఏదో నేర్చుకుంటున్నాను అన్న తృప్తి అయితే ఉంది ప్రస్తుతానికి.

Published in: on February 26, 2018 at 1:16 am  Comments (2)  
Tags: ,

“క్షేత్రశీల భాషాశాస్త్రం” అను Field Linguistics – 5 : ఆరోవారం

(ఈ సిరీస్ లోని పాత టపాలు ఇక్కడ.)
*********
గత రెండు వారాలలో మా క్లాసులో సేకరించిన సమాచారాన్ని బట్టి ఈ గున్యా భాషలోని బహువచన సూచనకాల గురించి అనేక ప్రశ్నలు ఉదయించాయని నా బ్లాగులో రాసుకున్నాను. క్లాసులో కూడా చాలా చర్చించాము. దాదాపుగా రెండు పూర్తి క్లాసులు దీనికే సరిపోయింది ఆరోవారంలో. ఒక క్లాసులో యధావిధిగా కొత్త సమాచారం సేకరించాము.

ఆకారాన్ని బట్టి వాడే బహువచన సూచకాలు (ప్రత్యయాలు కావంట) తూర్పు ఆసియా భాషల్లో తరుచుగా కనిపిస్తాయట. వీటిని వర్గకాలు (classifiers) అంటారంట భాషాశాస్త్రంలో. అంటే రెండు పెన్నులు అన్నదానికి, రెండు కప్పులు అన్నదానికి జోడయ్యే బహువచన సూచకం వాటి ఆకారాలు వేరు కనుక వేరుగా ఉంటుంది. (వర్గకాలు నేను కనిపెట్టిన పదాం కాదు. తెలుగు అకాడెమీ వారి భాషా శాస్త్ర పారిభాషిక పదకోశం లోనిది.). మొట్టమొదట పోయిన వారం దీని గురించి చదివినపుడు ఆంగ్లంలో a grain of salt, a loaf or bread ఇలా ఉన్నట్లు, తెలుగులో “బియ్యపు గింజ, అన్నం మెతుకు” ఇలా ఉన్నట్లు – వీళ్ళ భాషలో అవి ఉన్నాయి కాబోలు అనుకున్నాను కాని, ఇవి కొలత పదాలు (measure words) అనీ, వీటిని వర్గకాల్లో కలపాలా వద్దా అన్నది భాషావేత్తల్లో ఇంకా ఎటూ తేలని ప్రశ్న అనీ తెలిసింది. అయితే, క్లాసులో సూచించిన వ్యాసాలు చదవడం వల్ల రెండింటికి ఉన్న తేడా అర్థమైంది.

ఇది తప్పిస్తే మరొక అంశం – ఆ భాష నిర్మాణం గురించిన ఇతర వివరాలు ఎలా సేకరించాలి? ఎలాంటి ప్రశ్నలు అడగాలి? అన్నది. ఫీల్డ్ లింగ్విస్టులకోసం ఇటువంటి అంశాల గురించి అంతర్జాలంలో ఉన్న వనరుల గురించి తెలుసున్నాము. ఉదాహరణకు – ఈ మాక్స్ ప్లాంక్ ఇన్స్టిట్యూట్ వారు భాషాశాస్త్రంలోని వివిధ విభాగాలు (ఉదా: పదనిర్మాణం, వ్యాకరణం, పదసంపద వగైరా) గురించి ఎలాంటి సమాచారం సేకరించాలి? ఎలా సేకరించాలి? అన్న విషయమై కొన్ని ప్రశ్నావళులు రూపొందించారు. కొన్ని ఆ భాష వాళ్ళని అడిగేందుకు, కొన్ని ఈ భాషావేత్తలు ఏం అడగాలో సన్నాహాలు చేసుకోవడానికి. కళ్ళు బైర్లు కమ్మాయి ఆ ప్రశ్నల విస్తృతి చూసి. పైగా ఆట్టే గొప్ప భాషాశాస్త్ర జ్ఞానం లేక అసలీ ప్రశ్నలు మామూలు మనుషుల్ని ఎలా అడగాలో కూడా తట్టలేదు ఇప్పటికి. కనుక దీని గురించే విద్యార్థులం గుంపులుగా ఏర్పడి చర్చించుకున్నాము – వచ్చేవారం ఏం ప్రశ్నలు అడగొచ్చని. అయితే, గత కొద్ది వారాలుగా అడుగుతున్న వాటికి కొనసాగింపుగా విశేషణాలు, వర్గకాలమీద దృష్టి పెట్టి ప్రశ్నలు తయారు చేశాము (వర్గకాలు ఐచ్ఛితాలా, లేకపోతే తప్పనిసరా? రకరకాల విశేషణాలు – అంటే పరిమాణాన్ని తెలిపేవి, ఆకారాన్ని తెలిపేవి ఇలాంటీవి – వాడ్డంలో తేడాలు ఉన్నాయా? ఇలాంటి ప్రశ్నలనమాట.

బుధవారం సమాచార సేకరణలో వీళ్ళ భాష గురించి భాషాశాస్త్ర పరంగా తెలిసిన సమాచారంకంటే సాంస్కృతిక సమాచారం ఎక్కువనిపించింది నాకు. కొన్ని ముఖ్యాంశాలు:

అ) పండ్లు: ఆపిల్, నారింజ – వంటి పదాలకి వాళ్ళకేవో అచ్చమైన గున్యా పదాలున్నాయి. మనకి ఆపిల్ కి అచ్చ తెలుగు పదం ఉందో లేదో నాకు తెలియదు కానీ, నారింజ అన్న పదం యూరోపియన్ భాషలకి సంబంధం ఉన్న పదమే అనుకుంటాను. కానీ, వీళ్ళ భాషలో ఈ రెంటికి ఉన్న పదాలు (పోత్స, లుమొత్స) ఇదివరలో ఏ భాషలో విన్న పదానికీ సంబంధం లేనివి. వాళ్ళకి బహుశా ఆ చెట్లు/పంటలు బైటినుంచి వచ్చినవి కావేమో అనిపించింది. స్ట్రాబెర్రీ, బ్లూబెర్రీ వంటివి మట్టుకు ఆ పేర్లతోనే పిలుస్తున్నారు – వాళ్ళ భాషలో పదాల్లేవు. మనకూ లేవని ధీమాగా చెప్పాను కానీ, ఆంధ్రభారతిలో స్ట్రాబెర్రీ కి తుప్పపండనీ, ఇంకో బెర్రీకి ఇంకేదో అనీ ఇలా పదాలున్నాయి – ఎవరూ వాడగా నేనెప్పుడూ వినలేదు.

ఆ) సపోటా – వాళ్ళకి దొరికి బయట దొరకని పండు ఒకటి చెప్పమంటే నా మనసులో సపోటా మెదిలింది – అది బైట దొరకదు కనుక. విచిత్రం ఏమిటంటే, ఆమె వర్ణించిన పండు కూడా అదే! ఆ అమ్మాయి వర్ణన బట్టి నేను గూగుల్ ఇమేజెస్ లో సపోటా చూపిస్తే ఆ అమ్మాయి అదే అన్నది. అందరం ఆశ్చర్యపోయాము.

ఇ) ద్రవపదర్థాన్ని వీళ్ళ భాషలో టీ అంటారట. పాలు, కాఫీ, పళ్ళరసం, తేనీరు అన్ని పదాలు టీ తో ముగుస్తాయి. తేనీటిని ఏమంటారు అంటే – తేయాకు అయితే లపా అని, తేనీరైతే లపాటీ అనీ అంటారని చెప్పింది. ఇందులో ఆసక్తికరమైన అంశం ఏమిటంటే కొన్నాళ్ళ క్రితం ఓ వ్యాసం చదివాను – ప్రపంచ భాషల్లో చాలా మటుకు తేనీటికి రెండే అక్షరాలతో ఉండే పేర్లు ఉంటాయి – చా కానీ, తే కానీ ఉంటాయని సిద్ధాంతం. వ్యాసంలో మొదటి రెండు వాక్యాలు – “With a few minor exceptions, there are really only two ways to say “tea” in the world. One is like the English term—té in Spanish and tee in Afrikaans are two examples. The other is some variation of cha, like chay in Hindi.” గున్యా ఆ exceptions లో ఒకటనమాట!!

Published in: on February 18, 2018 at 1:43 am  Leave a Comment  
Tags: ,

“క్షేత్రశీల భాషాశాస్త్రం” అను Field Linguistics – 4 : ఐదోవారం

(ఈ సిరీస్ లోని పాత టపాలు ఇక్కడ.)
*********

విజయవంతంగా ఐదోవారం కూడా పూర్తి చేశాను ఫీల్డ్ లింగ్విస్టిక్స్ విద్యార్థిగా! చేసే కొద్దీ నాకు కొత్త విషయాలు తెలియడం మామూలుగా ఊహించినదే అయినా, నేను కూడా కొంచెం ఈ విధమైన అధ్యయనంలో మెరుగు అవుతున్నట్లు అనిపిస్తోంది. అలాగే, నా అసలు పనిని, పరిశోధనని కూడా ఇందులో తెలుసుకుంటున్న అంశాలు ప్రభావితం చేస్తున్నట్లు అనిపిస్తోంది ప్రస్తుతానికి.

ఈ వారం కొత్త పదాల వివరాలు సేకరించడంతో పాటు చిన్న చిన్న వాక్యాలను కూర్చడం ద్వారా వాక్యాల్లో పదాల క్రమం గురించి కొంత తెలుసుకున్నాము. సోమవారం క్లాసంతా షరా మామూలుగా spectrogram లని అనలైజ్ చేయడం ద్వారా ఆ భాషలోని శబ్దాలకి ఒక inventory తయారు చేయడం కొంత సాధన చేశాము. మామూలుగా భాషలోని శబ్దాలను అధ్యయనం చేసేవాళ్ళు Vowel charts అని తయారు చేస్తారు – అచ్చులు పలుకుతున్నప్పుడు శబ్దంలోని వైబ్రేషన్ బట్టి, ఎక్కడ నుంచి పలుకుతున్నాం అన్న దాన్ని బట్టి, కొన్ని frequencies ఉంటాయి శబ్దాలకి. Formants అంటారు. మొదటి రెండు ఫార్మంట్లను బట్టి ఒక 2-Dimensional plot వేస్తారు – ఆ భాషలోని అచ్చులకి. దాన్ని బట్టి మనకి ఆ భాషలోని sound inventory కొంత తెలుస్తుందనమాట. అలా ఆంగ్లంలో – మళ్ళీ అందులో కొన్ని యాసలకి, ఇలా ప్రత్యేకం vowel charts ఉన్నాయి. ఆ పద్ధతిలో మేము ఇప్పటిదాకా రికార్డు చేసిన వాటి నుంచి ఈ భాషకి ఒక vowel chart చేయడం సోమవారం మేము చేసిన పని. నిజజీవితంలో ఇలాంటివి చాలామంది నుండి సేకరించిన రికార్డింగులని బట్టి సగటు విలువలని అంచనా వేసి తయారు చేస్తారు. మేము మాకున్నది ఒక్క మనిషే కనుక ఆమె రికార్డింగుల మీదే ఆధారపడ్డాము. నాకు ఈ acoustic analysis కొత్తా కావడం వల్ల ఇంకా పూర్తిగా నైపుణ్యం రాలేదు కాని, plot చేస్తూంటే ఈ భాషలో కొన్ని అచ్చు శబ్దాలు ఆంగ్ల ప్లాట్ లో అసలు ఆ పాయింట్ల వద్ద లేవనీ, కనుక అవి ఆంగ్లంలో లేని శబ్దాలని మట్టుకు అర్థమైంది. చివర్లో ఈ వివరాలు సేకరిస్తున్నప్పుడు వీటిని క్రమ పద్ధతిలో నోట్ చేసుకోవడానికి వాడే Leipzig glossing rules గురించి తెలుసుకున్నాము.

బుధ వారం చాలా మటుకు శ్వి నుండి కొత్త పదాల వివరాలు సేకరించడంలోకి వెళ్ళింది. This cat, these cats, these 4 cats, these 4 black cats ఇలా మధ్యలో విశేషణాలు, సంఖ్యావాచకాలు చేరుస్తూ కొంత డేటా సేకరించాము. ఇందులో ఆయా పదాలు ఏమిటన్న ఆసక్తి తో పాటు అవి వాక్యంలో ఏ క్రమంలో వస్తాయన్నది తెలుస్కోవడం కూడా మా ముఖ్యోద్దేశ్యం. ఇక్కడ నేను గమనించిన ముఖ్యమైన అంశాలు:

అ) ఆంగ్లం/తెలుగులో లా కాక విశేషణాలు నామవాచాకానికి తరువాత వస్తాయి (మంచి బాలుడు అన్నది వీళ్ళ భాషలో బాలుడు మంచి అవుతుంది)
ఆ) బహువచన సూచకాలు (అవి ప్రత్యయాలా? ప్రత్యేక పదాలా? అని మాకు కొత్త సందేహం మొదలైంది ఈ వారంలో!) చివర్లో వచ్చాయి.
ఇ) సంఖ్యావాచకాలు విశేషణాల తరువాత వస్తాయి (రెండు మంచి పుస్తకాలు అంటే – పుస్తకం మంచి రెండు లు – అన్నది వీళ్ళ క్రమం!)
ఈ) నిర్దేశక సర్వనామాలు (this/that/these/those వంటివి, ఆ/ఈ వంటివి) వీటన్నింటికంటే చివర వస్తున్నాయి (అవి రెండు మంచి పుస్తకాలు అంటే – పుస్తకం మంచి రెండు లు అవి – అన్నది వాక్య క్రమం)
ఉ) ఇతర సర్వనామాలు (నా/నీ/మీ/అతని/అతను/నేను) వంటివి మటుకు వాక్యం మొదట్లోనే వస్తాయి (నా రెండు పెద్ద పుస్తకాలు అంటే – నా పుస్తకం పెద్ద రెండు లు)

బహువచన ప్రత్యయాల గురించి ఇంకా క్లారిటీ రాలేదు. ఆ ఏడెనిమిది రకాలు – వస్తువుల ఆకారాన్ని బట్టి బహువచన ప్రత్యయాలు మారతాయి అన్నది ఆ అమ్మాయి, కానీ మళ్ళీ దీనికి మినహాయింపులు ఉన్నాయి. ఇది కాక ఒక్కోచోట బహువచన ప్రత్యయాలతో పాటు ఆయా పదాలకు అమ్రేడిత రూపాలు (reduplication) చేరుతున్నాయి. ఉదా: కప్పు కి టిక్వా అన్నది వాళ్ళ పదం. రెండు అంటే ఖీ. రెండు కప్పులంటే టిక్వా ఖీ క్వా. అది ఈ ఒక్క పదానికే అలా ప్రాసలా వచ్చింది మేము సేకరించిన వాటిలో. ఎందుకన్నది ఇంకా తెలీలేదు. కనుక బహువచనాల విషయం ఇంకా సస్పెన్సే.

శుక్రవారం ఈ సేకరించిన అంశాల గురించే కొంత చర్చ జరిగింది – నాకు డిపార్ట్మెంట్ ఫేకల్టీ మీటింగ్ ఉండడం వల్ల క్లాసు మిస్సయ్యాను. ఏం జరిగిందో సోమవారం తెలుసుకోవాలి.

పీ.ఎస్. టపా పోస్ట్ చేశాక ఈ పరిశీలనలని అర్థం చేసుకునేందుకు ప్రపంచ భాషల వర్గీకరణను శాస్త్రీయంగా అధ్యయనం చేసే భాషా శాస్త్ర విభాగం – Linguistic Typology తాలుకా పాఠ్య పుస్తకాన్ని తీశాను. దాన్ని బట్టి నాకు అర్థమైనది ఏమిటి అంటే –

అ) విశేషణం నామవాచకం తర్వాత రావడమన్నది నాకు పరమ విచిత్రంగా అనిపించింది గాని, నిజానికి ప్రపంచ భాషల్లో అదే సాధారణమట విశేషణం + నామవాచకంతో పోలిస్తే – మనకి అధిక వ్యాప్తి ఉన్న Indo-European భాషలూ, మన ద్రవిడ భాషల్లో కూడా అలా లేకపోయేసరికి నాకు కొత్తగా అనిపించింది.

ఆ) ఇక నిర్దేశక సర్వనామాలు చివర్న రావడం కూడా చాలా భాషల్లో ఉందట (ఏదో 1300+ భాషలతో చేసిన సర్వేలో 40శాతం దాకా భాషల్లో ఉందట).

పూర్తి వివరాలకు: Introduction to Linguistic Typology by Viveka Velupillai పాఠ్య పుస్తకం, అధ్యాయం 10 చదవగలరు. మరిన్ని వివరాలు వచ్చేవారం.

Published in: on February 11, 2018 at 3:57 am  Leave a Comment  
Tags: ,