Remembrance Day ప్రతి ఏడాదీ నవంబర్ 11 న చేస్తారు. బ్రిటన్, కామన్ వెల్త్ దేశాలలో యుద్ధాలలో మరణించిన వారి స్మరణ దినంగా భావిస్తారు. ఈ పద్ధతి మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం చివర్లో మొదలైనట్లు ఉంది – కానీ తదనంతర కాలంలో ఇతర యుద్ధాలలో మరణించిన వీరులని కూడా స్మరిస్తూ, రిటైర్ అయి జీవించి ఉన్న వారిని గౌరవించడం కూడా మొదలైంది. జాతీయ యుద్ధవీరుల స్మారకం వద్ద ఒక పబ్లిక్ వేడుక కూడా జరుగుతుంది దాదాపు గంటన్నర పాటు. కెనడా ప్రభుత్వోద్యోగులకి ఈరోజు సెలవు దినం కనుక వీలు ఉన్నప్పుడు నేను అక్కడికి వెళ్ళి అదంతా చూసి వస్తూంటాను. గత వారం బట్టి ఇక్కడ కెనడాలో మా అమ్మాయి స్కూల్లో ఈ యుద్ధవీరుల స్మారక దినం కి సంబంధించిన కార్యకలాపాలు సాగుతున్నాయి. ఆ నేపథ్యంలో గత కొన్ని రోజులుగా మా మధ్య ఈ రోజును గురించి కొన్ని చర్చలు అయ్యాయి. ఆ నేపథ్యంలో అసలు ఇలాంటి రోజులని యుద్ధాలతో ప్రత్యక్ష సంబంధం లేని కుటుంబాలు, మరీ ముఖ్యంగా ప్రపంచ యుద్ధాలు, పాశ్చాత్య దేశాల యుద్ధాలతో అసలు సంబంధం లేని ఇమ్మిగ్రంట్ కెనడియన్ కుటుంబాలు ఎలా చూడాలి? అన్న అంశంపై నా ఆలోచనలు పంచుకోవడానికి ఈ పోస్టు రాసుకుంటున్నాను.
ఇదివరలో నా ఆలోచన మనం కొంచెం స్థానిక సంప్రదాయాన్ని గౌరవించి అందరితో పాటు 11 గంటలకి రెండు నిముషాల మౌనం పాటించడం, రెడ్ పాపీ లని చొక్కాలకి పెట్టుకుని తిరగడం, వీలైతే ఆ మొత్తం పెరేడ్, స్పీచులు అవీ చూడ్డం ఇలాంటివి చేస్తే అది సబబుగా ఉంటుంది అని. అయితే, మా అమ్మాయి పెరిగి పెద్దయ్యే కొద్దీ ఈ రోజుకి గుర్తుగా స్కూలులో చేసే ఆక్టివిటీలలో మార్పు కనిపిస్తోంది. దానితో మేము కూడా ఈరోజుని గురించి ఇంకాస్త ఆలోచిస్తూ వస్తున్నాము ప్రతి ఏడాదీ. మనకి (భారతదేశం నుండి వలస వచ్చిన వారికి) యుద్ధాలంటే పాకిస్తాన్ తో, గతం తవ్వితే చైనా తో, మరీ వెనక్కి పోతే చరిత్రలో, పురాణేతిహాసాలలో మరెన్నో గొప్ప యుద్ధాలు. వీళ్ళకి యుద్ధాలంటే ప్రపంచ యుద్ధాలు, వియత్నాం, కొరియా, కొంచెం తరవాతి తరంలో ఇరాన్, ఆఫ్గన్ యుద్ధాలు ఇటువంటివి. ఇక ఇక్కడే ఉన్న ఇతర జాతీయుల వారికి యుక్రెయిన్, ఇజ్రాయెల్, పాలెస్తినా – ఇలాంటి రావణకాష్ఠము వంటి ఎటర్నల్ యుద్ధాలు. మరి ఇన్ని నేపథ్యాలు ఉన్న తల్లిదండ్రులు ఉన్న ప్రస్తుతపు కెనడా లో పెరుగుతున్న నానాజాతుల పిల్లలకి రిమెంబ్రన్స్ డే అంటే ఇంట్లో ఏమని చెప్పాలి? క్లాసు ఆక్టివిటీస్ లో కుటుంబ సభ్యుల్లో యుద్ధాలకి సంబంధం ఉన్న వారి గురించి చెప్పమనడం ఉంటుంది. ఇమ్మిగ్రంట్స్ ఏమని చెబుతారు? ఎవరి గురించి చెబుతారు? ఒకవేళ ఇంకో దేశపు యుద్ధాలలో పాల్గొన్న కుటుంబ సభ్యులు ఉన్నారనుకోండి – ఏమని చెప్పాలి వాళ్ళ గురించి కెనడియన్ కాంటెక్స్ట్ లో? చెప్పాలా లేకపోతే ఊరికే ఏం మాట్లాడకుండా “నాకు తెలియదు” అనేసి ఊరుకోవాలా? అసలు తరతరాలుగా యుద్ధాలతో ప్రత్యక్ష సంబంధం లేని అదృష్టవంతులూ, యుద్ధరంగంలోకి నేరుగా వెళ్ళకుండా ఇంకేవో వృత్తుల్లో ఉన్న కుటుంబాలూ.. వీళ్ళంతా ఏం చేయాలి?
పోయిన వారం స్కూలు లైబ్రరీ నుండి “Muhammad’s Recipe for Remembering” అని ఒక పుస్తకం పట్టుకొచ్చింది మా అమ్మాయి. వారాంతంలో నేనూ ఓసారి చదివా పుస్తకాన్ని. కథలో ఇలాంటి ఒక రెమెంబ్రన్స్ డే కి స్కూల్లో మిగితా పిల్లలు వాళ్ళ తండ్రులు/తాతలు వగైరాలు సైన్యంలో పనిచేసిన జ్ఞాపకాలు స్కూల్లో పంచుకుంటూ ఉంటే మహమ్మద్ కి ఏమీ ఉండవు. దానితో వెళ్ళి వాళ్ళ నాన్నని, తాతని ఎంక్వైరీ చేస్తే, ఎప్పుడో ఒక ముత్తాత పనిచేసాడు, కానీ మనింట్లో దాని తాలుకా జ్ఞాపకాలేం లేవు అని తేల్చేస్తారు. చివరికి మసీదులో ఎవరో ఉన్నారు, దీని గురించి తెలిసి ఉంటుంది అంటే అక్కడో తాత గారిని కలుస్తారు. ఆ పెద్దాయన ప్రపంచ యుద్ధాల కాలంలో భారతీయ హిందూ, ముస్లిం, సిక్కు సైనికులు ఎలా పాల్గొన్నారు, యుద్ధ రంగంలో ఇంటి ఆహారాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ రోటీలు ఎలా చేసుకునేవాళ్ళు -ఇలాంటివి చెబుతాడు. తరవాత మహమ్మద్ క్లాసుకి యుద్ధ రంగంలో పాల్గొన్న తన పూర్వికుల గుర్తుగా రోటీలు తీసుకెళ్ళి క్లాసులో దాని గురించి మాట్లాడతాడు. అదీ క్లుప్తంగా కథ. పుస్తకం అంత బాగా రాయలేదు … రకరకాల విషయాలు కలగాపులగం చేసేసారు అనిపించింది (ఉదాహరణకి ఈ బ్లాగు పోస్టు పుస్తకం గురించి వివరంగా చర్చించింది.). అయితే, యుద్ధాలలో పాల్గొన్న వారిలో సైనికులు ప్రత్యక్షంగా పాల్గొంటారు, మనం వాళ్ళని తల్చుకుంటున్నాం.. కానీ బహుశా ఆ పరిధిని పెంచి పరోక్షంగా సైనికుల బాగు కోసం యుద్ధరంగాలకి చేరువలో పనిచేసిన ఇతరులని కూడా తల్చుకోవాలేమో అనిపించింది ఈ పుస్తకం చదివాక.
తరువాత రోజు స్కూలు నుండి వచ్చాక క్లాసులో ఆరోజుటి రిమెంబ్రన్స్ డే ఆక్టివిటీస్ గురించి చెబుతూ ఫోర్సెస్ లో ఉండే డాక్టర్ల గురించి చెప్పింది మా తల్లి. “నీకు తెల్సా ఫోర్సెస్ లో కూడా డాక్టర్స్ ఉంటారు” అనుకుంటూ. “నీక్కూడా తెల్సు… మీ తాత (తండ్రి తండ్రి) ఆర్మీ లోనే కదా డాక్టర్ గా పనిచేసింది?” అన్నాను. “వాట్.. తాతా వాజ్ ఇన్ ఆర్మీ?” అనేసరికి “ఇండియన్ ఆర్మీ.. ఇక్కడ కాదులే” అన్నాను. ఇక తరువాత ఒకసారి వాళ్ళ తాతతో మాట్లాడింది దాని గురించి. నిన్న పొద్దునే స్కూలు వద్ద దింపుతున్నప్పుడు టీచర్ బయట కనిపిస్తే “ఇలా మీ పుణ్యమా అని మా ఇంట్లో ఈ చర్చ జరిగింది.. మా పిల్లకి వాళ్ళ తాత ఆర్మీలో పని చేసారని తెలుసనుకున్నాను. ఇవ్వాళ తెలుసుకుంది” అంటే “ఐ న్యూ ఇట్.. ఐ జస్ట్ ఫర్గాట్ అట్ దట్ మొమెంట్” అని ఉడుక్కుంది మా పాప. టీచర్ దానితో ఆసక్తి చూపెట్టి “మీ ఫాదరిన్లా సర్వీసులో ఉన్నప్పటి ఫొటోలు కొన్ని పంపండి పాప చేత మాట్లాడిస్తాను ఇవాళ క్లాసులో” అనింది. దానితో ఇంటికెళ్ళగానే అడిగి రెండు ఫొటోలు పంపించా. కాసేపటికి ఇవ్వాళ క్లాసులో మీరు పంపిన ఫొటోలు చూపించి మీ అమ్మాయి రెండు నిముషాలు మాట్లాడింది అని టీచర్ మెసేజి పెట్టింది. మా పిల్ల ఏం మాట్లాడావు అంటే చెప్పననింది, అది వేరే విషయం.
ఇదంతా అయ్యాక నేను ప్రస్తుతానికి ఏర్పరుచుకున్న అభిప్రాయం ఏమిటంటే: మన కుటుంబంలో ఎవరన్నా సాయుధదళాలలో ఏదో ఒక కెపాసిటీలో పనిచేసిన నేపథ్యం ఉంటే వారిని గురించి గుర్తుచేయవచ్చు పిల్లలకి ఈరోజున. వాళ్ళు మనం/మనల్ని దత్తత తీసుకున్న దేశంలోనే ఉండక్కర్లేదు. మన మాతృదేశంలో చేసిన దేశసేవ కూడా దేశసేవే. అలాగే యుద్ధ రంగంలో ప్రత్యక్ష పోరాటం చేసిన సైనికులే కాక నేపథ్యంలో పని చేసే వారిని (మా అమ్మాయి కేసులో డాక్టర్లు, మహమ్మద్ కథలో వాళ్ళు రోటీలు చేయడాన్ని తీసుకున్నారు.. ఇలా) కూడా స్మరించవచ్చు. మనకి మిత్ర-బంధు వర్గంలో ఎవరూ లేకపోతే మాతృ/దత్తత దేశంలోని ప్రముఖ యుద్ధ వీరుల కథలు పిల్లలకి ఇంట్లో చెప్పవచ్చు. మనం కూడా స్థానిక యుద్ధ వీరుల గురించి ప్రతి ఏడాదీ కొన్ని కొత్త విషయాలు తెలుసుకోవచ్చు – ఇది పిల్లల ద్వారా కావొచ్చు, వార్తా కథనాల ద్వారా కావొచ్చు. అవన్నీ మనకెందుకు? మన దేశమా? మన సంస్కృతా? అనుకుంటే వీలుని బట్టి తట్టా బుట్టా సర్దుకుని వెనక్కి పోవొచ్చు కూడా – అదో ఆప్షన్ ఉందండోయ్!
“అసలు ఈ రోజు పర్పస్ అది కాదు.. కొత్త రామాయణం సినిమాలో సంబంధం లేకుండా విలన్ కి మాస్ మసాలా ఎలివేషన్స్ చేసినట్లు నీ ఇష్టం వచ్చినవి చెప్పకు” అనేవాళ్ళు ఉంటారు కానీ.. ఒకసారి ఆలోచించండి. ప్రపంచ యుద్ధాలలో పాల్గొన్న వారి కుటుంబాల వారికి కూడా ఇప్పుడు కొన్ని తరాలు గడిచాయి. ఇతరత్రా యుద్ధాల వారికి కూడా గడుస్తాయి కాలక్రమంలో. కెనడా లాంటి చోట్ల ఎప్పటికప్పుడు వేరే దేశాల నుండి వచ్చి ఈ దేశాన్ని సొంతదేశం చేసుకునేవారు ఉంటూనే ఉంటారు. మరి కాలం గడిచే కొద్దీ ఇలాంటి స్మరణ దినాన్ని ఇప్పటి పిల్లలకి కాంటెంపరరీ గా ఉంచడానికి ఏం చేయాలి? అన్న ప్రశ్నకి నా ప్రస్తుత జవాబు ఇది.
అన్నట్లు, మనకు భారతదేశంలో కూడా ఇలాంటివి కొన్ని రోజులు ఉన్నాయి – జనవరి 30, మార్చ్ 23, కార్జిల్ విజయాన్ని గుర్తు తెచ్చుకునే రోజు, సైన్యదళాల దినోత్సవం, సాయుధ దళాల పతాక దినోత్సవం – ఇలా అనేకం ఉన్నాయి. ఇలా ప్రత్యేకించి జాతీయ స్థాయిలో, స్కూళ్ళలో ఈవెంట్స్ చేయడం నా చిన్నప్పుడు అయితే చూసినట్లు నాకు గుర్తు లేదు. బహుశా ఇక్కడ ఈ దేశ రాజధాని కనుక ఎక్కువగా చేస్తున్నారేమో, తెలియదు. కానీ బహుశా ఏడాదిలో కొన్నిసార్లైనా గట్టిగా మనం ఎవరి త్యాగాల వల్ల ఈమాత్రం ప్రశాంతంగా బతగ్గలుగుతున్నామో స్మరించుకునే అవకాశాలు ఉంటే మంచిదే అని నా అభిప్రాయం.








