“క్షేత్రశీల భాషాశాస్త్రం” అను Field Linguistics – 5 : ఆరోవారం

(ఈ సిరీస్ లోని పాత టపాలు ఇక్కడ.)
*********
గత రెండు వారాలలో మా క్లాసులో సేకరించిన సమాచారాన్ని బట్టి ఈ గున్యా భాషలోని బహువచన సూచనకాల గురించి అనేక ప్రశ్నలు ఉదయించాయని నా బ్లాగులో రాసుకున్నాను. క్లాసులో కూడా చాలా చర్చించాము. దాదాపుగా రెండు పూర్తి క్లాసులు దీనికే సరిపోయింది ఆరోవారంలో. ఒక క్లాసులో యధావిధిగా కొత్త సమాచారం సేకరించాము.

ఆకారాన్ని బట్టి వాడే బహువచన సూచకాలు (ప్రత్యయాలు కావంట) తూర్పు ఆసియా భాషల్లో తరుచుగా కనిపిస్తాయట. వీటిని వర్గకాలు (classifiers) అంటారంట భాషాశాస్త్రంలో. అంటే రెండు పెన్నులు అన్నదానికి, రెండు కప్పులు అన్నదానికి జోడయ్యే బహువచన సూచకం వాటి ఆకారాలు వేరు కనుక వేరుగా ఉంటుంది. (వర్గకాలు నేను కనిపెట్టిన పదాం కాదు. తెలుగు అకాడెమీ వారి భాషా శాస్త్ర పారిభాషిక పదకోశం లోనిది.). మొట్టమొదట పోయిన వారం దీని గురించి చదివినపుడు ఆంగ్లంలో a grain of salt, a loaf or bread ఇలా ఉన్నట్లు, తెలుగులో “బియ్యపు గింజ, అన్నం మెతుకు” ఇలా ఉన్నట్లు – వీళ్ళ భాషలో అవి ఉన్నాయి కాబోలు అనుకున్నాను కాని, ఇవి కొలత పదాలు (measure words) అనీ, వీటిని వర్గకాల్లో కలపాలా వద్దా అన్నది భాషావేత్తల్లో ఇంకా ఎటూ తేలని ప్రశ్న అనీ తెలిసింది. అయితే, క్లాసులో సూచించిన వ్యాసాలు చదవడం వల్ల రెండింటికి ఉన్న తేడా అర్థమైంది.

ఇది తప్పిస్తే మరొక అంశం – ఆ భాష నిర్మాణం గురించిన ఇతర వివరాలు ఎలా సేకరించాలి? ఎలాంటి ప్రశ్నలు అడగాలి? అన్నది. ఫీల్డ్ లింగ్విస్టులకోసం ఇటువంటి అంశాల గురించి అంతర్జాలంలో ఉన్న వనరుల గురించి తెలుసున్నాము. ఉదాహరణకు – ఈ మాక్స్ ప్లాంక్ ఇన్స్టిట్యూట్ వారు భాషాశాస్త్రంలోని వివిధ విభాగాలు (ఉదా: పదనిర్మాణం, వ్యాకరణం, పదసంపద వగైరా) గురించి ఎలాంటి సమాచారం సేకరించాలి? ఎలా సేకరించాలి? అన్న విషయమై కొన్ని ప్రశ్నావళులు రూపొందించారు. కొన్ని ఆ భాష వాళ్ళని అడిగేందుకు, కొన్ని ఈ భాషావేత్తలు ఏం అడగాలో సన్నాహాలు చేసుకోవడానికి. కళ్ళు బైర్లు కమ్మాయి ఆ ప్రశ్నల విస్తృతి చూసి. పైగా ఆట్టే గొప్ప భాషాశాస్త్ర జ్ఞానం లేక అసలీ ప్రశ్నలు మామూలు మనుషుల్ని ఎలా అడగాలో కూడా తట్టలేదు ఇప్పటికి. కనుక దీని గురించే విద్యార్థులం గుంపులుగా ఏర్పడి చర్చించుకున్నాము – వచ్చేవారం ఏం ప్రశ్నలు అడగొచ్చని. అయితే, గత కొద్ది వారాలుగా అడుగుతున్న వాటికి కొనసాగింపుగా విశేషణాలు, వర్గకాలమీద దృష్టి పెట్టి ప్రశ్నలు తయారు చేశాము (వర్గకాలు ఐచ్ఛితాలా, లేకపోతే తప్పనిసరా? రకరకాల విశేషణాలు – అంటే పరిమాణాన్ని తెలిపేవి, ఆకారాన్ని తెలిపేవి ఇలాంటీవి – వాడ్డంలో తేడాలు ఉన్నాయా? ఇలాంటి ప్రశ్నలనమాట.

బుధవారం సమాచార సేకరణలో వీళ్ళ భాష గురించి భాషాశాస్త్ర పరంగా తెలిసిన సమాచారంకంటే సాంస్కృతిక సమాచారం ఎక్కువనిపించింది నాకు. కొన్ని ముఖ్యాంశాలు:

అ) పండ్లు: ఆపిల్, నారింజ – వంటి పదాలకి వాళ్ళకేవో అచ్చమైన గున్యా పదాలున్నాయి. మనకి ఆపిల్ కి అచ్చ తెలుగు పదం ఉందో లేదో నాకు తెలియదు కానీ, నారింజ అన్న పదం యూరోపియన్ భాషలకి సంబంధం ఉన్న పదమే అనుకుంటాను. కానీ, వీళ్ళ భాషలో ఈ రెంటికి ఉన్న పదాలు (పోత్స, లుమొత్స) ఇదివరలో ఏ భాషలో విన్న పదానికీ సంబంధం లేనివి. వాళ్ళకి బహుశా ఆ చెట్లు/పంటలు బైటినుంచి వచ్చినవి కావేమో అనిపించింది. స్ట్రాబెర్రీ, బ్లూబెర్రీ వంటివి మట్టుకు ఆ పేర్లతోనే పిలుస్తున్నారు – వాళ్ళ భాషలో పదాల్లేవు. మనకూ లేవని ధీమాగా చెప్పాను కానీ, ఆంధ్రభారతిలో స్ట్రాబెర్రీ కి తుప్పపండనీ, ఇంకో బెర్రీకి ఇంకేదో అనీ ఇలా పదాలున్నాయి – ఎవరూ వాడగా నేనెప్పుడూ వినలేదు.

ఆ) సపోటా – వాళ్ళకి దొరికి బయట దొరకని పండు ఒకటి చెప్పమంటే నా మనసులో సపోటా మెదిలింది – అది బైట దొరకదు కనుక. విచిత్రం ఏమిటంటే, ఆమె వర్ణించిన పండు కూడా అదే! ఆ అమ్మాయి వర్ణన బట్టి నేను గూగుల్ ఇమేజెస్ లో సపోటా చూపిస్తే ఆ అమ్మాయి అదే అన్నది. అందరం ఆశ్చర్యపోయాము.

ఇ) ద్రవపదర్థాన్ని వీళ్ళ భాషలో టీ అంటారట. పాలు, కాఫీ, పళ్ళరసం, తేనీరు అన్ని పదాలు టీ తో ముగుస్తాయి. తేనీటిని ఏమంటారు అంటే – తేయాకు అయితే లపా అని, తేనీరైతే లపాటీ అనీ అంటారని చెప్పింది. ఇందులో ఆసక్తికరమైన అంశం ఏమిటంటే కొన్నాళ్ళ క్రితం ఓ వ్యాసం చదివాను – ప్రపంచ భాషల్లో చాలా మటుకు తేనీటికి రెండే అక్షరాలతో ఉండే పేర్లు ఉంటాయి – చా కానీ, తే కానీ ఉంటాయని సిద్ధాంతం. వ్యాసంలో మొదటి రెండు వాక్యాలు – “With a few minor exceptions, there are really only two ways to say “tea” in the world. One is like the English term—té in Spanish and tee in Afrikaans are two examples. The other is some variation of cha, like chay in Hindi.” గున్యా ఆ exceptions లో ఒకటనమాట!!

Advertisements
Published in: on February 18, 2018 at 1:43 am  Leave a Comment  
Tags: ,

“క్షేత్రశీల భాషాశాస్త్రం” అను Field Linguistics – 4 : ఐదోవారం

(ఈ సిరీస్ లోని పాత టపాలు ఇక్కడ.)
*********

విజయవంతంగా ఐదోవారం కూడా పూర్తి చేశాను ఫీల్డ్ లింగ్విస్టిక్స్ విద్యార్థిగా! చేసే కొద్దీ నాకు కొత్త విషయాలు తెలియడం మామూలుగా ఊహించినదే అయినా, నేను కూడా కొంచెం ఈ విధమైన అధ్యయనంలో మెరుగు అవుతున్నట్లు అనిపిస్తోంది. అలాగే, నా అసలు పనిని, పరిశోధనని కూడా ఇందులో తెలుసుకుంటున్న అంశాలు ప్రభావితం చేస్తున్నట్లు అనిపిస్తోంది ప్రస్తుతానికి.

ఈ వారం కొత్త పదాల వివరాలు సేకరించడంతో పాటు చిన్న చిన్న వాక్యాలను కూర్చడం ద్వారా వాక్యాల్లో పదాల క్రమం గురించి కొంత తెలుసుకున్నాము. సోమవారం క్లాసంతా షరా మామూలుగా spectrogram లని అనలైజ్ చేయడం ద్వారా ఆ భాషలోని శబ్దాలకి ఒక inventory తయారు చేయడం కొంత సాధన చేశాము. మామూలుగా భాషలోని శబ్దాలను అధ్యయనం చేసేవాళ్ళు Vowel charts అని తయారు చేస్తారు – అచ్చులు పలుకుతున్నప్పుడు శబ్దంలోని వైబ్రేషన్ బట్టి, ఎక్కడ నుంచి పలుకుతున్నాం అన్న దాన్ని బట్టి, కొన్ని frequencies ఉంటాయి శబ్దాలకి. Formants అంటారు. మొదటి రెండు ఫార్మంట్లను బట్టి ఒక 2-Dimensional plot వేస్తారు – ఆ భాషలోని అచ్చులకి. దాన్ని బట్టి మనకి ఆ భాషలోని sound inventory కొంత తెలుస్తుందనమాట. అలా ఆంగ్లంలో – మళ్ళీ అందులో కొన్ని యాసలకి, ఇలా ప్రత్యేకం vowel charts ఉన్నాయి. ఆ పద్ధతిలో మేము ఇప్పటిదాకా రికార్డు చేసిన వాటి నుంచి ఈ భాషకి ఒక vowel chart చేయడం సోమవారం మేము చేసిన పని. నిజజీవితంలో ఇలాంటివి చాలామంది నుండి సేకరించిన రికార్డింగులని బట్టి సగటు విలువలని అంచనా వేసి తయారు చేస్తారు. మేము మాకున్నది ఒక్క మనిషే కనుక ఆమె రికార్డింగుల మీదే ఆధారపడ్డాము. నాకు ఈ acoustic analysis కొత్తా కావడం వల్ల ఇంకా పూర్తిగా నైపుణ్యం రాలేదు కాని, plot చేస్తూంటే ఈ భాషలో కొన్ని అచ్చు శబ్దాలు ఆంగ్ల ప్లాట్ లో అసలు ఆ పాయింట్ల వద్ద లేవనీ, కనుక అవి ఆంగ్లంలో లేని శబ్దాలని మట్టుకు అర్థమైంది. చివర్లో ఈ వివరాలు సేకరిస్తున్నప్పుడు వీటిని క్రమ పద్ధతిలో నోట్ చేసుకోవడానికి వాడే Leipzig glossing rules గురించి తెలుసుకున్నాము.

బుధ వారం చాలా మటుకు శ్వి నుండి కొత్త పదాల వివరాలు సేకరించడంలోకి వెళ్ళింది. This cat, these cats, these 4 cats, these 4 black cats ఇలా మధ్యలో విశేషణాలు, సంఖ్యావాచకాలు చేరుస్తూ కొంత డేటా సేకరించాము. ఇందులో ఆయా పదాలు ఏమిటన్న ఆసక్తి తో పాటు అవి వాక్యంలో ఏ క్రమంలో వస్తాయన్నది తెలుస్కోవడం కూడా మా ముఖ్యోద్దేశ్యం. ఇక్కడ నేను గమనించిన ముఖ్యమైన అంశాలు:

అ) ఆంగ్లం/తెలుగులో లా కాక విశేషణాలు నామవాచాకానికి తరువాత వస్తాయి (మంచి బాలుడు అన్నది వీళ్ళ భాషలో బాలుడు మంచి అవుతుంది)
ఆ) బహువచన సూచకాలు (అవి ప్రత్యయాలా? ప్రత్యేక పదాలా? అని మాకు కొత్త సందేహం మొదలైంది ఈ వారంలో!) చివర్లో వచ్చాయి.
ఇ) సంఖ్యావాచకాలు విశేషణాల తరువాత వస్తాయి (రెండు మంచి పుస్తకాలు అంటే – పుస్తకం మంచి రెండు లు – అన్నది వీళ్ళ క్రమం!)
ఈ) నిర్దేశక సర్వనామాలు (this/that/these/those వంటివి, ఆ/ఈ వంటివి) వీటన్నింటికంటే చివర వస్తున్నాయి (అవి రెండు మంచి పుస్తకాలు అంటే – పుస్తకం మంచి రెండు లు అవి – అన్నది వాక్య క్రమం)
ఉ) ఇతర సర్వనామాలు (నా/నీ/మీ/అతని/అతను/నేను) వంటివి మటుకు వాక్యం మొదట్లోనే వస్తాయి (నా రెండు పెద్ద పుస్తకాలు అంటే – నా పుస్తకం పెద్ద రెండు లు)

బహువచన ప్రత్యయాల గురించి ఇంకా క్లారిటీ రాలేదు. ఆ ఏడెనిమిది రకాలు – వస్తువుల ఆకారాన్ని బట్టి బహువచన ప్రత్యయాలు మారతాయి అన్నది ఆ అమ్మాయి, కానీ మళ్ళీ దీనికి మినహాయింపులు ఉన్నాయి. ఇది కాక ఒక్కోచోట బహువచన ప్రత్యయాలతో పాటు ఆయా పదాలకు అమ్రేడిత రూపాలు (reduplication) చేరుతున్నాయి. ఉదా: కప్పు కి టిక్వా అన్నది వాళ్ళ పదం. రెండు అంటే ఖీ. రెండు కప్పులంటే టిక్వా ఖీ క్వా. అది ఈ ఒక్క పదానికే అలా ప్రాసలా వచ్చింది మేము సేకరించిన వాటిలో. ఎందుకన్నది ఇంకా తెలీలేదు. కనుక బహువచనాల విషయం ఇంకా సస్పెన్సే.

శుక్రవారం ఈ సేకరించిన అంశాల గురించే కొంత చర్చ జరిగింది – నాకు డిపార్ట్మెంట్ ఫేకల్టీ మీటింగ్ ఉండడం వల్ల క్లాసు మిస్సయ్యాను. ఏం జరిగిందో సోమవారం తెలుసుకోవాలి.

పీ.ఎస్. టపా పోస్ట్ చేశాక ఈ పరిశీలనలని అర్థం చేసుకునేందుకు ప్రపంచ భాషల వర్గీకరణను శాస్త్రీయంగా అధ్యయనం చేసే భాషా శాస్త్ర విభాగం – Linguistic Typology తాలుకా పాఠ్య పుస్తకాన్ని తీశాను. దాన్ని బట్టి నాకు అర్థమైనది ఏమిటి అంటే –

అ) విశేషణం నామవాచకం తర్వాత రావడమన్నది నాకు పరమ విచిత్రంగా అనిపించింది గాని, నిజానికి ప్రపంచ భాషల్లో అదే సాధారణమట విశేషణం + నామవాచకంతో పోలిస్తే – మనకి అధిక వ్యాప్తి ఉన్న Indo-European భాషలూ, మన ద్రవిడ భాషల్లో కూడా అలా లేకపోయేసరికి నాకు కొత్తగా అనిపించింది.

ఆ) ఇక నిర్దేశక సర్వనామాలు చివర్న రావడం కూడా చాలా భాషల్లో ఉందట (ఏదో 1300+ భాషలతో చేసిన సర్వేలో 40శాతం దాకా భాషల్లో ఉందట).

పూర్తి వివరాలకు: Introduction to Linguistic Typology by Viveka Velupillai పాఠ్య పుస్తకం, అధ్యాయం 10 చదవగలరు. మరిన్ని వివరాలు వచ్చేవారం.

Published in: on February 11, 2018 at 3:57 am  Leave a Comment  
Tags: ,

“క్షేత్రశీల భాషాశాస్త్రం” అను Field Linguistics – 3 : నాలుగో వారం

(ఈ సిరీస్ లోని పాత టపాలు ఇక్కడ.)
*********

నాలుగోవారం క్లాసుల్లో మేము రెండు విషయాల మీద కేంద్రీకరించాము దృష్టిని.

అ) lexico statistics అన్న ఒక భాషల మధ్య సంబంధాలను అధ్యయనం చేసే పద్ధతి గురించి,
ఆ) స్వి నుండి మరికొన్ని పదాలకి అర్థాలు సేకరించడం గురించి
మూడోరోజు క్లాసులో పరీక్ష ఉండింది – స్వి వాళ్ళ భాష పదాలు పలికిన ఆడియో ఫైళ్ళు మా ప్రశ్నలు. ఆ పదాలకి ఆంగ్లానువాదాలు మా జవాబులు. బొత్తిగా పరీక్ష విషయం మర్చిపోయి క్లాసుకెళ్ళినా ఇరవై కి పద్దెనిమిది మార్కులొచ్చాయి కనుక నేను చాలా ఆనందపడ్డాను.

ఈ వారంలో ఈ భాష గురించి తెలుసుకున్న ముఖ్యమైన విషయాలు:
అ) అంకెలు రాయడం
ఆ) బహువచనాలకి చివర్లో వచ్చే పదాలు

అంకెలు: వీళ్ళకి సున్నా కి ముందు అంకె లేదుట. అది బర్మీస్ భాష నుండి అరువు తీసుకున్న పదం, “తొన్యా” అంటాము అని చెప్పిందా అమ్మాయి. “తొన్యా” శూన్యానికి దగ్గరగా ఉందని గూగుల్లో వెదికితే తెలిసిందేమిటంటే, అది బర్మీస్ లోకి సంస్కృతం నుండే వెళ్ళిందట! అది తప్పితే అంకెలు ఈ భాషలో తేలిగ్గానే వంటబట్టాయి. ఒకటి నుండి తొమ్మిది దాక ఉన్న పదాలు అన్నింట్లోనూ కామన్. పదులకి ఒక పదం, వందలకి ఒక పదం ముందు చేరుస్తారు అంతే.

బహువచనాలు: “బహువచనాలకి రెండు రెండు suffixలు ఉన్నాయి – అవి interchangeableగా వాడొచ్చు” అని పోయినవారం దాకా తెలిసిన అంశాల బట్టి తీర్మానించాను. ఈ వారం సేకరించిన వాటిని బట్టి ఈ తీర్మానం మార్చుకోవాలి అని తెలిసింది. వీళ్ళకి బహువచాలకి ఈ రెండూ కామన్ గా దేనికైనా వాడేసే పదాంతాలు (సఫిక్స్ కి నా తెలుగు పదం) ఉన్నాయి కానీ, ప్రత్యేకం ఆయా వస్తువుల ఆకారాన్ని బట్టి బహువచన పదాంతాలు కూడా ఉన్నాయట. ఈ అమ్మాయి ఈ విధంగా ఓ తొమ్మిది పదాంతాలను బహువచనాలకి వాడతారని చెప్పింది. గుండ్రంగా ఉండేవాటికి ఒక బహువచన పదాంతం, నిలువుగా ఉండేవాటికి ఒక బహువచన పదాంతం – ఇలా తొమ్మిది చెప్పింది. నాకు చాలా కొత్తగా అనిపించింది.

ఇతర పదాలు సేకరించిన వాటిలో నాకు ఆలోచించదగ్గవి గా అనిపించిన అంశం – చెట్టు, అడవి, ఆకు – మూడింటికి మొదటి సగం ఒకే పదం ఉండటం.

ఇవి కాక కొన్ని ప్రశ్నలు అడిగి మరికొంత సమాచారం సేకరించాము – ప్రధానంగా భాషలోని ధ్వనుల గురించి. అయితే, నాకు ఎందుకోగాని ఈ ధ్వనుల మీద క్లాసులో మా లెక్చరర్ కి, ఇతర విద్యార్థులకి ఉన్నంత ఆసక్తి కలగడం లేదు. Tonal languages లో టోన్ ని బట్టి పదాల అర్థం మారుతుంది కాని, మాకింకా అటువంటి పదాలు రాలేదు. అదొక కారణం కావొచ్చు – నేను “ఆ, పలుకుబడిదేముంది, ఒక్కోరూ ఒక్కోలా పలుకుతారు” అని నోట్సు ఉదాసీనంగా రాయడానికి. రాబోయే వారాల్లో ఈ ధోరణి మార్చుకుంటానేమో చూడాలి!

Published in: on February 4, 2018 at 11:39 pm  Comments (2)  
Tags: ,

“క్షేత్రశీల భాషాశాస్త్రం” అను Field Linguistics – 1

గత రెండు వారాలుగా నేను ఇక్కడ అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ లింగ్విస్టిక్స్ విద్యార్థుల మధ్య స్టూడెంటుగా Field Linguistics అన్న క్లాసు కి వెళ్తున్నాను. అధికారికంగా విద్యార్థిని కాకపోయినా, లెక్చరర్ తో ఉన్న స్నేహం వల్ల ఈ అవకాశం లభించింది. దీన్ని తెలుగులో ఏమంటారో తెలియక సురేశ్ కొలిచాల గారిని అడిగితే “క్షేత్రశీల భాషాశాస్త్రం” అన్న ఈ పదం సూచించారు. సరే, జరిగింది రెండు వారాలే అయినా, ఇంకా పన్నెండు వారాలు మిగిలి ఉన్నా, ఇప్పటికే ఈ క్లాసు నాలో అనేక ఆలోచనలు రేకెత్తించింది. అవి రాసుకోవడానికే ఈ టపా.

ఇంతకీ ఏమిటిది?: క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే ఒక భాషని అది మాట్లాడే ప్రాంతంలో అధ్యయనం చేసి, ఆ భాష నిర్మాణాన్ని గురించి పరిశోధించడం. పురావస్తు (archaeologist), పురాజీవ (paleontologist) శాస్త్రవేత్తల్లా ఈ క్షేత్రశీల భాషావేత్తలు కూడా లొకేషన్ కి వెళ్ళి అధ్యయనం చేస్తారు. కాకపోతే, వీళ్ళు జీవించి ఉన్న మనుషుల్తో ఉంటూ, వాళ్ళ జీవితం లో వాడే భాషని, పలుకుబడులని ఇతరత్రా భాషకు సంబంధించిన విషయాలు గ్రంథస్తం చేస్తారు. కనుక, బహుశా మానవ పరిణామ శాస్త్రవేత్తలతో (anthropologists) తో పోలిక కొంచెం దగ్గరగా ఉంటుందేమో.

ఎందుకు?: సరే, ఇదంతా ఎందుకు చేస్తారు? అని అడిగితే – పలు కారణాలు. నాకు తోచినవి చెబుతాను. అంతరించి పోతున్న భాషలని గురించి గ్రంథస్తం చేయడం ఒక కారణం. అది ఎందుకంటే, ఒక భాష అంటే ఒక సంస్కృతి. ప్రతి భాషకీ ఏదో ఓ ప్రత్యేకత ఉంటుంది, మానవజాతి గురించి ఏదో ఒక కొత్త విషయం చెబుతుందన్న నమ్మకం. మరో కారణం – అసలు భాష ఎలా పుట్టిందన్న కుతూహలం – ప్రపంచ భాషల మధ్య పోలికలు, భేదాలను గురించి తెలుసుకుని, భాష పుట్టుకని, మానవజాతి ఎదుగుదలని reconstruct చేయొచ్చు అన్న ఆశ. మూడో కారణం – ఆ భాష మాట్లాడే వాళ్ళకి సామాజికంగానో, రాజకీయంగానో గుర్తింపు తీసుకురావడం. నాలుగో కారణం – ఆ భాష పైన ఉన్న ప్రేమ, “నా భాషకోసం నేనేదన్నా చేయాలన్న తాపత్రేయం” (ఇది ఆ భాష మాట్లాడే వారికి!). ఇలా చాలా కారణాలు ఉండొచ్చు. మతప్రచారం కోసం పూర్వం చాలమంది మిషనరీలు ఇలాగే మారుమూల ప్రాంతాలకి వెళ్ళి ఆయా భాషల గురించి పుస్తకాలు రాశారు (మారుమూలని ఏముంది, తెలుగుకి కూడా ఇలాంటివి కనిపిస్తాయి గూగుల్ బుక్స్ లో వెదికితే, 1800ల నాటివనుకుంటాను). వీళ్ళు కాక, పూర్తిగా భాషని అధ్యయనం చేయడం కోసమే ఆ ప్రాంతాల్లో చాలారోజులు నివసించి పుస్తకాలు రాసిన వాళ్ళు ఉన్నారు (అలాంటి ఒకరి గురించి ఈమాట వెబ్ పత్రికలో ఇంటర్వ్యూ).

పద్ధతి: సాధారణంగా నిజజీవితంలో అయితే, ఈ క్షేత్రస్థాయి పరిశోధన చేసే భాషావేత్తలు ఆ అధ్యయనం చేసే ప్రాంతానికి వెళ్ళి కొన్నాళ్ళు మకాం వేసి, స్థానికులతో తిరిగి, వాళ్ళ భాష నిజజీవితంలో ఎలా వాడతారు? అన్నది తెలుసుకుని, రకరకాల ప్రశ్నల ద్వారా ఆ భాష తాలూకా స్వరూపాన్ని అర్థం చేసుకుంటారు. ఇదంతా ఆడియో/విడీయో రికార్డింగులు, వివరమైన నోట్సుల ద్వారా సేకరించి, తరువాత తమ పరిశోధనా ఫలితాలతో ఆ భాష తాలూకా వ్యాకరణం, ఆ భాష వారి సంస్కృతి గురించి, వాళ్ళ సాహిత్యం గురించి ఇతరత్రా అంశాల గురించి పుస్తకాలు, పరిశోధనాపత్రాలు వంటివి ప్రచురిస్తారు. కొంతమంది లాస్టుకి ఆ భాష ధారాళంగా మాట్లాడతారు కూడా. ఇక్కడ గుర్తుంచుకోవాల్సిన విషయం: సాధారణంగా వీళ్ళు వెళ్ళి అధ్యయనం చేసి పుస్తకాలు రాసేముందు ఆ భాష గురించి ప్రపంచానికి తెలిసింది చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. ఇంటర్నెట్ ఉందిగా! అంటే చెల్లదు.

మేమేం చేస్తున్నాం?: క్లాసులో ఇదంతా చేయడం అసాధ్యం కనుక మాకు పద్ధతి కొంచెం వేరు. క్లాసు సోమ, బుధ, శుక్రవారాలు చెరో గంట నడుస్తుంది. మా క్లాసుకి ఒక అతిథి వారానికి ఒకసారి వస్తుంది. ఆ అమ్మాయి ఏదో గుర్తు తెలియని భాష మాట్లాడుతుంది (ఆ భాషేమిటో మాకు ప్రస్తుతానికి చెప్పరన్నమాట – నేరుగా ఇంటర్నెట్ ని ఆశ్రయించకుండా, అసలు పనెలా చేయాలో తెల్సుకోవాలి కనుక). సో, ఈ అమ్మాయి ని ప్రశ్నలు అడగడం ద్వారా ఆ భాష నిర్మాణాన్ని అర్థం చేసుకోవాలి. సోమ శుక్రవారాలు ఆ అమ్మాయి జవాబులని బట్టి ఆ భాష స్వరూపాన్ని అర్థం చేసుకోవడం, బుధవారం నాడు మళ్ళీ మేము అనుకున్నది కరెక్టా కాదా అని తనతో నిర్థారించుకోవడం. ఇదీ మా పని ప్రస్తుతానికి. ఉదాహరణకి – గుడ్ మార్ణింగ్, గుడ్ నైట్, గుడ్ ఈవెనింగ్, గుడ్ ఆఫ్టర్నూన్ – ఇలా కొన్ని పదాలు అడిగాము అనుకోండి, అన్నింటికి ఆవిడ జవాబులు పోల్చుకుని, ఏదన్నా నాల్గింటి లోనూ ఉంటే – అది “గుడ్” కి అర్థమా? అని అడిగి, నిర్థారించుకోవడం. ఇలా నెమ్మదిగా ప్రశ్నలడుగుతూ, ఆ భాష తాలూకా పదజాలం, పదనిర్మాణం (ఉదా: tense, gender, plural వంటివి ఎలా సూచిస్తాము?), వాక్య నిర్మాణం, పలుకుబడి (pronunciation), ఇలాంటివి గ్రహించాలి.

కొత్తదనం: సాధారణంగా సైన్సు, ఇంజనీరింగ్ నేపథ్యం నుండి వచ్చిన నాకు ఈ పద్ధతే చాలా కొత్తగా ఉంది. ఏదన్నా ఒకటి చేస్తే – దాన్ని evaluate చేయడానికి ఒక పద్ధతి అంటూ మొదట స్థిర పరుచుకుంటే కాని పరిశోధన మొదలవదు నాకు తెలిసిన విషయాల్లో (Natural Language Processing, Machine Learning). పరిశోధన పక్కనపెట్టి, ఏదన్నా అప్లికేషన్ కోసం ప్రోగ్రాం రాస్తున్నాం అనుకున్నా, మన ప్రోగ్రాం కరెక్టా కాదా? అన్నది తేల్చడానికి మనకి ఒక reference point ఉంటుంది (ఉదా: test cases). ఇక్కడ అది లేదు. ఆ అమ్మయి ఫలానా “what is your name” అన్నదానికి మా భాషలో “ఎక్స్ వై జెడ్” అంటారు అన్నదనుకోండి, అది మనం సరిగ్గా విన్నామా? ఆమె “ప” అన్నదా, “బ” అన్నదా? “డ”, “ద” మధ్య భేదం ఉందా (కొన్ని మాతృభాషల వాళ్ళకి కొన్ని శబ్దాలు ఉండవు – కనుక వాళ్ళు ఒక్కోసారి భేదాన్ని చూడలేరు)? ఎన్నిసార్లు రికార్డింగ్ ని రిప్లే చేసినా ఈ విషయమై మా మధ్య వాదోపవాదాలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. International Phonetic Alphabet అని ఒకటుంది. స్పెల్లింగ్ ని ఎలా పలుకుతామో అలా రాసే స్క్రిప్టు. నాకు ఇంకా రాదు కానీ, మన తెలుగులో అనేక శబ్దాలుండటం మూలాన క్లాసంతా IPA వాడుతూంటే నేను తెలుగు లో రాస్తున్న pronunciation ని. మరి వాళ్ళంతా టీనేజి పిల్లలు – వాళ్ళ దృష్టిలో నేను వయసు మళ్ళిన దాన్ని కనుక వాళ్ళు నా మానాన నన్ను వదిలేశారు ఈ విషయంలో, కొన్ని వారాల్లో నేర్చుకుంటానని ప్రామిస్ చేశాక.

అలా నాకిప్పటిదాకా పరిచయం ఉన్న తరహా చదువు, పద్ధతులు కాకుండా మొత్తానికే కొత్తగా ఉన్న పరిశోధనాత్మకంగా ఉన్న క్లాసు ఇది. ఏది సరి, ఏది కాదు – ఎలా నిర్ణయిస్తారు? అసలు ఈ నిజం field linguists ఆ రకరకాల భాషల గురించి ఎలా రాస్తారు? ఒకే ఒక స్పీకర్తో, క్లాసులో మనకే ఇన్ని భేదాభిప్రాయలుంటే, వాళ్ళు ఫీల్డులో, బహుశా ఆ భాష మాట్లాడే అనేకుల మధ్య ఇవన్నీ ఎలా అధ్యయనం చేస్తారు? ఎలా evaluate చేసుకుంటారు తాము చేస్తున్నది కరెక్టా? కాదా? అని? అసలు వీళ్ళ మోటివేషన్ సరే, ఆ స్థానికులెందుకు సపోర్టు చేస్తారు?- అని ఇలా ఎన్నో ప్రశ్నలు నాకు.

ఈ శబ్దాల విషయం లో భేదాభిప్రాయాల గురించి ఆలోచించి ఇప్పుడిప్పుడే తెలుసుకుంటున్న స్పీచ్, సిగ్నల్ ప్రాసెసింగ్ విషయాలతో గత వారమే ఒక చిన్న ప్రోగ్రాం రాయడం మొదలుపెట్టాను – స్పీకర్ మాట్లాడే శబ్దాలు ఆ IPA లో దేనికి దగ్గరగా ఉన్నాయో పోల్చి చెప్పడానికి. ఇంకా కొంచెం టైం పడుతుంది క్లాసులో స్టూడెంట్లకి ఉపయోగపడే స్థాయికి రావాలంటే (ఒకవేళ వర్కవుతే). ఇలా ఈ క్లాసుకి వెళ్ళడం, దాని గురించి చాలాసేపు ఆలోచించడం అవుతోంది కనుక, ఈ ఆలోచనలు, క్లాసు ద్వారా నేను తెలుసుకుంటున్న విషయాలు ఎక్కడో ఓ చోట నోట్సు రాసుకుందామని అనుకుంటూన్నాను. క్లాసులో అసైన్మెంట్లు, ఎక్సర్సైజులు నాకు మాండేటరీ కాదు – అధికారికంగా స్టూడెంటును కాను కనుక. అందువల్ల ఎంచక్కా తెలుగులో రాస్కోవచ్చని, చర్చల్లో మట్టుకు ఆంగ్లం లో పాల్గొంటే చాలని అనిపించింది. ఇది ఆరంభం.

Published in: on January 21, 2018 at 4:52 pm  Comments (1)  
Tags: ,

గూగులించు ప్రక్రియ వివరణ – తెలుగు పద్ధతులు

ఏదో బాగా తెలివిగా ఆలోచించాననుకొని ఆ శీర్షిక పెట్టాను గాని, నిజానికి విషయం ఏమిటంటే, ఇవ్వాళ Google the verb అని ఒక వ్యాసం చదివాను. వ్యాసకర్త Adam Kilgarriff ఈమధ్యనే (గత వారాంతంలో) మరణించిన ప్రముఖ computational linguist, Lexical Computing Ltd. అన్న కంపెనీకి డైరెక్టరు.

వ్యాసం వివరాలు కావాలంటే:
Google The Verb​
Adam Kilgarriff
Language Resources and Evaluation Journal, 44 (3), pp 281-290
ఆ లంకె ఉచితం గా చదవొచ్చో -“అనుచితమో” నాకు తెలియదు కనుక, ఆయన వెబ్సైటులో పెట్టిన లంకె కూడా ఇస్తున్నా.

జనం గూగుల్ అన్న పదాన్ని క్రియాపదంగా వివిధ భాషల్లో ఎలా వాడుతున్నారు? అని పరిశీలన. ఏందుకు? ఏమిటి? ఎలా? అన్నది ఆ రిపోర్టులో చదువుకోగలరు.

ఆయన అక్కడ 19 భాషల్లో వాడుకను గురించి రిపోర్టు రాశారు. మూడు భాషలకి (పర్షియన్, రొమేనియన్, ఐరిష్) భాషలకి గూగుల్, ఒక భాషకి బైడూ (చైనీస్) శోధనా యంత్రాలను వాడారు. తక్కిన వాటికి వాళ్ళ కంపెనీ అంతర్జాలం నుండి సేకరించిన మెటీరియల్ వాడుకున్నారు.

తెలుగు వాడుక గురించి రెండే ఉదాహరణలు ఉన్నాయి -“గూగుల్ చేసి, గూగుల్ చేశాడు”. ఉదాహరణకి ఆంగ్లంలో – “గూగుల్ ఇట్” అని ఎవరన్నా చెప్పారనుకోండి – తెలుగులో సమానార్థకంగా – “గూగుల్ చేయి”, “గూగుల్లో చూడు”, “గూగుల్ నుండి కనుక్కో”, “గూగుల్ ని అడుగు” ఇలా రకరకాలుగా చెప్పొచ్చు కదా.. “ఆయొక్క గూగుల్ యొక్క అభిప్రాయం ఒక పర్యాయం కనుక్కుని నీ యొక్క ప్రశ్న యొక్క సమాధానాన్ని పొందు” అని కూడా చెప్పొచ్చు. దానితో నాకు కుతూహలం కలిగింది – జనం గూగుల్ వాడకం గురించి ఎన్ని రకాలుగా రాస్తారు తెలుగులో అని. దానితో రకరకాల విభక్తి ప్రత్యయాల సాయంతో గూగుల్ ని ఈ విషయమై ప్రశ్నించి, ఎన్ని “శోధనా ఫలితాలు” అందిస్తోందో అని చూశాను (అలా చూడకండి.. ఏదో, అదో తుత్తి!).

ని, ను, నుండి, లో, కి, కు, యొక్క, చే* (అంటే చే తో మొదలయ్యే కొన్ని క్రియాపదాలు అని భావము) – ఇవి చూశా ఇవాళ. శోధనా ఫలితాల్లో వచ్చిన రిజల్ట్స్ జాబితా ఇదీ: (క్వెరీ ఉదాహరణకి “గూగుల్ తో” అని కోట్స్ లో ఇచ్చాను)

గూగుల్ ని – 457 (గూగుల్ని అడిగాను టైపు వాక్యాలు అనమాట)
గూగుల్ని – 631 (పై లాంటివే, గూగుల్ ని, ని నీ కలిపేసి ఉన్నవి)
గూగుల్ ను – 1520 (గూగుల్ ని బదులు గూగుల్ ను)
గూగుల్ను – 735 (గూగుల్ ని, ను ని కలిపేసినవి)
గూగుల్ నుండి – 2880 (గూగుల్ నుండి తెలుసుకోవడం లాగ)
గూగుల్ చేసి – 457 (గూగుల్ చేసి చూడు, అప్పు చేసి చూడు టైపులో)

గూగుల్ కి – 884 (గూగుల్ కి చెప్పు టైపు భావుకత కావొచ్చు)
గూగుల్కి – 365 (గూగుల్కి బుద్ధి లేదు టైపు ఫ్రస్ట్రేషన్ కూడా కావొచ్చు)
గూగుల్ కు – 1350
గూగుల్కు – 3010
గూగుల్ యొక్క – 563
గూగుల్యొక్క -0
గూగుల్ లో – 6860 (గూగుల్ లో వెదికితే కనిపిస్తుంది టైపు వాక్యాలు)
గూగుల్లో – 11,300 (పై రకానివే, పదాల మధ్య స్పేస్ లేకుండా)

ఇపుడు ఈ పిడకలవేటలో నాకు ఆసక్తి కలిగించిన అంశాలు రెండు:
మొదటిది: నేను గూగుల్ని/గూగుల్ను బాగా ఎక్కువగా వాడి ఉంటారేమో అనుకున్నా (మాలతీ చందుర్ నన్ను అడగండి తరహాలో ఆలోచించాలెండి!)
రెండవది: నేను ఆ విభక్తి ప్రత్యయం కలిసిపోయి ఉన్న పదాలకి ఎక్కువ ఫలితాలు వస్తాయల్నుకున్నా (గూగుల్ లో vs గూగుల్లో). కానీ, కొన్నింట్లో అది నిజమైంది, కొన్నింటికి కాదు. ఉదా: “గూగుల్ లో” కంటే “గూగుల్లో”కి ఎక్కువ ఫలితాలు వచ్చాయి. కానీ, “గూగుల్కి” కంటే “గూగుల్ కి” కి ఎక్కువొచ్చాయి. ఎందుకలాగ? అంటే నాకు తెలీదు.

పన్లోపనిగా తెలుగు వారి వ్యావహారికంలో గూగుల్ అమ్మాయా? అబ్బాయా? అన్నది కూడా పరిశీలించా.
గూగులుడు – 1
గూగులన్న – 2
గూగులక్క – 1
గూగులయ్య – 184
గూగులమ్మ – 1050
-బహుశా చివరి పదం రానారె గారి గూగులమ్మ పదాల వల్ల అలా ప్రచారం పొందిందేమో 🙂 మొత్తానికి గూగుల్ అమ్మే లాగుంది తెలుగులో.

ఇంకా ఏమేం గమనించొచ్చు? అన్నది ఇంకా ఆలోచించలేదు (“if you torture it enough, you can get it to confess to anything” అని డేటా గురించి సామెత). ఇక్కడెవరో పనిలేని మంగలి సామెత గుర్తు తెచ్చుకుంటూండవచ్చు. Kilgarriff గారి మరణం గురించి విన్నాక మౌనం పాటించే బదులు ఆయన రాసినదేదన్నా కాసేపు చదువుదాం అని అటు వెళ్తే ఇది కనబడింది. దానితో, ఈ బాట పట్టాను అనమాట.

Published in: on May 19, 2015 at 11:49 am  Comments (1)  
Tags:

PhD – A Depiction

I got this in an email forward and I continue to be amused looking at it even a few days later.
(If this image is copyrighted, let me know by dropping a comment here. Will remove the post.)

Published in: on August 12, 2012 at 11:42 am  Comments (1)  

తెలుగు వ్యాకరణం-3

ఆ మధ్య మొదలుపెట్టిన పరిచయ వ్యాసం సంధుల గురించిన చర్చతో ముగిసి, పాఠాల వైపుకి మళ్ళింది. నేను పాఠాలు మొదలుపెట్టా కానీ, సంధుల గురించి మాత్రం ఒక పట్టాన ఎటూ తేల్చుకోలేకపోయాను. ఇది విదేశీయులకోసం రూపొందించిన పుస్తకమే అనుకోండీ… కానీ, ఇలా కొన్ని రూల్సు పెట్టేసి, వాటికి పేర్లు ఏమీ ఇవ్వకుండా చెప్పుకుపోతే అయోమయంగా ఉండదా? అని నా అనుమానం. పైగా, ఈ చర్చ అయ్యాక, నాకు మళ్ళీ సందేహం – ఇక్కడ అన్నీ చెప్పారా? లేదా? అని. ఎంత చెడ్డా “నేటివ్ స్పీకర్” ని కదా. కనుక, ఈ పుస్తకంతో కొనసాగడం నా వల్లని కాదు అని వెనక్కిచ్చేసా. 😦

కానీ, ఎవరన్నా తెలుగుని కంప్యూటర్ లో ప్రాసెస్ చేయడానికి టూల్ రాయాలంటే – ఉదాహరణకి…ఒక సంధి విచ్చేధన చేసే సాఫ్ట్వేర్… ఇలాంటివి చేయడానికి ఎటువంటి వ్యాకరణ పుస్తకాలు చదవాలో కాస్త సలహా ఇవ్వండి. అన్నింటికంటే మూందు – అసలు భాషా శాస్త్రాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే, ఎక్కడ నుంచి మొదలుపెట్టాలో చెప్పి పుణ్యం కట్టుకోండి.

(నేనేదో చేసేస్తా అని కాదు. అప్పుడప్పుడు తాత్కాలిక భ్రాంతులు కలుగుతూ ఉంటాయి కదా. వాటిల్లో ఇండిక్ భ్రాంతి ఇదన్నమాట…హీహీహీ)

Published in: on December 24, 2011 at 1:50 am  Comments (2)  
Tags: ,

ఖగవధూటి (సందేహం)

చిలుక లెంగిలింప చిటిలి తేనియలూరు
స్వాదుఫలము లెలమి నారగించి
కొన్నినాళ్ళపాటు కుటిలసంసారంబు
దిగులు మరచి రమ్ము ఖగవధూటి

-ఇది “గబ్బిలం” లో ఒక పద్యం. “ఖగవధూటి” అంటే ఆడగబ్బిలం అని మాత్రమే సూచిస్తున్నారా? లేకపోతే ఆ పదానికి మరేదన్నా అర్థముందా?? (ఖగము అంటే పక్షి, బాణము, గ్రహము అని; వధూటి అంటే – అమ్మాయి, కన్యక, కోడలు అనీ అర్థాలున్నాయి ఆంధ్రభారతి నిఘంటువులో. అటువంటప్పుడు పర్ముటేషన్ల లెక్కలో చాలా అర్థాలు వస్తాయి కదా!)

Published in: on December 20, 2011 at 6:17 am  Comments (4)  
Tags:

What is language? – Various definitions

By some “divine” intervention, I decided to know more about Linguistics, Language, Grammar etc in the past few weeks. I tried with Korada Mahadeva Sastri’s book on Telugu grammar (Which was written for German learners of Telugu!), and gave up on the grounds that native speakers should not learn from such books written for foreigners ;).

Now, I began fooling around with this aim to know the answer for “What is language?”. I was reading the preface of a Linguistics Intro book and found a mention of Charles Hockett’s definition. On arriving at his wiki page, I was surprised, amused and whatever…seeing those 13 design features for a language. Okay, now, only human, spoken language satisfies all the 13 features. They are:

1) A vocal-auditory channel
2) Broadcast transmission and directional reception
3) Rapid fading (and, Rapid firing too, in my view!)
4) Inter changeability
5) Total Feedback
6) Specialization
7) Semanticity
8) Arbitrariness
9) Discreteness
10) Displacement
11) Productivity
12) Traditional Transmission
13) Duality of Patterning

Although looking at them as single words might make this look like a bunch of contradicting features, the explanations on the Wiki page (atleast to me), made things clearer. It was interesting to see the contrast with other “languages” like “bee language”.

Another 1920s definition by Edward Sapir goes like this:
“Language is purely human and non-instinctive method of communicating ideas, emotions and desires by means of a system of voluntarily produced symbols.”

A more modern definition by David Crystal goes like this:
“The discussion may be summarized by referring to language as human vocal noise (or the graphic representation of this noise in writing) used systematically and conventionally by a community for the purposes of communication”
-To me, this one appears the most incomplete…and the one by Sapir looks too simplistic definition, although you are welcome to blast me for my ignorance 🙂

And now, there is this thing about “non-instinctivity” of Sapir. Another linguist John Lyons points out that: Language is both instinctive and non-instinctive 🙂

It was both interesting and amusing to read through these various definitions of language. On one hand, its interesting that we use some language or the other and still can’t be unanimous about some definition of “what are the features of language?”. Its amusing…er….for the same reason!

(For some undisclosed reason, I managed to read the introductory chapter of “Introduction to linguistics” by Stuart C.Poole. All this “gyaan” is because of that.)

Exercises:

1) Write what you consider to be a good definition of the term language. (Serves me right!)
Ans: Perhaps, I would say: Language is a form of human, vocal and/or verbal communication with some structure and meaning.
(Okay, I am not a linguist. This is a common man definition)

2) What do you consider to be the principal benefits to the human race, of language?
Ans: A means of communication that is versatile and diverse.

3) How well, does the word “communication” represent the function of human language?
Ans: Totally 😉
(Well, adding the cultural dimension too!)

—End of story for this post—

Published in: on December 14, 2011 at 2:44 pm  Comments (1)  

Online Readings-3

After I began this, I actually became more organized with respect to my online readings 😛

I read today that British library made the archives of 300 years of news paper articles available for users. Its amazing that news papers from 1700s will also be accessible from now on (for a fee ofcourse!). It would have been nice if this pay-and-use option was provided, with better usability… on some of those websites like… like… DLI or AP Press Academy archives 😉
****************************
There was another interesting article on the free software activists releasing a p2p search engine to take on various commercial engines. Although I am not very impressed (yet) with the UI and its results, I am curious about what happens next, to Project Yacy. I hope it will improve its performance in due course of time! 🙂
******************************
There was this small piece of news on Rishi Valley school turning 80. Although I don’t know very much about their operations, I like the fact that they ran for 80 years, despite the fact that they are not exactly a conventional kind of school…
******************************

(On to some serious stuff…)

The other day, while roaming in the library, I found “Spectator” magazine in the racks. Any sight of English newspaper or magazine in print is making me feel relieved these days 😉 So, I grabbed it and began reading. I loved the part where there are one-liners about all important events around the world. For someone like me who reads news sporadically, it will provide a good overview I guess.

Now, coming to the point, there was this piece by Michael Henderson called “Deadly game“, on cricket and deaths. Although it came in the backdrop of Peter Roebuck’s suicide, this article spoke about many other cricketing suicides too, which was a revelation to me. However, in my view, this is not how a “supposed to be obituary” column should look like. It might or might not be full of facts but it was very untimely.
****************************

There was this piece in “The Hindu”, regarding the ban of a film titled “Dam999”. The title refers to the Mullaperiyar Dam in Kerala, which was built in 1895 and given to Madras state on a 999 year lease. However controversial it might be – imposing a ban on release is just shocking. I remember some such issues happened when “Arakshan” was released too. Very recently, there was this another issue of removal of A.K.Ramanujan’s essay. I don’t understand what can be called “Freedom of expression” now 😦 Wonder how governments can act so partially!
****************************

Finally, there was this piece in “The Hindu” on Stalin’s daughter, who passed away recently. This was a “heavy” read. Although there is no doubt about the troubled life she might have lead during the Stalin times, in general, her’s seemed to be a sad story. Reading such stories, without actually knowing the background (whether she had some psychological issues? etc) makes me wonder about the purpose of life, again.
*********************

(End of discourse for today)

Published in: on December 2, 2011 at 9:00 am  Comments (1)  
Tags: