సిక్కెంటిక – అనువాదం, అనుభవం

జిల్లేళ్ళ బాలాజీ గారి తెలుగు కథ “సిక్కెంటిక” కి నా ఆంగ్లానువాదం అవుట్లుక్ పత్రిక వీకెండర్ పేజీలలో ఈ ఆదివారం నాడు వచ్చింది. ఆ కథ, అనువాదం గురించి ఏవో నా నాలుగు ముక్కలు రాస్కుందామని ఈ పోస్టు. ఇదే పేరు గల కథాసంకలనంలో ఉంది ఇది. పుస్తకం ఈబుక్ కినిగె.కాం లో కొనుగోలుకి లభ్యం.

నేను ఈ కథని ఏప్రిల్ లో చదివినట్లు ఉన్నా. అంతకుముందు ఈ రచయిత పేరు విన్నాను కానీ అనువాదకుడిగా. ఆయన కథలు కూడా రాశారని నాకు తెలియదు. ఏదో వందలోపు ఉన్న పుస్తకాలు ఉంటే కొందామని బ్రౌజు చేస్తూ ఉంటే కనబడి కొన్నానంతే. మొదటి నాలుగైదు కథలు చదవగానే ఆకట్టుకున్నాయి. తర్వాతివి మళ్ళీ అంత నచ్చలేదు. ఈ నచ్చినవాటిల్లో ఈ కథ ఎక్కువ నచ్చింది. అందుకు ప్రధాన కారణం ముగించిన పద్ధతి. సాధారణంగా కొంచెం పాజిటివ్ ముగింపు చూపే వాటిని అంత సీరియస్ గా తీసుకోరేమో మన వాళ్ళు అని నా అనుమానం. కానీ నాకు వ్యక్తిగతంగా అలాంటివి ఇష్టం. సరే, ఈ కథ నచ్చింది కానీ నేను మధ్యలో ఇండియా ప్రయాణం వగైరా పనుల్లో బిజీగా ఉండి పట్టించుకోలేదు. మధ్యలో కథ గురించి చాలాసార్లు అనుకున్నా. దానితో మళ్ళీ జూన్లో ఈ కథ ఇంకోసారి చదివా – అనువాదం చేయడానికి ఎలా ఉంటుంది? అన్న ఆలోచనతో. అపుడు ఇంక ప్రయత్నిద్దాం అనుకుని బాలాజీ గారి అనుమతి తీసుకుని మొదలుపెట్టా.

ఆంగ్ల ఎడిటర్ల సూచనలు ఎలా ఉంటాయి? మనం ఏం చూసుకోవాలి? ఇలాంటివి ఆంగ్లంలో రాయాలనుకుంటున్న తెలుగు వాళ్ళకి ఉపయోగపడుతుందని ఈమధ్య మాటల సందర్భంలో అర్థమైంది. అందుకని అనువాదం ప్రాసెస్ గురించి కొన్ని మాటలు రాసుకుంటున్నా:

  • భాష నాకు తేలిగ్గానే ఉండింది కానీ అసలు ఆ సవరాలు తయారు చేసే పద్ధతి అదీ అక్కడ కథలో రాసినది నాకు అనువాదానికి చాలదు అనిపించింది. దీనికోసం ఒకట్రెండుసార్లు బాలాజీ గారిని వివరించమని ఈమెయిల్స్ పెడితే చెప్పారు. మొదట ఇది నా అవగాహన కోసం మాత్రమే అనుకున్నా కానీ తరువాత నాకే ఇట్లా ఉంటే ఆంగ్లంలో అసలు మరీ అయోమయంగా ఉంటుందేమో అని ఆ ప్రాసెస్ వివరిస్తూ రెండు వాక్యాలు చేర్చాను ఆ సందర్భంలో…రచయిత అనుమతితో.
  • కొన్ని పదాలు.. ఉదా..జడగంటలు వంటివి…ఆంగ్లంలోకి ఎలా అనువదించాలి? అన్న ప్రశ్న వచ్చింది. దానికో సమానార్థకం వాడ్డం, పదం ఉంచేసి బ్రాకెట్లలోనో ఫుట్నోట్లలోనో వివరణ ఇవ్వడం, లేకపోతే అసలు ఇంగ్లీషు వాళ్ళకి ఇదంతా ఎందుకనుకుని ఆ పదం ఎత్తేసి ఏదో డెకరేటివ్ ఐటెం అనో నా బొందనో ఒక మాట రాసేయడమో – మూడు మార్గాలున్నాయి. మూడోది నాకు సెట్టవదు. సరే, ఇలాంటివి ఏం చేయొచ్చు? అనుకుంటూ ఉండగా బహుశా ఇలాంటివి కొంత వివరణ వాక్యంలోనే జతచేసి చూడొచ్చేమో అని సూచించారు కొత్తపాళీ గారు ఒక చాట్ లో. ఇదేదో బాగుందనుకుని “jadagantalu, the bells that hang from long, plaited hair” అని పెట్టా. ఇది ఒక పెద్ద పత్రిక ఎడిటర్లకి కూడా నచ్చింది (వీళ్ళు అనువాదాన్ని రిజెక్టు చేశారు కానీ మంచి సూచనలు ఇచ్చారు – కింద రాస్తా). సరే, ఇది బాగానే ఉన్నట్లుందని ఇలా ఫిక్స్ అయ్యా ఈ కథకి. అయితే ఇలా చేసినపుడు ఆ తెలుగుపదాన్ని నేను ఇటాలిక్స్ లో పెట్టా. అవుట్లుక్ వాళ్ళు ఇటాలిక్స్ తీసేసారు. నో కామెంట్స్.
  • ఈ కథని మొదట ఒక ఆంగ్ల పత్రికకి పంపాను. అందులో సింహ భాగం యురోపియన్ భాషల కథలే అయినా కొన్ని మనవాళ్ళవి ఉన్నాయి అన్న ధైర్యంతో పంపాను. వీళ్ళు స్పందిస్తూ కొన్ని ప్రోత్సాహకరమైన వాక్యాలు రాశారు. “In general, the translation is skillfully done and the story reads well. We particularly admired the skill with which you approached sentence beginnings, especially because there seems not to be much connective tissue across sentences. The dangers inherent in monotonous sentence subjects are neatly dodged in this translation.” అయితే, మన కథలని అనువాదం చేస్తున్నపుడు ఉండే ముఖ్యమైన ఇబ్బందుల్లో టెన్స్ ఒకటని ఇదివరలో మాలతి గారు రాసిన వ్యాసంలో వివరించారు.

ఇదే సమస్య నేను ఈ కథ అనువాదం చేస్తున్నపుడు గమనించాను. గతంలో అనువాదం చేసిన కథల్లో ఇన్నిసార్లు గతానికి, వర్తమానానికి, దూరపు గతానికి, మొన్నటి గతానికి ఇట్లా మారడం లేదు. చదవడానికి ఇబ్బంది పడలేదు కానీ అనువాదం చేయడంలో ఇది నాకు అంత పట్టుబడలేదు. ఆ విషయం ఆ ఎడిటర్లు కూడా ఎత్తారు. “we would ask you to give more thought to the way tense is handled. We feel there are ways to deftly handle tense in translation from languages where tense is mutable, but we’re not sure that is being achieved here” వర్తమానం, వర్తమానం కానిది అన్న తరహాలో ఆలోచించి టెన్స్ గురించి మరోసారి చూడమని సలహా ఇచ్చారు. అది చదివి కొంచెం అది అటూ ఇటూ మార్చాను నేను వాక్యాల్లో రెండో వర్షన్ సిద్ధం చేసే ముందు.

ప్రధానంగా ఇవే ఈ అనువాదంలో ప్రత్యేకంగా చూసినవి. ఇలా మొదటి వర్షన్ కి వచ్చిన ఫీడ్బ్యాక్ బట్టి రెండో వర్షన్ సిద్ధం చేసి అవుట్లుక్ కి పంపాను (నేను మొత్తం ఫీడ్బాక్ పెట్టడం లేదు. నిజంగా ఎవరికన్నా తెలుసుకోవాలని ఆసక్తి ఉంటే చెప్పండి – ఈమెయిల్ చేస్తాను). వీళ్ళు భలే తొందరగా స్పందించారు. వెంటనే వేసేసారు కానీ ఎడిటోరియల్ కామెంట్స్ అంటూ ఏం పంపలేదు. బహుశా సుమారుగా ఉంది అనుకుంటే వాళ్ళు మార్పులు చెప్పరేమో మరి. నాకు చెప్పకుండా ఏం మార్పులు చేసినట్లు లేరు, నేను గమనించినంతలో.

నా కథకి మరొకరు బొమ్మ వేయడం నేను చూశాను (2011 లో, “రచన” మాసపత్రికలో). నా పేరిట వచ్చిన పుస్తకాలకి (రెండు అనువాదకురాలిగా, ఒకటి రచయితగా టెక్నికల్ పుస్తకం) కవర్ డిజైన్లు గొప్పగా చేయడం చూశాను. అయితే, గత ఏడాదిగా చేస్తున్న ఈ అనువాదాలలో కథకి బొమ్మ వేయడం ఇదే మొదటిసారి. అనువాదానికి వేసిన బొమ్మ, ఒరిజినల్ లోని బొమ్మ పక్క పక్కనే కింద ఉన్నాయి.

ఒరిజినల్ బొమ్మ నాకు సూటిగా, సింపుల్ గా నచ్చింది. చాలా నచ్చింది కథ చదువుతున్నపుడు. అనువాదానికి వేసిన బొమ్మ బాగా సృజనాత్మకంగా, మళ్ళీ మళ్ళీ చూడాలనిపించేలా ఉంది. ఆర్టిస్టు పేరు ఆర్తి వర్మ. మూలకథలో చిత్రకారులు ఎవరో తెలియదు. అట్లా ఈ కథ నేను అనువాదం చేసిన వాటిల్లో మొదటి ఇలస్ట్రేటెడ్ కథగా నాకు ప్రత్యేకం అనమాట.

నేనొక పొరబాటు చేశాను. రచయిత ఫేస్బుక్ పేజిలో జిల్లేళ్ళ అన్న పదం జె అక్షరంతో మొదలవుతోంది. కానీ కినిగె వెబ్సైటులో, ఆయన ఈమెయిల్ లో జి అక్షరంతో మొదలవుతోంది. అది నేను ఇప్పుడు ఈ పోస్టు రాస్తున్నపుడు గమనించాను. అవుట్లుక్ పత్రిక లో జి తో మొదలయ్యే స్పెల్లింగే వచ్చింది. ఆయన చూశాకే కదా నేను పంపింది అన్న విషయం గుర్తువచ్చింది కానీ బహుశా ఆయన్ని ఒకసారి అడిగి ఉండాల్సింది ఏమో అనిపించింది.

ఇక నాకు ప్రతి అనువాదం ఏదన్నా పత్రిక్కి పంపుతున్నపుడు ఒక విధమైన జంకు ఉంటుంది – నాకు నచ్చిన కథ తెలుగేతరులకి నచ్చుతుందా? లేకపోతే మామూలుగా అనిపించి చప్పరించేస్తారా? అని. ఈసారి కూడా అది ఉండింది. అది కూడా సినిమాలు, ఓటీటీ, అవార్డులొచ్చే కథలూ పుస్తకాలూ ఇలాంటివన్నీ చూశాక నాకు హింసా, రొమాన్సు, ఆవేదన, ఆవేశం, సంక్లిష్టమైన మానసిక సంఘర్షణ అన్నీ సమపాళ్ళలో నూరితే తప్ప దాన్ని గొప్ప వస్తువుగా అంగీకరించరేమో అన్న అనుమానం పీకుతోంది. కామెడీ అయితే అసలు దాని దిక్కుక్కూడా చూడరేమో అని ఒక అనుమానం కూడా ఉంది కానీ అలాంటిదెపుడైనా అనువాదం చేస్తే అపుడు తెలుస్తుంది. ఇన్ని అనుమానాల మధ్య వాళ్ళు వేసుకోవడంతో మనకథల్లో వేరే భాషల వాళ్ళకి నచ్చే ఎలిమెంట్స్ ఉన్నాయి అన్న నమ్మకం పెరిగింది.

అనువాదానికి అంగీకరించి, నా ప్రశ్నలకి ఓపిగ్గా సమాధానం చెప్పి, చివర్లో అనువాదం మొదటి ప్రతి చూసి ఫీడ్బ్యాక్ ఇచ్చినందుకు బాలాజీ గారికి ధన్యవాదాలు. ఇక నేను మధ్యమధ్యలో మెసెంజర్ లో ఈ టాపిక్స్ మీద కెలుకుతూ ఉంటా అనిల్ అట్లూరి గారిని, కొత్తపాళీ గారిని. విసుక్కోకుండా నన్ను ఎంగేజ్ చేస్తారు. ఆ చర్చలు నాకు ఉపయోగకరంగా అనిపిస్తాయి అనువాదాలు చేసేటప్పుడు. వాళ్ళకి కూడా మరోసారి ధన్యవాదాలు.

Published in: on August 15, 2022 at 9:24 pm  Leave a Comment  
Tags: ,

అనువాదం – ఎలా మొదలుపెట్టాలి?

We are all translators” అంటూ వారానికి ఒకసారి వచ్చే వార్తాలేఖ ఒకటి నేను తరుచుగా చదువుతూ ఉంటాను. ఇది పంపేది జెన్నీ భట్ అన్న రచయిత్రి, అనువాదకురాలు. ప్రతివారం అనువాదానికి సంబంధించి ఏదో ఒక అంశాన్ని స్పృశిస్తూ, దానికి సంబంధించిన ఇతర వ్యాసాలని జోడిస్తూ రాస్తారు. ఈ వారం వచ్చిన విషయం – అసలు అనువాదాలు ఎలా మొదలుపెట్టాలి? అని. అది చదివాక ఈమధ్య ఒకరిద్దరు నన్ను కూడా ఈ విషయం అడిగారని మళ్ళీ గుర్తు వచ్చి, ఇలా ఒక పోస్టు రాస్తున్నాను ఆ అంశం పై. మరి నాకు ఎంతో కొంత తెలిసిన మూడు భాషల్లో అనువాదం అన్న ఆలోచన కలిగినది తెలుగు, ఆంగ్లాలకే. వీటిల్లో తెలుగు నుండి ఆంగ్లంలోకి చేయడం అన్నది కొంచెం తక్కువ ప్రాచుర్యం ఉన్న అంశం కనుక దాన్ని ఎంచుకుంటున్నాను. ఈ విషయంలో నాకు జ్ఞానం, అనుభవం చాలా తక్కువ కానీ, అవి కూడా ఇంకా సంపాదించని వారికోసం అనుకోవచ్చు ఈ పోస్టు. విపరీతమైన అవగాహన ఉండి, అనువాదం ఇలా ఉండాలన్న నిశ్చితాభిప్రాయం ఉన్నవాళ్ళు ఇక్కడే ఆపేసి పోండి, ప్లీజు.

అన్నట్లు నేను కథల గురించి రాస్తున్నాను. వ్యాసాల గురించి, పూర్తి పుస్తకాల గురించి కూడా రాయదగ్గ అనుభవం ఒక పిసరు ఉంది కానీ రాయను. ఇక కవిత్వం – అది నాకసలు తెలుగులోనే గుబులు పుట్టించే వ్యవహారం కనుక దాని గురించి నాకు తెలియదు.

తెలుగు నుండి ఆంగ్లం లోకి కథల అనువాదం ఎలా మొదలుపెట్టాలి అంటే నా ఉ.బో.స (ఉచిత బోడి సలహాలండీ) లు ఇవీ:

  • మొదట ఎందుకు అనువాదం చేయాలి అనుకుంటున్నారు? అది ఆలోచించి సమాధానం చెప్పుకోవాలి ఎవరికి వారు. ఊరికే కాలక్షేపానికి అన్నది కూడా మంచి సమాధానమే. నచ్చిన ప్రతి కథనీ అనువాదం చేయలేము. నా ఉద్దేశ్యంలో మొదట ఏదన్నా పబ్లిక్ డొమైన్ లో ఉండే తెలుగు టెక్స్ట్ – వార్తాపత్రిక వ్యాసమైనా, గూటెంబర్గ్ లాంటి వెబ్సైటులలో ఉండే తెలుగు పుస్తకాలైనా, ఇలాంటివేవో తీసుకుని ఓ నాలుగు పేజీలు అనువాదం ప్రయత్నించండి. నాలుగు పేజీలా? అనకూడదు మరి. ఆ మాత్రం లేని కథలు చాలా తక్కువ. ఇది చేసి ఒకసారి మనకి మనం చదువుకుంటే, వీలైతే ఏ ఉదారహృదయులైన మిత్రులకో ఇచ్చి చదివిస్తే (ఔదార్యం ముఖ్యం), వచ్చే వ్యాఖ్యలను బట్టి తరవాత మనం ఇప్పుడు అనువాదం లోకి దిగొచ్చా? కొన్నాళ్ళాగి మళ్ళీ ప్రయత్నిద్దామా? అన్న అవగాహన వస్తుందని నా అభిప్రాయం.
  • సరే, ఇది మనం చేయొచ్చూ, ట్రై చేద్దాం అనుకున్నాక ఏదో ఓ కథ ఎంచుకుంటాం కదా… అదే ఎందుకు? దాన్ని అనువాదం చేయడం వల్ల ఎవరికి లాభం? ఆంగ్ల పాఠకులకి ఏదన్నా కొత్తగా ఉంటుందా ఆ కథల్లో తరుచుగా ఆంగ్లంలో చదివే వాటితో పోలిస్తే? ఇలాంటివి కొంచెం ఆలోచిస్తే మంచిది. “మా పిల్లల నాటికి తెలుగు చదవడం రాదు. అందువల్ల ఈ కథ నాకిష్టం కనుక ఆంగ్లంలోకి చేస్తాను” – అన్నది కూడా ఇక్కడ మంచి సమాధానమే. నా ప్రపంచం చిన్నది, జ్ఞానం అంతకంటే పరిమితమైనది. అందువల్ల ఇంటెలెక్చువల్ అనాలసిస్ కంటే ఇలాంటి సమాధానాలే ఉంటాయి నావి కూడా.
  • మొత్తానికి ఏదైనా సరే, ఫలానా కథ అనువాదం చేయాల్సిందే అనుకున్నాక అక్షరం మొదలుపెట్టే ముందు చేయాల్సినది –అనుమతి తీసుకోవడం. రచయిత ఉంటే వారిని వెదుక్కుని సంప్రదిస్తే హక్కులు వారివా, పబ్లిషర్ అనుమతి కూడా కావాలా? వంటివి చెబుతారు. లేకపోతే వాళ్ళ వారసులని వెదకొచ్చు. కాపీరైట్ చట్టం ప్రకారం రచయిత చనిపోయిన 60 ఏళ్ళకి రచన పై ఎవరికీ కాపీరైట్ ఉండదంట – ఇది అలాంటి రచనైతే సమస్యే లేదు. ఇవేం లేకపోతే మరి ఆ రచన మీకెంత నచ్చినా, అది ఆంగ్లంలోకి రావడం ఎంత అవసరం అనుకున్నా, దాన్ని అనువాదం చేయకపోతే అందరికీ మంచిది. ఆంగ్ల పత్రికలు కూడా రైట్స్ సమస్యలు ఉంటే వేసుకోరెలాగో.
  • అనువాదం అంటూ మొదటి డ్రాఫ్టు అయ్యాక ఒకటికి పదిసార్లు చదువ్కుని, స్పెల్/గ్రామర్ చెకర్ల ద్వారా చూస్కుని, ఆ తర్వాత ఆంగ్లం లో సాహిత్యం బాగా చదివే తెల్సిన వాళ్ళని కూడా కొంతమందిని రివ్యూ చేసి సలహాలు చెప్పమని అడగడం నా దృష్టిలో తప్పనిసరి. వీలైతే అస్సలు తెలుగు చదవని సాహిత్యాభిమానులైన మిత్రులుంటే వారినడగండి. నేనైతే ఒకోసారి మా ఆఫీసులోని తెల్లజాతీయులని కూడా అడుగుతా సిగ్గుపడకుండా. మరీ హార్ష్ క్రిటిక్స్ ని అడగొద్దు. వీళ్ళకి హార్ష్ నెస్ మీద ఉన్న ఆసక్తి అసలు ఉపయోగకరంగా, ప్రోత్సాహకరంగా చెబుతున్నామా? అన్న దానిమీద ఉండదు. ఇందువల్ల మనలో ఒక సెల్ఫ్ డౌట్ మొదలవుతుంది. సహృదయులు కొందరైనా ఉండాలి రివ్యువర్లలో. కనీసం బాగా అనుభవం వచ్చేసి పండిపోయాం అనుకునేంత వరకైనా ఇది ప్రతి కథకీ చేయాలి అని నా అభిప్రాయం. ప్రతొక్కరు ఇచ్చిన ప్రతి సూచన పాటించి తీరాలనేం లేదు కానీ పర్సనల్ గా తీసుకోకుండా ఆలోచించి నిర్ణయం తీసుకోవాలి. ఎలాంటి అనువాద సమస్యలు ఉంటాయి, వాటిని ఎలా అధిగమించాలి అన్నది నేను కొన్ని వ్యాసాలు చదివి కొంచెం అవగాహన పెంచుకున్నాను. వీటి గురించి వీలువెంబడి రాస్తాను. తూలిక.నెట్ వెబ్సైట్ లో ఇచ్చిన గైడ్ లైన్స్ మంచి స్టార్టింగ్ పాయింట్. చివర్లో మూల రచయితకి లేదా ఎవరికి రైట్స్ ఉంటే వాళ్ళకి ఒకసారి పంపి, వాళ్ళ అభిప్రాయం కూడా తీసుకోవడం కూడా నా దృష్టిలో బెస్ట్ ప్రాక్టీసే. మనం ఏం చేసినా అది వాళ్ళ కథే కనుక ఇది అసలు తప్పనిసరి నా దృష్టిలో. వాళ్ళకి అనువాదం నచ్చకపోతే మనం పత్రికలకి ఎలా పంపుతాం? అన్నది నా ఆలోచన ఈ విషయమై.
  • ఇదంతా అయ్యాక అప్పుడు ఇంక ఎక్కడికి పంపాలి? అన్న విషయం ఆలోచించొచ్చు. నేను పోయిన సంవత్సరం మొదటి అనువాదం చేసినపుడు ఇది చాలా రోజులు వెదుక్కున్నాను. “హిమాలయన్ రైటింగ్ రిట్రీట్” వారిదొకటీ, “బాంబే రివ్యూ” వారిదొకటీ రెండు వెబ్ పత్రికల జాబితాలు కనబడ్డాయి. తరవాత గూగుల్ సర్చిలో “సబ్మిట్ ట్రాన్స్లేషన్” , “లిటరీ ట్రాన్స్లేషన్” ఇలా కొన్ని పదబంధాలు కొడుతూ మరికొన్ని అంతర్జాతీయ పత్రికల గురించి తెలుసుకున్నాను. చాలా వెబ్ పత్రికలు సబ్మిటబుల్ అన్న వెబ్సైటు వాడతాయి మన అనువాదాలు స్వీకరించడానికి. అందులో “డిస్కవర్” అన్న లంకె లో “ట్రాన్స్లేషన్” అని వెదికితే డెడ్లైన్ లని బట్టి అనువాదాలు స్వీకరిస్తున్న వెబ్ పత్రికలు కూడా కనిపిస్తాయి. ఇలాంటివి కొన్ని పోగేసి, లంకెలు పనిచేస్తూంటే వాటివి ఓ రెండు మూడు సంచికలు తిరగేసి, ఇలాంటి కథలు వేసుకునే అవకాశం ఉందా? అని ప్రశ్నించుకుని, పంపడమే. ఇక్కడ కొన్ని విషయాలు గమనించాలి, వాళ్ళ సూచనలు క్షుణ్ణంగా చదవాలి. “మీర్రాయండి, మేము స్పందించకపోతే నిరాశ పడకండి” అనేవాళ్ళకి పంపకండి. “మీర్రాయండి, నెలరోజుల్లో స్పందిస్తాము”. “మీర్రాయండి, కానీ మాకు వచ్చే వాల్యూం వల్ల ఆర్నెల్ల దాకా పట్టొచ్చు”, ఇలా ఏదో ఒకటి చెప్పిన చోట్లనే సబ్మిట్ చేయడం ఉత్తమం. వీళ్ళైతే మనం ఆ పీరియడ్ అయ్యాక వాకబు చేస్తే కనీస మర్యాదగా స్పందిస్తారు ఏమైందని.
  • తర్వాతేమవుతుంది: తెలుగు పత్రికల్లో ఎడిటోరియల్ ఫీడ్బ్యాక్ అన్నది అంతగా లేదనిపిస్తుంది నాకు. దీని వల్ల నిర్ణయాలు తొందరగా వచ్చేస్తాయి. ఆంగ్ల పత్రికలు నెల నుండీ ఆర్నెల్ల దాకా… కొన్ని ఇంకా ఎక్కువ కూడా చేస్తారంట… ఎంత సమయమైనా తీసుకోవచ్చు. అయితే, ఇప్పటిదాకా నేను పంపిన వారందరూ వివరంగా సలహాలు, సూచనలు ఇచ్చారు. నాకేదైనా ఒక సూచన నచ్చలేదన్నా మర్యాదగా (నిజానికి దయతో) ఒప్పుకున్నారు. రిజెక్ట్ ఒకసారే ఎదురైంది ఇప్పటిదాక. అపుడు కూడా కొంత వివరంగా రాశారు ఎందుకు వాళ్ళకి కుదరదో. ఇవన్నీ అయ్యాక మన అనువాదం బైటి ప్రపంచానికి తెలుస్తుంది. తెలుగు కథని ఇతరులు చదువుతారు. రిజక్షన్ బాధాకరం. ఏదో మనమీద నేరం మోపినట్లు అనిపిస్తుంది. కానీ మన జీవితానుభవాల్లో అది తొలి రిజక్షన్ కాదు. ఆఖరుదీ కాదు. ప్రయత్నిస్తూ ఉంటే మన అనువాదమూ మెరుగుపడుతుంది, అలాగే, కథకి సెట్టయ్యే పత్రికా దొరుకుతుంది అనుకుని ముందుకు సాగడం ఉత్తమం..కుదిరితే. అక్కడికి పెట్టే బేడా సర్దేసి ఆపేసినా ప్రపంచం ఆగదు, మన జీవితం ఆగదనుకోండి, అది వేరే విషయం. ఇప్పటిదాకా నాకు నిర్ణయం రావడానికి పట్టిన అతి ఎక్కువ సమయం నాలుగు నెలలు. తక్కువ సమయం రెండ్రోజులు. ఒకరు అంగీకారం వారం రోజుల్లో తెలిపినా, ఎడిటోరియల్ ఫీడ్బ్యాక్ రావడానికి ఆర్నెల్లు పట్టింది. ఏడాదవుతున్నా ఇంకా కథ వెబ్సైటులో రాలేదు. అట్లుంటది ఆంగ్ల పత్రికలతోనీ. ఇలాంటి అన్నింటికీ సిద్ధపడాలి తెలుగు కథ జాతీయ స్థాయిలో, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో పాఠకులని చేరాలన్న కోరిక ఉంటే.
  • పారితోషికం: ఇచ్చే వాళ్ళున్నారు. తక్కువ. అది తప్పనిసరి అంటే మాత్రం నిరాశ పడ్డానికి సిద్ధంగా ఉండండి.

పత్రికలకి రికమెండేషన్: నేను పంపిన పత్రికల్లో నాకు వీళ్ళకి మళ్ళీ పంపొచ్చు, మర్యాదగా ఉంటారనిపించినవి: అవుటాఫ్ ప్రింట్, కితాబ్, సారంగ (English section), తూలిక.నెట్, ఎక్స్చేంజెస్ (University of Iowa, USA). ఇంకా రివ్యూలో ఉన్న పత్రికలని ప్రస్తావించడం లేదు – వాళ్ళతో ఇంకా అనుభవం తెలియదు కనుక. ది బీకాన్, ఇండియన్ రివ్యూ – దయచేసి వీటికి పంపకండి. కనీసం వచ్చిందన్న అక్నాలెడ్జిమెంటు రాదు, అలాగని మనం అడిగితే రెండు నెలలైనా స్పందన ఉండదు. నేను చివరికీ ఇద్దరి విషయంలోనూ “బాబూ ఈ అనువాదం వెనక్కి తీసుకుని ఇంకో చోటికి పంపుకుంటాను..మీరు వచ్చే కల్పాంతరంలో అయినా ఇస్తారో లేదో తెలియని స్పందన కోసం నేను కాచుక్కూర్చోలేను” అని ఈమెయిలు పెట్టేశాను. అనుకున్నట్లే దానిక్కూడా స్పందన లేదు. అలాంటి పత్రికలకి మాత్రం పంపకండి – అనువాదం చేసిన పర్పస్ నెరవేరదు. అన్నట్లు ఈ రెండు వెబ్సైట్ల వాళ్ళు ఈ వ్యాసం చదువుతున్న వాళ్ళకి పరిచయం ఉంటే అసహ్యంగా పితూరీలు చెప్పకండి పొయ్యి. వాళ్ళ పద్ధతులు మార్చాలనడం నా ఉద్దేశ్యం కాదు. కొత్తగా అనువాదం చేస్తున్న వాళ్ళు నిరాశచెందకుండా సలహా ఇస్తున్నానంతే. వాళ్ళేం చేసుకుంటే నాకెండుకు చెప్పండి?

చివరగా: నా ఉద్దేశ్యంలో అనువాదం అన్నది ప్రత్యేకమైన కళే కానీ అభ్యాసంతో మెరుగు చేసుకోవచ్చు. అయితే, ఎడిటర్లు, రివ్యూవర్ల సూచనలు కొంచెం దగ్గరగా గమనించడం తప్ప నేను అంత శ్రద్ధ పెట్టడం లేదు ఆ విషయంలో. ఎవరి ఆసక్తి, ఓపిక, సమయాన్ని బట్టి వారు కావాలసినంత కృషి చేయొచ్చు. ఉదాహరణ: ఇతర అనువాదకుల వ్యాసాలు/పాఠాలు ఫాలో అవ్వడం, అనువాదం పై వచ్చిన పుస్తకాలు చదవడం, అనువాదాల పైన కోర్సులు చేయడం, డిగ్రీలు/సర్టిఫికేట్లు పొందడం వంటివి.

ఇకపోతే, పై వ్యాసంలో జెన్నీ భట్ అన్నట్లు, అనువాదం మొదలుపెట్టాక తెలుగు కథలు ఎప్పుడూ లేనంతగా చదవడం మొదలుపెట్టాను. నేను అనువాదం చేయడానికే కాదు. అసలు మన కథలు ఏమిటి? ఎలాంటివి? వీటిల్లో ప్రత్యేకత ఏమిటి? మనం చదివే ఆంగ్ల సాహిత్యం, ఇతర భాషల్లోంచి అనువాదమయ్యే సాహిత్యం – వీటితో పోలిస్తే తెలుగు కథలు ఎలా ఉన్నాయి? ఇలాంటివి అర్థం చేసుకోవడానికి చదవడం మొదలుపెట్టాను. సైడ్ ఎఫెక్టు లాగా ఒకటీ అరా నాకు అంతకుముందు తెలియని రచయితల కథలు కూడా దీని వల్ల నచ్చి అనువాదం చేయడం గురించి ఆలోచిస్తున్నాను.

ఈ టాపిక్ ఒక సుదీర్ఘ సుత్తిలా ఉంది… కనుక అడపాదడపా ఇంకొన్ని పోస్టులు పెడతాను ఏమో. మరి ఇంతలావు వ్యాసం రాశాను కనుక ఎవరైనా ఇక్కడిదాకా చదివితే ఆ ముక్క నాకు వ్యాఖ్య వదిలి పోండి 🙂

Published in: on July 24, 2022 at 4:50 am  Comments (4)  

తెలుగు నుండి ఆంగ్లంలోకి అనువాదం-కొన్ని ఆలోచనలు

రమేశ్ కార్తిక్ నాయక్ “పురుడు” కథకి నేను చేసిన ఆంగ్లానువాదం “Exchanges: Journal of Literary Translation” అన్న అమెరికన్ వెబ్ పత్రిక తాజా సంచికలో రాబోతోంది వచ్చే వారం. గత కొన్ని నెలలుగా ఐదారు కథల అనువాదాలు వివిధ ఆంగ్ల వెబ్ పత్రికల్లో వచ్చాయి. వాళ్ళ పద్ధతులు మన తెలుగు వెబ్ పత్రికల పద్ధతులతో పోలిస్తే వేరుగా ఉన్నాయి. వీరితో చర్చలు, ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు నేను కొంచెం “గొప్ప కథ” అంటే ఏమిటి? ఏ తెలుగు కథలు ఆంగ్లానికి సెట్ అవుతాయి అన్న విషయం ఆలోచించేలా చేశాయి. ఈ విషయాల గురించి కొన్ని ఆలోచనలు అనుభవాలు పంచుకుందామని ఈ పోస్టు రాసుకుంటున్నాను.

“మంచి కథ అంటే ఏమిటి?” అంటే ఒక నిర్వచనం అందరినీ మెప్పించడం కష్టం. కొందరికి శిల్పమో, క్రాఫ్టో ఏది పేరు పెట్టుకుంటే అదే సమస్తం. కొందరికి కథనం. కొందరికి వస్తువులో విలువుండాలి. ఇక ఈ విషయమై వాదోపవాదాలు గొప్పగొప్ప సాహితీవేత్తల నుండి సాధారణ పాఠకుల దాకా, సాహిత్య పత్రికల నుండి ఫేస్బుక్ చర్చల దాకా చూస్తూనే ఉన్నాము. అలాగే విదేశీ సాహిత్యమో ఇతర భాషలదో శోధించి మధించి, తెలుగులో అలాంటి కథల్లేవు అని చప్పరించేసే వాళ్ళూ చాలా మందే ఉన్నారు నా సోషల్ మీడియా ఫీడ్ లో. వ్యక్తిగతంగా “కదిలించేది కథ” అన్నది నా అభిప్రాయం. కానీ, నేను చదివిన సాహితీ చర్చలు, వ్యాసాలు వంటివి చూసి “మంచి కథ” అని పలువురి నోట అనిపించుకోవాలంటే నేననుకునే మంచి కథ నిర్వచనం చాలదని అనిపించింది. మంచి తెలుగు కథ అని నేననుకున్నది తెలుగు వారికే ఆనకపోతే ఇంక ఇతర భాషల చదువరులు..అంతర్జాతీయ పాఠకులకి నచ్చుతుందా?

“పురుడు” కథ చదివినపుడు నాకు ఏదో ఇంకో కొత్త ప్రపంచంలోకి తొంగి చూస్తున్న భావన కలిగింది. మన చుట్టు ఉండే వాళ్ళలోనే ఎన్ని రకాల జీవితాలో? అనిపించింది. గత కొన్ని నెలలుగా తెలుగు కథలని ఆంగ్లంలోకి అనువాదం చేయడం గురించి ఆసక్తిగా ఉన్నాను కనుక దీన్ని అనువదిద్దాం అనిపించింది. రచయిత, పబ్లిషరు వెంటనే అంగీకారం తెలిపారు, అక్కడిదాకా బానే ఉంది. నేను కూడా అనుకున్నదానికంటే తొందరగానే అనువాదం చేశాను. రచయిత కి బానే ఉంది. ఆయన ఇచ్చిన సూచనలూ బాగున్నాయి. నాకు బానే ఉంది. ఒక సాహితీ నేస్తం చీమలమర్రి సాంత్వన కూడా మూలం, అనువాదం రెండూ చదివి బానే వచ్చింది అన్నది. దానితో ఇంక ఏదన్నా వెబ్ పత్రిక్కి పంపుదాం అనుకుంటూ ఉండగా ఈ పత్రిక వారి ప్రకటన కనబడ్డది. ఇదీ బానే ఉంది.

అయితే, ఈ కథ మరి విమర్శకుల దృష్టిలో “గొప్ప” అనదగ్గదా? నాకు గొప్పదే. నేనేమన్నా ఈ సాహితీ పత్రికల ఎడిటర్నా? పేరెన్నిక గన్న సాహితీ విమర్శకురాలినా? నా మాట ఎవడిక్కావాలి? తెలుగు వారి సాహితీ చర్చల బట్టి నాకర్థమైంది ఏమిటంటే ఈ కథ బహుశా విమర్శకులు “ఆ, బంజారా కథలు మనకి కొత్త కనుక కథ బాగుందంటున్నావు అంతే” అని చప్పరించేసి ఉండేవారేమో అని. కొత్త సంస్కృతుల గురించి చదువుతున్నపుడు అది ఒక ముఖ్యమైన కారణమే నచ్చడానికి. కనుక, అదే కారణంతో ఇతరులకి కూడా నచ్చొచ్చు కానీ… మరి తెలుగులోనే నాకీ అనుమానం ఉంటే.. Exchanges పత్రిక్కి ముప్పై ఏళ్ళ చరిత్ర ఉంది. ముందే అమెరికన్ ఎడిటర్లు. మనది మామూలు ఆంగ్లం. స్పెల్లింగ్ గ్రామర్ తప్పులుండవు కానీ సాహిత్యానికి నప్పే శైలి కాదు. పైగా రోజూ వారి జీవితంలో కంప్యూటర్ సైన్సు రిసర్చి పేపర్లు రాస్తూ ఉంటా. ఇంజనీరు రాసే భాష అనువాదానికి…అమెరికన్ల స్థాయికి నప్పుతుందా? అన్నది మరొక సందేహం.

అయినా ఏదోలే, ఓ రాయేసి చూద్దాము, అసలంటూ పంపితే కదా అంగీకరిస్తారో లేదో తెలిసేది? అని పంపించాను. మూడు వారాలకే స్పందన వచ్చింది (ఆంగ్ల పత్రికలకి పంపిస్తే నెల నుండి ఆర్నెల్ల దాకా పడుతుందని నా అనుభవం) – ఈ కథ బాగుంది. మేము వేసుకుంటాము. ఇంకో రెండు వారాల్లో కాంట్రాక్టు, ఎడిటింగ్ సజెషన్లు పంపిస్తాము అని.

ఉచితంగా రాసి, ఉచితంగా వేసుకునే కథకి కాంట్రాక్టు ఏమిటా? అనుకోకండి. రైట్స్ విషయం మొదటే స్పష్టం చేస్తున్నారు. మొదటి ప్రచురణకి మాత్రమే మా హక్కు. తరువాత మీరు ఎక్కడికన్నా పంపుకోవచ్చు (అలా వేసుకునేవారుంటే), అన్ని హక్కులు మీవి అని స్పష్టం చేసి సంతకాలు పెట్టుకోవడం… ఫ్యూసులు ఎగిరిపోయాయి నాకు. మరో పత్రిక వారి నియమాలు చూస్తూ ఉంటే కూడా ఇది కనబడింది. వీళ్ళైతే రచయితలకి పారితొషికం ఇస్తారు. పత్రిక కూడా డబ్బులిచ్చి కొనుక్కు చదవాలి.. అయినా సరే, హక్కులు మీవి అని ముందే స్పష్టం చేశారు. ఈ రకం క్లారిటీ తెలుగు పత్రికలకి, పబ్లిషర్లకి ఉంటే అందరికీ గౌరవంగా ఉంటుంది కదా అనిపించింది. “నువ్వు రాయి, నీకేం పారితోషికం లేదు కానీ, హక్కులు మాత్రం నావి. నా ద్వారా నీకు పేరొస్తోంది, అది గుర్తుంచుకో” అన్న ఆటిట్యూడ్ కూడా తెలుగులో ఉందని ఈమధ్య తెలిసింది.

ఏనీవే, అదటుపెట్టి పాయింటుకొస్తే, ఈ పత్రికతో ఈ కథ కోసం పనిచేయడంలో నాకు నచ్చినవి చాలా ఉన్నాయి.

  • నిర్ణయం తొందరగా తీసుకోవడం
  • హక్కుల విషయం ముందే స్పష్టంగా చెప్పడం
  • చాలా లోతుగా ఫీడ్బ్యాక్ ఇవ్వడం. నాలుగు పేజీల కథ. ఎంతైనా ఎంతిస్తారు ఫీడ్బ్యాక్? అనుకున్నాను. అదే అనువాదం కొంచెం కొత్తగా కనబడింది చివరికి వచ్చేసరికి.
  • రచయితలకి ఇచ్చిన మర్యాద. వాళ్ళు సూచించిన అనేక సవరణల గురించి నేను చూసి ఒప్పుకున్నవి ఒప్పుకుని, వద్దన్నవి స్వీకరించి, భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్న చోట్ల చర్చించి – ఇదంతా “నేన్నీకేదో సేవ చేస్తున్నా” అన్న భావనతోనో, లేకపోతే “ఏమిటీ చెత్త రాతా? ఇన్నిన్ని మార్పులు నేను చేయాలా?” అన్న భావనతోనో కాక “నువ్వు రాసావు. నీ పని అది. నేను ఎడిటర్నే. నా పని ఇదే” అన్నట్లు ఉంది. నేన్నీకేదో ఫేవర్ చేస్తున్నా అన్న ఆటిట్యూడ్ నాకు కనబడలేదు. (నిజానికి ఫేవరే, ఎందుకంటే నేనెప్పుడూ అమెరికన్ సాహిత్య పత్రికలకి ఏమీ పంపలేదు. నా ఆంగ్లం మామూలు వ్యావహారికంగా ఉంటుంది. సాహిత్యపు భాష కాదు. రిచ్ వకాబులరీ లేదు).

తెలుగు ఎడిటింగ్ అనుభవాలంటే – పదికి ఒకటో రెండో సార్లు మాత్రమే ఇలాంటి “ఎడిటింగ్” అనుభవం కలిగింది. కొన్నిసందర్భాల్లో వాళ్ళ మటుకు వాళ్ళు ఎడిటింగ్ చేసేసి ఏం చేసారో నాకు చెప్పలేదు కూడా. ఒకసారి ఎడిట్ చేసి వేసిన వర్షన్లో టైపోలు కనబడ్డాయి. మన ఎడిటర్లది తప్పనో, ఎడిటర్లన్న వాళ్ళు తెలుగులో లేరనో..ఇలాంటివన్నీ నేననను కానీ, మన పద్ధతులు వేరు. ఆంగ్ల పత్రికల పద్ధతులు వేరు. అంతే. ఇలాంటివి ఏం చేయలేము కానీ, బహుశా మన వాళ్ళు కూడా అర్జెంటు టర్న్ అరవుండ్ అనుకోకుండా ఇలా కొన్ని నెలలకి ఒకసారి వేయాలేమో. ఏదేమైనా, ఎడిటింగ్ అన్నది పరమ థాంక్ లెస్ జాబ్ అని నా అభిప్రాయం. కనుక ఈ సందర్భంగా అన్ని భాషల ఎడిటర్లకి ఒక నమస్కారం.

ఒకటీ అరా నాకు అంత ఆమోదయోగ్యం కానీ అంశాలు ఉన్నాయి – ఉదాహరణకి ట్రాన్స్లేటర్స్ నోట్ రాయమన్నారు నేపథ్యం వివరిస్తూ. కానీ మళ్ళీ చాలా వరకు అదంతా తీసేద్దామన్నారు. నాకే కొన్నింటికి వివరణ కావాల్సి వచ్చింది, నోట్ లేకపోతే విదేశీ చదువరులకి అయోమయంగా ఉండదా? అన్నది నా అనుమానం. అయితే, వాళ్ళ పత్రిక, వాళ్ళ అనుభవం వీటిని నమ్మి నేను అది వదిలేశాను. వాళ్ళు నన్ను గౌరవించారు. నేనూ తిరిగి గౌరవించాలి కదా?

సారాంశం ఏమిటంటే – తెలుగు కథకి అంతర్జాతీయ స్థాయి ఉంది. అంతర్జాతీయ పత్రికల్లో కనబడే సత్తా ఉంది. అని. ఇదొక కథ ఆధారంగా చెప్పడం లేదు. ఈమధ్య కాలంలో ఒక పది కథలు అనువాదం చేశాను. ఆ అనుభవంతో చెబుతున్నాను. కొంచెం కథలలో కొత్త సంస్కృతుల పరిచయం అన్నది బహుశా బైటి వారిని ఆకట్టుకుంటోందేమో. ఈ కథలో, నేను ఎంచుకున్న ఇతర కథల్లో నాకు ముఖ్యమైన ఆకర్షణ అదే. కొన్ని ఆంగ్ల సాహితీ పత్రికల్లో కూడా రకరకాల కథలని ఆహ్వానిస్తారు. క్లిష్టమైన వస్తువులు, వినూత్నమైన శైలి, ఓ ప్రేమ, ఓ హింస, ఓ ట్రబుల్డ్ కేరెక్టర్, ఇలాంటివన్నీ లేకపోయినా కథలని అంగీకరిస్తున్నారు అని అర్థమైంది.

మామూలుగా తెలుగు వెబ్ లో ఇతర భాషల లేదా విదేశీ సాహిత్యం విరివిగా చదివే సాహితీ ప్రేమికుల మధ్య తరుచుగా వినబడే వ్యాఖ్య “మనతెలుగులో ఇలాంటివి రావేం?” అని. సాహిత్యం విషయంలో నాకు మొదట్నుంచి దేనికదే ప్రత్యేకం అనే అనిపించేది కానీ సినిమాల విషయంలో ఇలా నేనూ చాలాసార్లు అనుకున్నాను. సినిమాల విషయం నాకింకా జవాబు తెలియదు కానీ, సాహిత్యం విషయం మాత్రం-ఇంకోళ్ళలా తెలుగు సాహిత్యం ఎందుకుండాలి? తెలుగు వాళ్ళకే ప్రత్యేకమైన జీవిత విశేషాలు కథల్లో ప్రతిబింబిస్తే చాలదా? అనిపిస్తోంది. అంతర్జాతీయ స్థాయి మన కాళ్ళు నేల మీద ఉన్నప్పుడే, మన వేర్లు మన సంస్కృతిలో ఉన్నపుడే వస్తుంది కానీ, నేల విడిచి సాము చేసి ఇంకెవరో రైటర్ల లాగ మన వాళ్ళు రాయాలి అనుకోడం పాయింట్ లెస్ అనిపిస్తోంది నాకు ఇప్పుడు.

ఈ వ్యాసం చదివినవారికి ఓపికుంటే, ఆసక్తి ఉంటే తెలుగు నుండి ఇతర భాషల్లోకి అనువాదం ప్రయత్నించండి. మన పిల్లల తరానికి మన వాళ్ళే కొంతైనా తెలుగు కథలు ఆంగ్లంలో చదువుకోవాల్సి వచ్చినా ఆశ్చర్యం లేదు (ఇప్పటికే నా వయసు వారిలోనే ఇలాంటివారిని కలిశాను.). మనం తెలుగుకి ఏం చేయగలం? అని ప్రశ్నించుకుంటే ఇది కూడా ఒక ముఖ్యమైన సమాధానం అని ప్రస్తుతానికి నా అభిప్రాయం.

Published in: on May 6, 2022 at 11:35 am  Comments (4)  
Tags: ,

“నా పేరు సొంబరా” – అనువాదం, అనుభవం

తెలుగు రచయిత మల్లిపురం జగదీశ్ గారి కథ “నా పేరు సొంబరా” కి నేను చేసిన ఆంగ్లానువాదం “అవుటాఫ్ ప్రింట్” ఆంగ్ల వెబ్ పత్రికలో ఇవ్వాళ వచ్చింది (ఉగాది కానుక లా భావిస్తున్నా!). రచయిత రాసిన కథలు ఒక ఇరవై చదివి ఉంటాను నేను. అన్నింటిలోకి ఇది నాకు నచ్చిన కథ. ఇట్లా కథ చదవగానే ఇది అందరూ అర్జెంటుగా చదవాలి అని అనిపించింది. ఒరిజినల్ కథ “గురి” కథాసంకలనంలో ఉంది. హర్షణీయం వెబ్సైటులో కూడా ఉంది. కథానేపథ్యం రచయిత మాటల్లో అదే వెబ్సైటులో వినవచ్చు.

సరే, నేను ఏదో కాస్త కసరత్తు చేసి అనువాదం చేశాను. ముగ్గురు స్నేహితులు – “గడ్డిపూలు” సుజాత గారు, చీమలమర్రి సాంత్వన, నాకు కాలేజి రోజుల నుండి పరిచయం ఉన్న గంగా భవాని – చదివి సూచనలు ఇచ్చారు. జగదీశ్ గారు కూడా లోతుగా చదివారు అనువాదాన్ని. ఒక పత్రిక్కి పంపాను. దానిని తిరిగి పంపేసారు – వాక్యాలన్నీ ఒక్క మాదిరే ఉన్నాయన్న ఫీడ్బ్యాక్ ఇచ్చి. అదేం ఫీడ్బ్యాక్? అనుకుని మళ్ళీ సలహా కోసం నిడదవోలు మాలతి గారికి చూపెట్టా. కొంత చర్చ అయ్యాక ధైర్యం చేసి మరోసారి ఒక కొత్త పత్రిక్కి పంపుదామనుకున్నా.

నాలుగు నెలలేమో పట్టింది అవుటాఫ్ ప్రింటు వారు ఓ నిర్ణయం తీసుకోవడానికి. కానీ ఎంత మంచి సలహాలు, సూచనలూ ఇచ్చారో అసలు. అవే భవిష్యత్తు లో చేసే అనువాదాలకి నోట్సు లా పనికొస్తాయి. అలా ఇచ్చే ఎడిటర్లు ఉంటే నాలుగు నెలలు వెయిట్ చేయడం ఓ లెక్కా?

ఇకపోతే సాధారణంగా నాకు కథల గురించి చర్చలు పెట్టడం చేతకాదు. ఈ కథ నేను చూపెట్టగానే “రైట్ వింగ్ ప్రాపగాండా” అని ఎవరూ అనలేదా? అని అడిగారొకరు. “ఇలాంటి కథలు ఇంగ్లీషు వాళ్ళకి నచ్చవు. నీ అనువాదం అందుకే మొదట రిజెక్ట్ అయిందేమో” అన్నారు మరొకరు. ఇపుడు అనువాదం చదివాక నాకు తెల్సిన ఒక ఆంగ్ల ఆదివాసీ రచయిత “ఈ టాపిక్ నిజంగా జరిగే విషయమే అయినా మా వాళ్ళలోనే దీన్ని ప్రాపగాండా అనేవాళ్ళు ఉన్నారు. కానీ ఈ అంశం పైన కథలు రావాలి. ఆయన రాయడం, నువ్వు అనువాదం చేయడం, రెండూ సాహసోపేతమైన చర్యలే” అని తేల్చారు.

నాకంత అజెండాలూ, ఐడియాలజీలు సీను లేదు మాస్టారూ. ఓపిగ్గూడా లేదు వాటిని ఆలోచించడానికి. కథ మనసుని తాకింది. ఆ టాపిక్ మీద నేనేం చదవలేదు అనిపించింది. అందుకని అనువాదం చేశాను. అంతే. బలమైన కథ. అట్టాంటివి మన వాళ్ళవి మనం చదవాలి, బైటివాళ్ళూ చదవాలి. అంటే మతంమార్పిడి కథలని కాదు. వివిధ జాతుల ప్రజల జీవితాల్లో పెద్ద మార్పులని కలిగించిన అంశాల గురించి రాసే కథలు అని నా భావం.

కథలో కొన్ని మూల పదాలు అలాగే ఉంచేశాను. అయితే పత్రిక వారు మేము గ్లాసరీలు అవీ పెట్టము, కాంటెక్స్ట్ బట్టీ అర్థమవుతుంది లే అన్నారు. అట్ల గాదండీ, కొందరుంటారు నా బోంట్లు, వాళ్ళకి వివరాలు కావాలి. అందుకని నా బ్లాగులో పెడతా, లంకె ఇవ్వండి అంటే ఒప్పుకున్నారు, ధర్మ ప్రభువులు.

కథ రాసినందుకు, నాకు అనువాదం చేయడానికి అనుమతించినందుకు, జగదీశ్ గారికి ధన్యవాదాలు.

ఓపిగ్గా చదివి సూచనలు ఇచ్చినందుకు: సుజాత, సాంత్వన, మాలతి గార్లకి, గంగ కి ధన్యవాదాలు.

వాళ్ళ పత్రికలో వేసుకుని, నాకు ఓపిగ్గా సూచనలు ఇచ్చి, మళ్ళీ వాళ్ళ ఎడిట్లకి నా ఎడిట్ల గురించి పలు చర్చలు పెట్టి, ఇరు పక్షాలు సంతృప్తి చెందేదాకా ఓపిగ్గా ఈమెయిల్స్ నడిపినందుకు, మొత్తానికి ఈ తెలుగు కథ ని ఆంగ్ల పాఠకులకి అందేలా చేసినందుకు అవుటాఫ్ప్రింటు వారికి కూడా ధన్యవాదాలు.

Published in: on April 1, 2022 at 4:32 am  Leave a Comment  
Tags:

Glossary for “My Name is Sombara”

Glossary for the translated short story “My Name is Sombara”, published online at: Out of Print Magazine. The webzine doesn’t put a glossary for translated stories. However, I felt some words are specific and either don’t have a direct equivalent in English or it won’t read well if I replace with an English equivalent. So, I kept some Telugu words and added this gloss with additional detail. “Out of Print” agreed to this idea.

  • Grievance day – a government organized day to address the problems of  people belonging to nearby tribal groups 
  • thatha: grand father, in Telugu
  • Kinnera – a musical instrument similar to lute
  • Tudumu – a drum, which is played standing, with a pair of drum sticks, and provides a bass beat. 
  • Tudumu Kunda – It is a small drum used as an accompaniment to Tudumu 
  • Pinlakarra – flute
  • Ejjodu – a village priest who typically organizes religious ceremonies and chants prayers
  • Panchayat: Village governing council in Indian villages
  • Savara language
  • ITDA: Integrated Tribal Development Agency, a government body
  • MRO: Mandal Revenue Officer. Mandal is a unit of administrative division in India. 
  • Dhimsa It is a dance form prevalent in some tribal communities around Andhra Pradesh and Odisha states in India.
  • Sannai: a South Indian musical instrument similar to Shehnai
  • Gogoi: A vibrating reed instrument, played by the mouth (?)
  • Mama: uncle. Typically mother’s brother (or father’s sister’s husband)
  • Tillakaya: A musical instrument that resembles anklets, and played/worn on foot.

The story in Telugu original can be read here, and here is an audio where the author describes the story’s background (in Telugu).

Published in: on March 21, 2022 at 12:39 pm  Leave a Comment  

“They Eat Meat!” కథ అనువాదం – అనుభవం

“They Eat Meat!” అన్న Hansda Sowendra Sekhar ఆంగ్ల కథకి నా తెలుగు అనువాదం “వాళ్ళు మాంసం తింటారు!” ఈ ఆదివారం “సంచిక” వెబ్ పత్రికలో వచ్చింది. ఆ కథ/అనువాదం గురించి నా అనుభవాలు ఈ పోస్టులో రాసుకుంటున్నాను.

ఈ కథ మొదట “La.Lit Magazine” అన్న పత్రికలో వచ్చింది. తరువాత 2015 లో “Adivasi will not Dance” సంకలనంలో తిరిగి ప్రచురితమైంది. ఇప్పుడిలా తెలుగులో…

నిజానికి నాకు కథ రెండు సంబంధం లేని కథలని బలవంతంగా కలిపి కుట్టినట్లు అనిపించింది ఫస్టు చదవగానే. అయితే, ఎందుకు అనువాదం చేయడం? అంటే, నాకు రెండు విషయాలు ప్రత్యేకంగా అనిపించాయి.

  • ఆ ఆహారం విషయం… దాని వెజ్ వర్షన్ నేను అనుభవించాను జర్మనీ వెళ్ళిన కొత్తల్లో. అది యూనివర్సల్ సమస్య బయటి ప్రాంతాలకి వెళ్ళే అందరికీ. అయితే, ప్రత్యేకం దాని మీద దృష్టి పెట్టిన కథలు ఇంతకు ముందు నేను చదవలేదు.
  • కథ మొదటి సగం అంతా గుజరాతీ ల గురించి కాస్త నెగటివ్ గానే అన్నారు: వాళ్ళకి వేరే జాతి వాళ్ళంటే మంచి అభిప్రాయం ఉండదనీ, నాన్-వెజ్ తినే వాళ్ళతో సరిగా ఉండరనీ ఇలా. కానీ రెండో సగంలో ఆ ముస్లిం కుటుంబాన్ని కాపాడింది కూడా వాళ్ళే. కులం, మతం, పార్టీ, సిద్ధాంతాలంటూ పోలరైజ్ అయ్యి కొట్టుకు చస్తున్న ఈ రోజుల్లో ఇలా అందరూ కలిసి పోయి ఇంకో మతం వాళ్ళ కుటుంబాన్ని అల్లరిమూకల నుండి రక్షించడం నాకు నచ్చింది.

అంతే. అందువల్ల నేను ఇది అనువాదం చేయాలి అనుకున్నాను. ఇక ఈ పుస్తకంలోని తక్కిన కథల మీద నాకు అనువాదం స్థాయి ఆసక్తి లేదు.

తెలుగు అనువాదానికి అనుమతినిచ్చిన రచయిత Hansda Sowendra Sekhar కు, ప్రచురణ కర్తలు Speaking Tiger Books వారికి ధన్యవాదాలు. అలాగే నేను ఇలా అనువాదం చేసా, చదివి అభిప్రాయం చెబుతారా? అనగానే ఒకసారి కూడా కాదనకుండా ఓపిగ్గా చదువుతున్న సుజాత గారికి, “సంచిక” కి పంపే ముందు ఈ కథని చదివిన కొత్తపాళీ గారికీ ధన్యవాదాలు.

Published in: on October 31, 2021 at 3:47 am  Leave a Comment  

ఇపుడు మనకి తెలుసు కాబట్టి… (వ్యాసానువాదం వెనుక కథ)

“Now that we know” అన్న ఆంగ్ల వ్యాసాన్ని నేను తెలుగులోకి అనువదించాను. అది సారంగ పత్రిక వారు వేసుకున్నారు. ఇందులోని వస్తువు కెనడాలోని ఆదివాసీ జాతులకి వ్యతిరేకంగా అనేక నిర్ణయాలు తీసుకుని కొన్ని తరాల పాటు వారి జీవితాలని ప్రభావితం చేసిన ఒకాయన పేరుని పెట్టిన యూనివర్సిటీలో పనిచేస్తున్న రచయిత్రి ఆ మనిషి గురించి రాసిన విషయాలు. ఇది కెనడాకి ప్రతేకమైన విషయమే అయినా ఆవిడ లేవనెత్తిన కొన్ని అంశాలు ఏదో ఒక సమయంలో ఎంతో కొంత అణగదొక్కబడిన ప్రతి జాతికీ అనుభవమే అనిపించింది నాకు. అందువల్ల ఈ వ్యాసం తెలుగు వారికీ కొన్ని ఆలోచనలు రేకెత్తిస్తుందని నమ్ముతూ ఈ అనువాదం చేశాను.

దీని వెనుక కొంచెం నా సొంతగోడు ఉంది. అసలెందుకు చేశాను, దీన్నే ఎందుకు? అని. ఈ పోస్టు అందుకోసం రాసుకుంటున్నా.

*******

ఈమధ్య ఇక్కడ కెనడాలో ప్రభుత్వం ఇకపై సెప్టెంబర్ 30వ తేదీని ‘National Day of Truth and Reconciliation‘ గా ప్రకటించింది.

“The Government of Canada is committed to reconciliation and ensuring that the tragic history and ongoing legacy of residential schools is never forgotten. … Like all Canadians, this day provides an opportunity for each public servant to recognize and commemorate the legacy of residential schools. This may present itself as a day of quiet reflection or participation in a community event.” అని ప్రకటించారు.

ఇక్కడి రాజకీయాలతో పరిచయం లేకపోయినా, గత చరిత్రలో రెసిడెన్షియల్ స్కూళ్ళ పేరిట తెల్లజాతి ప్రభుత్వాలు కెనడియన్ ఆదివాసీ పిల్లల జీవితాలపై, వారి కుటుంబాలపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపాయో చూచాయగా విని ఉండవచ్చు చాలా మంది. ఈమధ్య కాలంలోనే ఇంతకుముందు ఈ స్కూళ్ళు ఉన్న స్థలాలలో సమాధులు కనబడ్డం కూడా బాగా సంచలనం సృష్టించింది. ఈ నేపథ్యంలో ఈ ప్రకటన నాకు అసలు పైపై కంటి తుడుపు చర్యలా అనిపించింది.

నేను కెనడియన్ కాకపోయినా ఒక కెనడా కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగి గా నాకీ సెలవు వద్దు అనిపించింది. నిజంగా ఇలా ఆలోచనలో గడపాలనుకుంటే మామూలు పనిదినంలోనె ఆదివాసీలని గౌరవించే పని ఏదన్నా చేస్తే పోతుంది కదా? అనిపించింది. మా ఆఫీసులోనే ఆదివాసీ నేపథ్యం ఉన్న సహోద్యోగులు (చాలా తక్కువ సంఖ్యలోనైనా) ఉన్నారు. వారి చేత వారి జీవితం/సంస్కృతి గురించో, వారి పరిశోధనల గురించో… ఏవో టాక్ ఇప్పించి అందరం వినాలని, ఎగనామం పెట్టకూడదనీ అనొచ్చు కదా?

ఇలాంటివేవేవో ఆలోచనలు నాకు. ఒక పెయిడ్ హాలిడే దీని గురించి తీసుకోడం వాళ్ళకి గౌరవమా? వాళ్ళు ఎదుర్కున్న అంత దారుణాలకీ ఈ సెలవు సమాధానమా? అని అసలు ఉక్కిరిబిక్కిరయ్యాను ఆలోచనలతో.

ఆదివాసీ భాషలకోసం సాంకేతికత రూపొందించడం, అంతరించిపోతున్న భాషలు నేర్చుకోడానికి సాఫ్ట్వేర్ ఆప్ ల రూపకల్పన – ఇలాంటి విషయాలపై కూడా బోలెడు కృషి జరుగుతోంది. వీళ్ళెవరినన్నా పిలిపించి ఏదన్నా అవగాహనా సదస్సు చేయొచ్చు కదా మా సంస్థలోని రిసర్చర్లకి? అసలు లాంగ్వేజ్ టెక్నాలజీస్ మీద పనిచేస్తున్న రిసర్చర్లే నాతో సహా మా ఆఫీసులో ముప్పై మంది దాకా పీహెచ్డీ చేసిన వాళ్ళే ఉంటారు. ఇక ఇతర డెవలపర్లు, విద్యార్థులు, మేనేజ్మెంట్ అంతా మరో పాతిక మంది ఉండొచ్చు.. మా వాళ్ళదే ఓ పెద్ద ప్రాజెక్టు ఉంది వివిధ ఆదివాసీ భాషల వారితో పనిచేసి ఆప్స్ రూపొందించడం గురించి. మరి వీళ్ళతో ఏదన్నా చేయొచ్చు కదా సెలవిచ్చే బదులు?

ఈనేపథ్యంలో అసలు ఆరోజు కి నేనేం చేయగలను? అనుకున్నా. ‘Indigenous Toronto: Stories that carry this place‘ అన్న పుస్తకం చదివాను ఈమధ్యనే. ప్రస్తుత కాలంలో తమ సంస్కృతి, విలువలని నిలబెట్టుకుంటూ జీవిస్తున్న వివిధ ఆదివాసీ రచయితల, ఇతర స్థానిక ఆదివాసి ప్రముఖుల అనుభవాలతో కూడిన వ్యాసాలు, ఇంటర్వ్యూల సంకలనం. అందులో కొన్ని వ్యాసాలు అలా సూటిగా తాకాయి. ఇందులో ఏదన్నా ఒకటి అనువాదం చేద్దాం అనుకున్నాను. “Now that we know” అన్న వ్యాసం ఎంచుకున్నాను.

అసలు మనకా ఆదివాసీ నేపథ్యం కాదు…అసలు స్నేహితులు కూడా ఎవరూ ఆ నేపథ్యం వారు లేరు. పుట్టి పెరిగిన ఇండియాలోనే నాకెవరూ తెలియదు. కెనడా సంగతి అటు పెడదాం. నేనెళ్ళి ఈవ్యాసం అనువాదం చేయడం… ఎలా అడిగేది? రచయిత్రి బాగా ఆక్టివిస్టు టైపు. అంతకుముందు ఎదో అంబేడ్కర్ రచన గురించి రాశానని ఎవరో ఒకాయన వచ్చి నువ్వు దళితజాతికి చెందిన దానివా? అని అడిగాడు. ఇలా ఈమె కూడా ఏమన్నా అంటే? అని భయం వేసింది. అక్కడికీ “నేను ఆదివాసీని కాను. నేను ఇండియా నుండి వచ్చాను. కెనడాలో ఎంతో కొంత సోషల్ కాపిటల్ ఉన్న తెల్ల యువతి కి సమాన హోదాలో అక్కడ నన్ను ఉంచుకోండి.” అని పర్మిషన్ అడిగే ఈమెయిల్ లోనే రాసేశాను. మీర్రాసినది నా బోంట్లకి కొంచెం ఎందుకు మీరిలా ఆవేశంగా ఉన్నారో అర్థం చేసుకోడానికి ఉపకరిస్తుంది, మా దగ్గర కూడా ఇలాంటి సామాజిక అంశాలు ఉన్నాయి. కరెక్టుగా ఇదే కాకపోయినా రిలేటబిలిటీ ఉంది” అని చెప్పాను. దీనితో అనుమతి రెండు మూడు రోజుల్లోనే ఇచ్చేశారు.

ఈ తెలుగు అనువాదానికి అనుమతి ఇచ్చిన వ్యాసకర్తకి, పబ్లిషర్లకి, నా ధన్యవాదాలు. సారంగ వారికి కూడా నా ధన్యవాదాలు.

ఇకపోతే వ్యాసానికి వ్యాసమంత పోస్టు, కథ కి కథంత పోస్టు – ఏవిటిదంతా? అనిపించొచ్చు కానీ నేను ఫేస్బుక్ పోస్టులు నెలకో రెణ్ణెల్లకో పోయి అన్నీ డిలీట్ చేసేస్తూ ఉంటా. అందుకని ఇలా ఇక్కడ రాసి పెడుతున్నా. ఇవి అలాగే ఉంచుతా అని.

Published in: on September 15, 2021 at 1:50 pm  Comments (2)  

“ఆదివాసీలు నర్తించరు – కథ, అనువాదం, అనుభవం

“The Adivasi Will Not Dance” అన్న Hansda Sowendra Sekhar ఆంగ్ల కథకి నా తెలుగు అనువాదం “ఆదివాసీలు నర్తించరు” ఈ ఆదివారం “సంచిక” వెబ్ పత్రికలో వచ్చింది. ఆ కథ/అనువాదం గురించి నా అనుభవాలు ఈ పోస్టులో రాసుకుంటున్నాను.

మొదట: ఏమిటీ కథ యొక్క కథా, కమామిషు?

ఈ కథ మొదట “The Dhauli Review” అన్న పత్రికలో వచ్చి, తరువాత 2015 లో రచయిత ఇతర కథలు తొమ్మిదింటితో కలిసి ఇదే పేరు గల కథా సంకలనంలో భాగంగా వచ్చింది. ఈ పుస్తకం జార్ఖండ్ ప్రభుత్వం మొదట నిషేధించి కొంతకాలానికి దాన్ని ఎత్తివేయడం వల్ల కొంత వివాదాస్పదం అయింది కానీ ఇప్పటివరకు హింది, బెంగాలి, తమిళ్, గుజరాతి, మరాఠీ భాషల్లోకి అనువాదం చేయగా, మలయాళం, ఆస్ట్రియన్ జర్మన్ అనువాదాలు కూడా త్వరలో రానున్నాయట. ఈ కథలో ప్రధానాంశం ఒక సంతాలీ పెద్దాయన తన ట్రూపు ఒక ముఖ్యమైన ఈవెంటులో ఆడి పాడరని ప్రకటించడం.

నా ఉద్దేశ్యంలో కథనం పరంగా అంత విశేషం ఏమీ లేదు కథలో (రచయిత కూడా అప్పటికి చెయ్యి తిరిగిన వాడు కాదు. ఇప్పటికీ కాదేమో అనే నా అభిప్రాయం). అలాగే, కథలో కొన్ని అంశాలలో ఆ ప్రధాన పాత్ర చెప్పిన కొన్ని నాకు ఏమిటో సరిగా అనిపించలేదు. ఇవే విషయాలు కొంచెం నేను ఈ కథ గురించి మాట్లాడిన ఇతరుల వద్ద కూడా చర్చకి వచ్చాయి. ఎపుడన్నా తీరిగ్గా రాస్తాను. ఇక భాష: రచయిత మామూలు standard English లో రాశాడు. నేను కూడా అలాగే పాపులర్ తెలుగు వ్యావహారికం వాడాను. కానీ, ఉదాహరణకు ఈ “నర్తించరు” అన్నపదం. ఆదివాసీ పాత్రలు కదా అని భాషా శైలి మార్చాలా? ఏ “చిందేయరూ” అనో రాయాలా? అన్న అనుమానం వచ్చింది కానీ అది నాకు సహజంగా రాని మాటతీరు, నేనేదో రాసి, అది ఇంకోలా ధ్వనించి – మొదలు చెడ్డ బేరమవుతుందేమో అని ఇక ఆ విషయం ఆలోచించలేదు.

పుస్తకంలో పది కథలుండగా ఇదే ఎందుకు?

పుస్తకం లోని పది కథలలో మూడు కథలనుకుంటా – నాకు చదవగానే మంచి కథావస్తువులు అనిపించాయి. ఈ ఒక్క కథకే అది అవగానే ఇది మనం అనువాదం చేసేయాలి అనేసి వెంటనే రచయిత ని ఎలా సంప్రదించాలని ఆన్లైన్ వెదుక్కున్నాను. ఆదివారం దాదాపు అర్థరాత్రి అవుతూండగా కథ చదివితే, పడుకునే ముందు ఆయనని వెదికేసి మెసేజి పెట్టాను. సోమవారం లేచి చూసేసరికి ఆయన అనుమతి ఇస్తూ పబ్లిషర్ అనుమతి కావాలంటూ వివరాలు ఇస్తే నేను వాళ్ళకీ ఈమెయిల్ చేశాను. మంగళవారం ఉదయానికి పబ్లిషర్ అనుమతి వచ్చింది. గురువారానికి నేను ఆల్రెడీ పది పేజీల కథ అనువాదం చేసేసి ఒక ఫ్రెండుకి సరిచూడమని పంపేశాను. మరి నేను చివరిసారి ఇలా ఒక కథని ఆంగ్లం నుండి తెలుగు లోకి అనువాదం చేసింది 2007 లో. ఇది 2021. ఇన్నేళ్ళలో ఎప్పుడూ ఇంత బలంగానే కాదు.. ఎంత బలంగానైనా అసలు అనిపించలేదు. అంతలా ఏముంది ఈ కథలో? అని ఎవరికన్నా అనిపించొచ్చు. లోకో భిన్నరుచిః. ఇది తప్పకుండా అందరూ చదవాల్సిన కథ అని బలంగా అనిపించింది. మనకి ఇలాంటివి తెలుగులో కూడా రావాలి అని కూడా అనిపించింది. అందుకే అనువాదం చేశాను.

మరీ పదీ‌ ఎందుకొద్దు?

ఇది రచయిత నన్ను వేసిన మొదటి ప్రశ్న. బుక్కు ఇతర భాషల్లోకి అనువాదం చేశారు కానీ తెలుగులో రాలేదు. మొత్తం బుక్కు చేయొచ్చు కదా? అని. నేను చేయనన్నాను. ఎందుకొద్దూ అంటే నాక్కొన్ని కారణాలు ఉన్నాయి: అన్నన్ని కథలు అనువాదం చేసేందుకు నేను కమిట్ అవలేను. అది నా‌‌ శక్తికి మించిన పని అని నేను అనుకుంటాను. అలాగే, కథలన్నీ నాకు నచ్చాయని కానీ, అన్నీ నేను “గొప్ప”గా అనుకున్నానని గానీ అనలేను. కొన్ని అయితే ఇలాంటి భాష/సందర్భాలని నా చేత్తో నేను అనువాదం చెయ్యలేను (అతి సంస్కారీ భాష అనమాట నాది) అనిపించడం ఒక కారణం.

కథ – చర్చ: కథ ని నేను ముగ్గురికి చదవమని ఇచ్చాను. వారే “గడ్డిపూలు” సుజాత గారు, నారాయణ స్వామి (కొత్తపాళీ) గారు, రచయిత్రి చైతన్య పింగళి గారు. ఎందుకు వీళ్ళకే ఇచ్చాను అంటే పెద్ద కారణాల్లేవు. ముగ్గురి నుండి ఏదో ఒక ఉపయోగకరమైన సూచనలు అందాయి. కథ గురించి లేదా అనువాదం ఎలా చేయాలి అన్న విషయం గురించి చిన్నవే అయినా నాకు ఆసక్తికరమైన చర్చలు నడిచాయని నాకు అనిపించింది. అందుకని ఈ ముగ్గురికీ నా ధన్యవాదాలు. అసలు కథలు చదవడం గాక మళ్ళీ వాటి మీద చర్చించడం – నాకు చాలా రోజుల/ఏళ్ళ తరువాత అనుభవం ఇది. అలాగే, కొన్ని సంతాలీ పదాలకి సరైన పలుకుబడి ఏమిటని అడిగితే విసుక్కోకుండా రికార్డు చేసి పంపిన రచయిత Hansda Sowendra Sekhar గారికి, అనువాదానికి అంగీకరించిన Speaking Tiger వారికీ కూడా ధన్యవాదాలు!

ఇక సంచికలో వచ్చిన వర్షన్: నేను సంతాలీ పదాలని ఇటాలిక్స్ లో పెట్టి చివర్లో గ్లాసరీ లాగ వివరణ ఇచ్చాను. అది సంపాదకులు కథలోకే బ్రాకెట్లలో పెట్టారు. నాకు ఇది చదవడానికి అడ్డమేమో అనిపించింది కానీ, సంపాదకుల అనుభవం ముందు మనమెంత అని వదిలేశా.

చేసింది ఒక్క అనువాదం. దానికే ఇంత పెద్ద బ్లాగు పోస్టు అవసరమా? అనిపించింది నాకే అసలు. కానీ, దాదాపు పదిహేనేళ్ళ తరువాత ఈ వైపుకి తొంగి చూశాను. నా మనోభావాలు నావి మరి!

Published in: on August 15, 2021 at 4:34 am  Comments (2)  

అభిమాని – అనువాద కథ


(ఇది నేను 2007 సెప్టెంబరు లో “ప్రజాకళ” తెలుగు వెబ్ పత్రికకి చేసిన అనువాదం. ఈ పత్రిక ఇప్పుడు లేదు. కనుక ఈ కథా అంతర్జాలంలో కనబడ్దం లేదు. ఆమధ్య పాతవన్నీ తవ్వుతూ ఉంటే ఇవి కూడా కనబడ్డాయి. సరే, ఎపుడైనా బ్లాగులో పెడదాం అనుకున్నాను. వీటికి అనుమతులు తీసుకోలేదు కనుక ఇపుడు కొత్తగా ఎవరికీ పంపకుండా, అప్పట్లో అలాంటి విషయాలు ఆలోచించకుండా చేసిన పనికి నేనే బాధ్యత తీసుకుంటున్నా బ్లాగులో పెట్టుకుని. నా వద్ద ఉన్న డ్రాఫ్ట్ యథాతథంగా షేర్ చేస్తున్నాను. టైపోలు కూడా సరిచెయ్యడం లేదు. వీలు చిక్కినపుడు చేస్తాను!).

“The Admirer” ఈ కథ పేరు. సత్యజిత్ రాయ్ దీన్ని బెంగాలీ భాషలో 1974లో రాయగా గోపా మజుందార్ ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు. నేను ఆ‌ ఆంగ్ల కథని తెలుగులోకి అనువదించాను.


పదకొండేళ్ళ తరువాత అరూప్ బాబు అనబడు అరూప్ రతన్ సర్కార్ మళ్ళీ పూరీ నగరాన్ని సందర్శిస్తున్నాడు. నగరం లో ఈ పదకొండేళ్ళలో చెప్పుకోదగ్గ మార్పులే జరిగినట్లు గమనించాడు – కొన్ని కొత్త ఇళ్ళు, కొత్త రోడ్లు, కొత్త హోటెళ్ళు – చిన్నవీ, పెద్దవీనూ. కానీ, బీచ్ లోకి అడుగుపెట్టిన మరుక్షణం అతనికి అర్థమైంది ఈ నగరం లో ఎప్పటికీ మారనిది ఒకటుందని.

అరూప్ దిగిన సాగరిక హోటెల్ నుండి సముద్రం కనబడదు. కానీ, రాత్రి వేళల్లో ఆ హోటెల్ అంతా నిద్రావస్థలోకి జారుకున్నాక అలల సవ్వడి చెవిన బడ్డం చాలా తేలిక. నిన్నరాత్రి సముద్రం చేసిన ఈ శబ్దాలే అరూప్ బాబు ని హోటెల్ నుండి బయటపడి బీచ్ కి వచ్చేలా చేసాయి. అతను పూరి కి ఆరోజు ఉదయమే వచ్చాడు కానీ ఏదో షాపింగని తిరగడం తో బీచ్ కి వెళ్ళలేకపోయాడు. ఇప్పుడు తెల్లగా నురగలు గక్కుతున్న అలలని చీకటి కమ్మిన అమావాస్య రాత్రిలో  కూడా చూడగలుగుతున్నాడు. అతనికి సముద్రపు నీటిలో ఫాస్పరస్ ఉంటుందనీ, అందువల్లే ఆ అలలు చీకట్లో కూడా కనిపిస్తాయని ఎక్కడో చదివిన విషయం గుర్తు వచ్చింది. “ఇలా ప్రకాశిస్తున్న భావగర్భితమైన ఈ అలలు ఎంత అందంగా ఉన్నాయో కదా” అనుకున్నాడు. కలకత్తా లో అతడిని సృజనాత్మకత గల మనిషంటే ఎవరూ ఒప్పుకోరేమో. పర్వాలేదు. అరూప్ బాబు కి తెలుసు – అంతర్గతంగా తనలో ఉన్న కొన్ని సున్నితమైన భావాలు సగటు మనిషి కంటే తాను వేరు అన్న విషయం చెప్తాయి అని. ఈ సున్నితత్వాన్ని రకరకాల ఒత్తిళ్ళతో కూడిన దైనందిన జీవితం పాడుచేయకుండా అతడు జాగ్రత్తపడ్డాడు, అప్పుడప్పుడూ కలకత్తాలో నది ఒడ్డుకో, ఈడెన్ ఉద్యానవనానికో వెళుతూ ఉండటం ద్వారా ఇది సాధ్యమైంది. నదీ తరంగాలు, పచ్చదనం, పూల వనం – ఇవన్నీ అతనికి ఇప్పటికి కూడా ఓ ఆనందాన్ని ఇస్తాయి. ఈ ఆలోచనల్లో అతనుండగా, ఇంతలో ఓ పక్షి కూత అతని మదిని ఎంతో ఆశ్చర్యానికి గురిచేసింది – అది .. కోకిలా? మరింకేదన్నానా?  ఏదేమైనా, కాసేపు ఇక్కడ ఇలా ఈ అలలను చూడటం అతనికి పదహారేళ్ళ ఉద్యోగజీవితం కలిగించిన అలసట నుండి కొంతవరకూ ఉపశమనం కలిగించింది.

ఈరోజు సాయంత్రం అతడు మళ్ళీ బీచ్ కి వచ్చాడు. అలల వెంబడి నడుస్తూ నడుస్తూ ఓ చోట ఆగాడు. ఎదురుగా కాషాయ వస్త్రధారి ఒకరు అమితమైన వేగం తో నడిచి వెళ్ళిపోతూ ఉంటే అతని వేగాన్ని అంగిపుచ్చుకోలేక అతని శిష్యగణం అతని వెనుక పరుగెడుతున్నారు. అది అరూప్ బాబు కి ఎందుకో గానీ నవ్వు తెప్పించింది. ఇంతలో అతని వెనుక నుండి ఓ చిన్న పిల్లవాడి గొంతుక వినబడ్డది.

“little boy’s dream” పుస్తకం రాసింది మీరే కదూ? – ఆ గొంతుక అరూప్ బాబు ని ప్రశ్నించింది. అరూప్ బాబు వెనక్కి తిరిగాడు. తెల్ల చొక్కా, నీలం నిక్కరూ వేసుకున్న సుమారు ఏడేళ్ళ వయసున్న బాలుడు కనిపించాడు. వాడి మోచేతుల దాకా మట్టి అంటుకుని ఉంది. ఇంతింత కళ్ళతో ఆశ్చర్యంగా తన వైపే చూస్తున్నాడు. అరూప్ బాబు జవాబిచ్చేలోపలే ఆ అబ్బాయి మళ్ళీ మాట్లాడటం మొదలుపెట్టాడు – “నేను little boy’s dream చదివాను. అది మా నాన్న నాకు పుట్టినరోజు కానుకగా ఇచ్చారు. నేను…. నేను…”

“చెప్పు, పర్వాలేదు. సిగ్గుపడకు.” – ఈసారి ఇది ఓ ఆడ గొంతుక, ఆ పిల్లాడిని ప్రోత్సహిస్తున్నట్లు అనిపించింది. వెంటనే ఆ కుర్రాడు అందుకున్నాడు..

“నాకు మీ పుస్తకం చాలా నచ్చింది.”

అరూప్ బాబు ఓ సారి ఆవిడ వైపు చూసాడు. దాదాపు ముప్ఫై ఏళ్ళు ఉంటాయేమో. అందంగానే ఉంది అనుకున్నాడు. ఆమె అరూప్ బాబు వైపు సూటిగా చూస్తూ, నవ్వుతూ నెమ్మదిగా అతన్ని సమీపించింది. అరూప్ బాబు ఆ అబ్బాయి తో –

“లేదబ్బాయ్, నేను ఏ పుస్తకమూ రాయలేదు. నువ్వు పొరబడ్డావు” అన్నాడు.

ఆవిడ ఆ పిల్లవాడి తల్లి అనడం లో సందేహం లేదు. వాళ్ళిద్దరి రూపురేఖల్లో పోలికలు కనిపిస్తున్నాయి.. ముఖ్యంగా చబుకం దగ్గర.అరూప్ బాబు మాటలు విన్నాక కూడా ఆవిడ చిరునవ్వు చెరగలేదు. నిజానికి, చేరువయ్యేకొద్దీ ఆ చిరునవ్వు మరింత పెద్దదైంది. అతనితో –  “మీకు ఇలా జనాలను కలవడం అంటే ఇష్టం లేదని మాకు తెలుసు. మా మరిది ఓ సారి మీకు వాళ్ళ ఫంక్షనుకొకదానికి ముఖ్య అతిథిగా రమ్మని ఉత్తరం రాస్తే మీకు అలాంటి విషయాల మీద అసలు ఆసక్తి లేదు అని జవాబిచ్చారు. కానీ, ఈ సారి మీరు తప్పించుకోలేరు. మాకందరికీ మీ కథలు అంటే ఇష్టం. మీరు పిల్లలకోసం రాసిన కథల్ని పెద్దవాళ్ళం మేము కూడా బాగా ఇష్టపడతాము” అంది. అరూప్ బాబు కి ఓ పట్టాన ఆ little boy’s dream రాసిందెవరో తెలీడం లేదు కానీ, ఆ పిల్లవాడికి, వాడి తల్లికీ ఇద్దరికీ ఆ రచయిత అంటే సమానమైన అభిమానం ఉందని మాత్రం తెలుస్తూనే ఉంది. ఇలాంటి వింత పరిస్థితి తనకు కలుగుతుందని ఎవరు కలగన్నారు? వీళ్ళకి వాళ్ళు పొరబడ్డారు అని చెప్పి తీరాలి. కానీ, వాళ్ళను బాధపెట్టకుండా, వాళ్ళ మనసుకు కష్టం కలిగించకుండా చెప్పాలి.

అరూప్ బాబు కి ఉన్న సమస్య ఏమిటంటే అతను మరీ మెతక మనిషి.  ఓ సారి వాళ్ళ చాకలి గంగాచరణ్ అతని కొత్త కుర్తా పైన ఓ చిల్లు చేసాడు. మరొకరయ్యుంటే గంగాచరణ్ గూబ గుయ్యిమనిపించేవారేమో. కానీ, దీనంగా చూస్తున్న గంగాచరణ్ మొహం చూడగానే అరూప్ బాబు కరిగిపోయాడు. “చూడు, ఇక నుంచైనా కాస్త జాగ్రత్త గా ఉండు” – అని మాత్రం అనగలిగాడు. ఈ సున్నితమైన మనస్తత్వమే ఇప్పుడు అతని చేత ఆ తల్లీబిడ్డలతో మృదువుగా – “నేనే ఆ రచయిత ను అని మీరు ఎలా చెప్పగలరు?” అనిపించింది. ఈ మాటలతో ఆవిడ ఆశ్చర్యంతో కనుబొమలెగరేసి – “ఈ మధ్యనే కదా మీ ఫొటో పేపర్ లో వచ్చింది? ఓ సాయంత్రం మీకు పిల్లల సాహిత్యానికి చేసిన సేవకు గుర్తింపుగా అకాడెమీ అవార్డు వచ్చిందన్న వార్త రేడియో లో విన్నాము. తరువాతి రోజే మీ ఫొటో పేపర్ లో వచ్చింది. ఇప్పుడు అమలేశ్ మౌలిక్ అన్న పేరు తెలిసిన వాళ్ళు మేము ఇద్దరం మాత్రమే కాదు. చాలా మంది ఉన్నారు.

అమలేశ్ మౌలిక్! అరూప్ బాబు కూడా ఈ పేరు విన్నాడు, కానీ ఫొటో ఎప్పుడూ చూడలేదు. ఒకవేళ తాను ఆ మనిషి లాగా ఉన్నాడా? కానీ, పేపర్లలో వేసే ఫొటోలు అంత స్పష్టంగా కనబడవు లే – అనుకున్నాడు.

“మీరు వస్తున్నారన్న విషయం ఇక్కడ ఇప్పటికే అందరికీ తెలిసిపోయింది.” ఆవిడ మాట్లాడుతూనే ఉంది ఇంకా. “మేము మొన్నోరోజు సీ వ్యూ హోటెల్ కి వెళ్ళాము. నిన్నటిదాకా అక్కడ మా వారి స్నేహితులొకరు ఉండేవారు. ఆయనతో ఆ హోటెల్ మేనేజర్ చెప్పాడట మీరు గురువారం వస్తారు అని. మీరు సీ వ్యూ లో ఉంటున్నారా?”

“అ….లేదు..నేను…నేను అక్కడ ఆహారం అంత బాగుండదు అని విన్నాను.”

“అది నిజమే. మేము కూడా అనుకున్నాము – మీరెందుకు ఆ హోటెల్ ఎంచుకున్నారా? దానికంటే బాగుండేవి చాలా ఉన్నాయి. ఇంతకీ ఇప్పుడు ఏ హోటెల్ లో ఉందామని నిర్ణయించుకున్నారు?”

“నేను .. సాగరిక లో ఉంటున్నాను.”

“ఓహో…అది కొత్త హోటెల్ కదూ? ఎలా ఉంది?”

“నాకైతే పర్వాలేదు అనిపిస్తుంది. అయినా ఇక్కడేమీ రోజులతరబడి ఉండబోవడం లేదు కదా.”

“ఎన్ని రోజులు ఉంటారు మీరు ఇక్కడ?”

“ఓ అయిదు రోజులు”

“అయితే మీరోసారి మా హోటెల్ కి రావాలి. మేం ఉండేది పూరీ హోటెల్. మిమ్మల్ని కలవడం కోసం ఎంత మంది ఎదురుచూస్తున్నారో మీరు ఊహించలేరు..ముఖ్యంగా పిల్లలు. అరే…మీ పాదాలు తడిసిపోతున్నాయి…చూసుకోండి.”

ఓ పెద్ద అల తన పాదాల వైపు కి ఉరకలేస్తూ రావడం అరూప్ బాబు గమనించలేదు. కానీ, ఒక్క కాళ్ళు మాత్రమే కాదు తడిసింది… అంత గాలిలో కూడా తన శరీరమంతా చెమటతో ముద్దౌతోంది అన్న విషయం గమనించాడు. అయినా, ఆవిడ అన్ని మాట్లాడుతూ ఉంటే అడ్డు చెప్పి అసలు విషయం చెప్పే అవకాశం ఎలా జారవిడుచుకున్నాడు తను? ఇప్పడిక చాలా ఆలస్యమైపోయింది. ప్రస్తుతానికి ఇక్కడినుండి వెళ్ళిపోయి, కాసేపు ఎక్కడన్నా ఏకాంతంగా కూర్చుని ప్రశాంతంగా ఆలోచించుకోవాలి తన ఈ చర్య కు పర్యవసానం ఏమిటో అన్న విషయాన్ని – అనుకుంటూ ఆవిడ తో ఇలా అన్నాడు :

“నేను…ఇక…బయలుదేరనా?”

“మీరు మళ్ళీ కొత్తది ఏదన్నా రాస్తున్నారు అనుకుంటా?”

“లేదు,లేదు. నేను సెలవు లో ఉన్నాను. రాయడం లేదు.”

“ఆహా! సరే అయితే. మళ్ళీ కలుద్దాం. మా వారికి మీ గురించి చెబుతాను. రేపొస్తారా ఈ వైపు మళ్ళీ?”

అరూప్ బాబు ఏదో గొణిగి బయట పడ్డాడు.

అరూప్ బాబు అక్కడికి చేరే సమయానికి సీ వ్యూ హోటెల్ మేనేజర్ వివేక్ రాయ్ అప్పుడే ఓ పెద్ద పాన్ నోట్లోకి వేసుకుంటూ ఉన్నాడు. అరూపబాబు అతనితో –

“అమలేశ్ మౌలిక్ ఇక్కడికి వస్తున్నారా?”

“ఊ”

“ఎప్పుడు…వస్తారని…అనుకుంటున్నారు?”

“మంగళవారం. ఏం?”

ఈరోజు గురువారం. అరూప్ బాబు మంగళవారం దాకా ఆ ఊరిలో ఉంటాడు. మౌలిక్ టెలిగ్రామ్ పంపాడు అంటే అతను చివరి నిముషం లో అతని రాక ను వాయిదా వేసుకున్నాడనే అర్థం. మేనేజర్ కూడా అతను అసలుకైతే ఈరోజు రావాల్సి ఉన్నదని చెప్పాడు. వివేక్ రాయ్ అడిగిన – “ఏం?” కి జవాబు గా తనకి మౌలిక్ తో ఏదో పనుందని, మంగళవారం వచ్చి కలుస్తా అని చెప్పి బయటపడ్డాడు అరూప్ బాబు.

అక్కడి నుండి సరాసరి మార్కెట్ కి వెళ్ళి ఓ పుస్తకాల షాపుని వెదుక్కున్నాడు. అక్కడ అమలేశ్ మౌలిక్ రాసిన నాలుగు పుస్తకాలను కొన్నాడు. “లిటిల్ బాయ్స్ డ్రీమ్” మాత్రం కనబడలేదు. కొన్న నాల్గింటిలో రెండు నవల్లు, మిగితా రెండు చిన్న కథల సంకలనాలు.

సాయంత్రం ఆరున్నర అవుతూ ఉండగా అరూప్ బాబు తన హోటెల్ చేరుకున్నాడు. హోటెల్ ప్రవేశ ద్వారం వద్ద ఓ హాలు ఉంది. హాలుకి ఎడమవైపు మేనేజరు కుడివైపు ఓ బెంచి, కొన్ని కుర్చీలు వేసి ఉన్నాయి. వాటిపై ఇద్దరు పెద్దవాళ్ళు, పది సంవత్సరాలు దాటని ముగ్గురు పిల్లలూ కూర్చుని ఉన్నారు. పిల్లల్లో ఇద్దరు అబ్బాయిలు, ఒక అమ్మాయి. అరూప్ బాబు రాగానే ఆ పెద్దవాళిద్దరూ లేచి చేతులు జోడించి నమస్కారం చెప్పారు. వాళ్ళ పిల్లలని చూసి సైగ చేయగానే ఆ ముగ్గురు పిల్లలూ సిగ్గుపడుతూ అరూప్ బాబు ను సమీపించి అతను నిలువరించేలోపే అతని కాళ్ళకు నమస్కారం చేసారు.

“మేము పూరి హోటెల్ నుండి వస్తున్నాం” – ఆ పెద్దవాళ్ళలో ఒకాయన అన్నాడు. “నా పేరు సుహ్రిద్ సేన్. ఇతను గంగూలీ.” – పరిచయం చేసుకున్నాడు అతను. “మిమ్మల్ని కలిసానని, మీరిక్కడ ఉంటున్నారని మాకు మిసెస్ ఘోష్ చెప్పారు..” అన్నాడు మళ్ళీ.

“ఇంకా నయం, ఆ పుస్తకాల షాపు వాడు ఓ కవర్ లో పెట్టిచ్చాడు పుస్తకాలను. లేకుంటే తన పుస్తకాలను తానే కొనుక్కుంటున్న రచయిత గురించి వీళ్ళు ఏమనుకునేవాళ్ళో!” అనుకున్నాడు అరూప్ బాబు.

అతను వాళ్ళన్న ప్రతి మాటకీ తలూపడం మొదలుపెట్టాడు, ఇక తన పొరపాటు ని కప్పిపుచ్చే మార్గం లేదని అర్థమై.  “చూడండి, ఇది మరీ విడ్డూరంగా ఉంది. ఆ అమలేశ్ మౌలిక్ ఫొటో నేను చూడలేదు. కానీ, బహుశా అతను కూడా కాస్త నాలాగే ఉంటాడేమో. అతనిక్కూడా సన్నని మీసాలు, రింగుల జుట్టూ ఉన్నాయేమో. అతనూ కళ్ళజోడు వాడతాడు ఏమో. అతను కూడా పూరీ కి వద్దామనుకున్న విషయం నిజమే కావొచ్చు. కానీ, నేనా మనిషి ని కాను. నేను పిల్లల కోసం కథలు రాయను…అసలు నేను రాయనే రాయను. నేను ఓ ఇన్సూరన్స్ కంపెనీ ఉద్యోగిని. ఏదో సెలవులు గడుపుదాం అని ఇక్కడికి వచ్చాను. నన్ను ఒంటరిగా వదిలెయ్యండి. ఆ అమలేశ్ మౌలిక్ మంగళవారం వస్తాడు. కావాలంటే సీ వ్యూ కి వెళ్ళి ధృవపరుచుకోండి ఈ విషయం.” – అని అరూప్ బాబు ఓ సారి చెబితే చాలు. కానీ,ఈ తరహా ఉపన్యాసం పనికొస్తుందా? వీళ్ళు తానే అమలేశ్ మౌలిక్ అన్న పూర్తి నమ్మకంతో ఉన్నారు. తాను స్వయంగా చెప్పినప్పుడే నమ్మలేదు నిన్న. ఇప్పుడు సీవ్యూ లో ఉన్న ఆ టెలిగ్రామ్ మాత్రం నమ్మించగలదా వీళ్ళని? వాళ్ళు అది కూడా వాళ్ళని పంపేయడానికి తాను ఆడిన నాటకం అనుకోవచ్చు. అసలీ సాగరిక లో తాను మారుపేరు తో దిగి వాళ్ళని దారి మళ్ళించడానికి సీవ్యూ కి టెలిగ్రామ్ పంపానని అనుకున్నా ఆశ్చర్యం లేదు. పైగా, ఈ పిల్లలు ఉన్నారు. వాళ్ళ మొహాలు ఒక్క సారి చూడగానే అరూప్ బాబు ఈ తతంగమంతా పొరపాటు అని చెప్పబోయిన వాడల్లా ఆగిపోయాడు. వాళ్ళు ముగ్గురూ ఎంతో ఆరాధనా భావం తో చూస్తున్నారు తనని. ఇప్పుడిలా చెబితే వాళ్ళ ఉత్సాహమంతా నీరుగారిపోతుంది.

“బాబున్, నువ్వు అమలేశ్ బాబు ని ఏమన్నా అడగాలనుకుంటే అడుగు” – సుహ్రిద్ సేన్ ఆ పిల్లల్లో పెద్దబ్బాయిని చూస్తూ అన్నాడు.

ఇక వెనుదిరిగే మార్గం లేదు. ఆ బాబున్ అనే కుర్రాడు తల ఒక వైపు కి ఆన్చి తన వైపే చూస్తున్నాడు చేతులు కట్టుకుని – ప్రశ్న అడగడానికి రెడీగా.

“ఆ చిన్న పిల్లవాడిని నిద్రపుచ్చిన ముసలాయన …ఆయనకి మ్యాజిక్ తెలుసా?”

ఈ కీలకమైన క్షణం లో తన బుర్ర మునుపటి కంటే బాగా పనిచేస్తోందని గ్రహించాడు అరూప్ బాబు. కాస్త వంగి బాబున్ చెవిలో – “ఊ, నువ్వేమనుకుంటున్నావ్?” అని అడిగాడు.

“అతనికి మ్యాజిక్ తెలుసు అనుకుంటున్నాను.” – ఇది విన్న తక్కిన ఇద్దరి పిల్లలూ – “అవును, అవును – అతనికి మ్యాజిక్ తెలుసు. మేమందరం తెలుసని అనుకుంటున్నాం” అన్నారు.

“నిజం” అరూప్ బాబు పైకి లేస్తూ అన్నాడు – “మీరు ఏది నిజం అనుకుంటే అదే నిజం. నేను ఏది రాయాల్సి ఉందో అదే రాసాను. దానికి అర్థమేమిటో తెలుసుకోవాల్సింది మీరు. మీరు ఏది సరి అయినది అనుకుంటున్నారో అదే నిజం. మిగితావన్నీ మనకనవసరం.” అన్నాడు. పిల్లలు ముగ్గురికీ ఈ జవాబు నచ్చినట్లు అనిపించింది. హాలు నుండి వెళ్ళిపోయేముందు సుహ్రిద్ సేన్ అరూప్ బాబు ని తరువాతి రాత్రి భోజనానికి ఆహ్వానించాడు. ఆ హోటెల్లో ఎనిమిది బెంగాలీ కుటుంబాలు ఉంటున్నాయి. ఈ గుంపు లో అమరేశ్ మౌలిక్ అభిమానులు అయిన పిల్లలు సుమారుగా ఉన్నారు. తాను తాత్కాలికంగా అయినా అమరేశ్ మౌలిక్ గా నటించక తప్పదని అర్థమైన అరూప్ బాబు దీనికి అభ్యంతరం చెప్పలేదు. ఇప్పుడిక పర్యవసానాల గురించి దిగులు పడి ప్రయోజనం లేదు. కానీ, అరూప్ బాబు ఒక్క విషయం మీద మాత్రం పట్టుదలగా ఉండాలి అనుకున్నాడు. అందుకని –

“చూడండి, నాకు ఈ హంగామా అంతగా ఇష్టం లేదు. జనం తో కలవడం నాకు అలవాటు లేదు. కనుక, దయచేసి ఈ విషయానికి ప్రచారం కల్పించవద్దని నా మనవి” అన్నాడు సేన్ తో.

రేపటి రాత్రి తర్వాత అతన్ని ఎవరూ ఇబ్బంది పెట్టరని సేన్ హామీ ఇచ్చాడు. మిగితా వారికి కూడా అతని ని(మౌలిక్ గా చెలామణి అవుతున్న అరూప్ బాబు ని) ఒంటరిగా వదిలెయ్యమని చెప్తానన్నాడు.

తరువాత, అరూప్ బాబు భోజనం త్వరగా చేసేసి హబూస్ ట్రిక్స్ అన్న మౌలిక్ పుస్తకం చేతుల్లోకి తీసుకుని నిద్రకుపక్రమించాడు. మిగితా మూడు పుస్తకాలు – తుతుల్స్ అడ్వెంచర్, చెక్‍మేట్, స్పార్క్లర్స్. ఈ చివరి రెండూ చిన్న కథల సంకలనాలు. అరూప్ బాబు సాహిత్యాన్ని మధించిన మేధావేమీ కాదు. కానీ, తన స్కూలు రోజుల్లో ఎందరో భారతీయ, విదేశీ రచయిత లు రాసిన పిల్లల సాహిత్యం బాగానే చదివాడు. అవి చదివి దాదాపు ముప్ఫై తొమ్మిదేళ్ళు అవుతున్నా కూడా తనకు ఇంకా అప్పటి కథలు గుర్తు ఉన్నాయన్న విషయం తలుచుకుని అతనికి ఆశ్చర్యం కలిగింది. అంతే కాదు, అమలేశ్ మౌలిక్ కథల్లో చాలా వాటి వస్తువుకో, కథనానికో తాను స్కూలు కుర్రాడిగా చదివిన కథలతో పోలికలు ఉన్నట్లు గమనించాడు. ఈ నాలుగు పుస్తకాలు కలిపి ప్రింటులో ఓ 125 పేజీలు ఉండి ఉండొచ్చు. అరూప్ బాబు చివరి పుస్తకం పూర్తిచేసి లైటు తీసేసే సమయానికి ఆ హోటెల్ మొత్తం నిశబ్దంగా ఉంది. కొంత దూరం లో సముద్రం చేస్తున్న శబ్దాలు మాత్రం వినిపిస్తున్నాయి. “ఇప్పుడు టైమెంతయింది?” అరూప్ బాబు వాచీ అతని దిండు పక్కన పడి ఉండింది. అతను దాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకున్నాడు. అది ఒకప్పుడు తన తండ్రిది. దానికి రేడియం డయల్ ఉన్నందువల్ల ఆ చీకట్లో నురగల అల లా మెరిసింది. అప్పుడు సమయం అర్థరాత్రి పన్నెండు గంటలా నలభై అయిదు నిముషాలు.

అమలేశ్ మౌలిక్ పిల్లల సాహిత్యం లో చాలా పేరున్న రచయిత. ఆ భాష సరళంగానూ, శైలి అనూహ్యంగా నూ ఉంది అన్న విషయం ఒప్పుకోవాల్సిందే. అతని పుస్తకాలు ఏకబిగిన చదవకుండా ఆగడం కష్టం. కానీ, వాటిలో కొత్తదనం తక్కువనే చెప్పాలి. ఇలాంటి కథలు స్నేహితుల దగ్గర వినే ఉంటారు. మనుష్యులకు రకరకాల అనుభవాలు ఎదురౌతూ ఉంటాయి. వింతగా అనిపించేవి, చాలా ఆసక్తికరమైన సంఘటనలు ఇలాంటివి ఎన్నో మనకే జరగొచ్చు కూడా. రచయిత చేయాల్సిందల్లా ఇలాంటి అనుభవాలను తీసుకుని దానికి కాస్త సృజనాత్మకత జోడించడమే. ఇంకోళ్ళ ఆలోచనలను అరువు తెచ్చుకోవాల్సిన అవసరం ఏముంది? అరూప్ బాబు కి మౌలిక్ మీద ఉన్న గౌరవం కాస్త తగ్గింది. కానీ, అదే సమయం లో కాస్త ప్రశాంతంగా అనిపించింది. ఇప్పుడు ఈ ప్రఖ్యాత రచయిత గా నటించడం కాస్త తేలిక. రాత్రి  పూరీ హోటెల్లో డిన్నర్ తరువాత మౌలిక్ పట్ల అతని అభిమానులకున్న గౌరవం మరింత ఎక్కువైంది.  అరూప్ బాబు మధ్య దొరికిన సమయం లో The little boy’s dream ప్రతి ఒకటి సంపాదించగలిగాడు, వేరే షాపు నుండి. కనుక ఆ పదమూడు పిల్లలు అడిగే సవాలక్ష ప్రశ్నలకు జవాబివ్వడం అతనికి పెద్ద కష్టంగా అనిపించలేదు. పార్టీ ముగిసే సరికి పిల్లలంతా అరూప్ బాబు ని హనీలిక్ బాబు అని పిలవడం మొదలు పెట్టాడు. అరూప్ బాబు ’మౌ’ అన్న బెంగాలీ పదానికి హనీ అన్నది ఇంగ్లీషు అర్థం అని చెప్పడం దీనికి కారణం. ఈ కొత్త నామధేయం విన్న డాక్టర్ దాస్‍గుప్తా అన్న అతిథి అరూప్ బాబు తో – “మీరు తేనె ని సృష్టించారు, ఈ పిల్లలందరూ దాని రుచి చూస్తున్నారు” అన్నాడు. దానికి ఆయన భార్య సురంగమా దేవి – “కేవలం పిల్లలు మాత్రమేనా? పెద్దలని మరిచిపోకండి” అని జోడించింది.

ఈ పార్టీ తరువాత పిల్లలు అరూప్ బాబు ని కథ చెప్పమని అడిగారు. అరూప్ బాబు జవాబు గా తనకి అలా ఉన్నపళంగా కథలు చెప్పడం రాదనీ, కానీ ఓ చిన్నప్పటి సంఘటన గురించి చెప్తాను అన్నాడు.

అరూప్ బాబు కుటుంబం చిన్నప్పుడు బంచారాం అక్రూర్ దత్తా వీథి లో ఉండేవారు. అతనికి సుమారు అయిదు సంవత్సరాల వయసు ఉన్నప్పుడు వాళ్ళింట్లో ఓ ఖరీదైన గడియారం కనిపించకుండా పోయింది. అతడి తండ్రి ఆ ఊళ్ళోని ఓ మంత్ర విద్య తెలిసిన వాడిగా పేరుపడ్డ పండితుణ్ణి ఇంటికి తీసుకొచ్చాడు. ఆ పండితుడు “ఆ దొంగని నేను ఇట్టే పట్టేస్తాను” అన్నాడు. తరువాత ఓ పెద్ద కత్తెర తీసుకుని దాన్ని పటకారు లా పట్టుకుని, ఓ వెదురు బుట్ట తీసుకుని వచ్చాడు. ఏవో మంత్రాలు జపించి, కాస్త బియ్యాన్ని ఆ బుట్టపై చల్లి, మొత్తానికి ఆ దొంగ మరెవరో కాదు… ఇంట్లో కొత్తగా చేరిన పనివాడు నటవర్ అని తేల్ఛాడు. అరూప్ బాబు మామ ఆ నటవర్ ను జుట్టు పట్టి లాక్కొచ్చి చితకబాదుతూ ఉన్నప్పుడు గడియారం మంచం పై కప్పిన దుప్పటి లోంచి జారి నేల మీద పడ్డది.

– ఈ కథ ముగియగానే పిల్లలందరూ చప్పట్లు కొట్టారు. అరూప్ బాబు ఇక వెళదామని బయలుదేరాడు కానీ, “వద్దొద్దు. వెళ్ళకండి. కాసేపు ఉండండి” అంటూ ఆ పిల్లలందరూ అడగడంతో ఆగాల్సి వచ్చింది. సుమారు అరడజను మంది పిల్లలు వెంటనే అక్కడి నుండి వెళ్ళి వాళ్ళు కొన్న అమలేశ్ మౌలిక్ రాసిన ఏడు పుస్తకాలతో తిరిగొచ్చారు. “ఈ పుస్తకాలపై మాకోసం సంతకం చేసి పెట్టరూ?” అని అడిగారు. అరూప్ బాబు వారితో – “నాకు ఇలా పుస్తకాల పై సంతకం చేసే అలవాటు ఎప్పుడూ లేదు. ఓ పని చేస్తా… ఇవి తీసుకెళ్ళి ఒక్కో పుస్తకం పై ఒక్కో బొమ్మ వేసి ఇస్తాను. ఎల్లుండి సాయంత్రం  నాలుగున్నరకి వచ్చి ఇవి తీసుకెళ్ళండి.” అన్నాడు. పిల్లలు మళ్ళీ చప్పట్లు కొట్టారు. “అవునవును, బొమ్మ అయితే సంతకం కంటే ఎక్కువ” అన్నారు.

అరూప్ బాబు స్కూల్లో చిత్రలేఖనం లో ఓ సారి బహుమతి గెలుచుకున్నాడు. కానీ, అప్పట్నుంచి ఎప్పుడూ మళ్ళీ బొమ్మలు గీయలేదు. అయినా కూడా ప్రయత్నిస్తే ఈ పుస్తకాల పై చిన్న చిన్న బొమ్మలు గీసి ఇవ్వడం అసాధ్యమేమీ కాదు కదా! తరువాతి రోజు శనివారం. అరూప్ బాబు ఉదయాన్నే ఈ పుస్తకాలు, పెన్నూ తీసుకుని బయలుదేరాడు. నూలియా కాలనీ వద్ద బొమ్మలు గీయడానికి బోలెడు దృశ్యాలు ఉన్నాయని తెలుసుకున్నాడు. దాదాపు గంట పట్టింది అతని పని పూర్తయ్యే సరికి. మొదటి పుస్తకం లో ఎండ్రకాయ బొమ్మ గీసాడు. రెండో దానిలో ఇసుక పై పక్కపక్కనే పడున్న మూడు గవ్వల బొమ్మ, తరువాత ఓ కాకుల గుంపూ, ఓ చేపలు పట్టే పడవ, ఒక నూలియా గుడిసె, ఒక నూలియా పిల్లవాడు, ఇక చివరగా పదునైన చివర్లు ఉన్న ఓ టోపీ వేసుకుని ఉన్న నూలియా మనిషి చేపల వల తయారు చేస్తున్న దృశ్యం గీసాడు. ఆ ఏడుగురు పిల్లలూ చెప్పినట్లు గానే నాలుగున్నరకే వచ్చేసారు ఆదివారం నాడు. ఈ బొమ్మలు వేసిన పుస్తకాలు తీసుకుని ఆనందంగా నవ్వుతూ, తుళ్ళుతూ వెళ్ళిపోయారు. ఆరోజు రాత్రి నిద్రకుపక్రమిస్తూ అరూప్ బాబు తన మదిలో కంగారు, అందోళన వంటి భావాల స్థానం లో ఓ విధమైన ఆనందం కలగడం గమనించాడు. అతను ఇప్పటిదాకా ఎవరితోనూ “నేను అమలేశ్ మౌలిక్ ని” అని ఎవరితో చెప్పలేదన్నది నిజమే. కానీ, గత మూడు రోజులుగా అతను చేసినదంతా ఓ పెద్ద మోసం కిందే లెక్క. ఎల్లుండి మంగళవారం అసలు మౌలిక్ రాబోతున్నాడు. ఇప్పటి దాకా ఈ పిల్లల దగ్గర్నుంచీ, వాళ్ళ తల్లిదండ్రుల దగ్గర్నుంచీ తాను పొందిన అభిమానం ఆదరణ అంతా అసలుకి అతని చెందాల్సినవి. మౌలిక్ బాగా రాస్తాడా లేదా అన్నది కాదు ప్రశ్న. అతను వీళ్ళ దృష్టి లో ఓ హీరో అన్న విషయం తెలుస్తూనే ఉంది. ఒకవేళ అతను వచ్చి, సీవ్యూ మేనేజర్ అతని రాక గురించి అందరికీ చెప్పడం మొదలుపెడితే ఏమౌతుంది? ఈ ఆలోచనే అరూప్ బాబు కి చాలా ఇబ్బందిగా అనిపించింది.

మరి…ఓ రోజు ముందుగా వెళ్ళిపోతేనో? లేదంటే మంగళవారం అంతా ఏం చేయాలి? ఎక్కడ దాక్కోవాలి? జనాలకి నిజం తెలిస్తే తనను చితగ్గొట్టరూ? ఇక మౌలిక్ గారు ఏమంటారో! ఆయన కూడా చెయ్యెత్తవచ్చు. రచయితలందరూ శాంతికాముకులనీ, అహింసావాదులని ఎవరు చెప్పగలరు? ఇలాంటి పనులకి జైలుపాలు అయ్యే అవకాశం ఉందా? ఉందేమో. ఏది ఏమైనా తాను చేసింది తప్పనడం లో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అరూప్ బాబు లేచి నిద్రలేమి భయం తో ఓ నిద్ర మాత్ర మింగాడు. చివరికి, ఏమైనా మంగళవారం రాత్రి ట్రైన్ కే వెళదాం అని నిశ్చయించుకున్నాడు. అసలు మౌలిక్ ఎలా ఉంటాడో చూడాలన్న తాపత్రేయం భయాన్ని మించిపోయింది. ఎలాగోలా మౌలిక్ ఫొటో పడ్డ పేపర్ ను సంపాదించాడు. తాను అనుకున్నట్లే మౌలిక్ కు సన్నని మీసం, రింగుల జుట్టు, సన్న ఫ్రేముల కళ్ళజోడు ఉన్నాయి. కానీ, ఇక ఎంతవరకూ ఈ పోలికలు ఉన్నాయో తెలుసుకోవాలంటే మనిషి ని చూడాల్సిందే. ఆ పేపర్ లో ఉన్న బొమ్మ స్పష్టంగా లేదు. అరూప్ బాబు స్టేషన్ కి వెళ్ళాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. కేవలం మౌలిక్ ని చూట్టానికే కాదు..వీలైతే మాట్లాడ్డానికి. “మీరు అమలేశ్ మౌలిక్ కదూ? మీ ఫొటో చూసాను పేపర్లో ఆ మధ్య. మీ కథలను చదవడం నాకు ఇష్టం…” ఇలా ఏదో మాట్లాడేసి తరవాత తన సామాన్లంతా స్టేషన్ లో వదిలి తాను ఇంత వరకు చూడని కోణార్క్ కి వెళ్ళిపోయి అక్కడ సూర్య భగవానుని ఆలయం చూసుకుని తరువాత కలకత్తా రైలు సమయానికి స్టేషన్ చేరుకుందాం అనుకున్నాడు. అంతకంటే దాక్కోడానికి మార్గం లేదు మరి!

మంగళవారం నాడు పూరీ ఎక్స్ప్రెస్ ఇరవై నిముషాలు ఆలస్యంగా వచ్చింది. అరూప్ బాబు ఓ స్థంభం వెనక నిలబడి ట్రైన్ లోని ఫస్ట్ క్లాసు బోగీల్లోంచి దిగుతున్న ప్రయాణికుల పై ఓ కన్నేసి ఉంచాడు. షార్ట్స్ వేసుకున్న ఓ విదేశీయుడు దిగాడు మొదట. పక్క వైపు తలుపు దగ్గర్నుంచి ఓ ముసలావిడ, ఆవిడకి సాయం చేస్తూ ఓ తెల్ల ప్యాంటు వేసుకున్న యువకుడూ దిగారు. వీళ్ళ తరువాత ఓ ముసలాయన, తరువాత – అవును, సందేహం లేదు… ఇతనే అమలేశ్ మౌలిక్. తామిద్దరి మధ్య పోలికలు బాగానే ఉన్నాయి. కానీ, అరూప్ బాబు వెళ్ళి అతని పక్కన నిలబడితే వీళ్ళిద్దరూ కవలలు అనుకునేంత ప్రమాదమైతే లేదు. మౌలిక్ అరూప్ బాబు కంటే పొట్టిగానూ, రంగు కూడా తక్కువగానూ ఉన్నాడు. కాస్త పెద్దవాడిలా కూడా అనిపించాడు – చెవుల వద్ద జుట్టు కాస్త తెల్లబడింది. అరూప్ బాబు ఇంకా అంత పెద్దవాడు కాలేదు. అతను తన సూట్‍కేసు ట్రైన్ నుంచి తీసుకుని కూలీ కోసం అరిచాడు. కూలీ, అరూప్ బాబు ఇద్దరూ ఒకే సారి అతని వద్దకు వెళ్ళారు.

“మిస్టర్ మౌలిక్ అనుకుంటా?”

– అతను ఆశ్చర్యంగా చూసాడు. తరువాత అరూప్ బాబు ని చూస్తూ తల ఊపాడు. “అవును” అన్నాడు పొడిగా.

కూలీ సూట్‍కేసు తీసుకుని తన తలపై పెట్టుకున్నాడు. అరూప్ బాబు వద్ద ఓ బ్యాగు, భుజానికి వ్రేళ్ళాడుతూ ఓ ఫ్లాస్కు ఉన్నాయి. ముగ్గురూ బయటకు వెళ్ళే ద్వారం వద్దకు నడవడం మొదలుపెట్టారు.

అరూప్ బాబు అతనితో – “మీ పుస్తకాలు చదివాను. మీరు అకడమీ అవార్డు గెలిచిన విషయం పేపర్లో చదివాను. మీ ఫొటో కూడా చూసాను” అన్నాడు.

“హుమ్…”

“మీరు సీవ్యూ హోటెల్ లో బుక్ చేసుకున్నారు కదూ?”

ఈ సారి అమలేశ్ మౌలిక్ అరూప్ బాబు వంక అనుమానాస్పదంగా చూసాడు. అతనేమి ఆలోచిస్తున్నాడు అన్న విషయం ఊహించడం పెద్ద కష్టమేమీ కాదు.

“సీవ్యూ మేనేజర్ మీ అభిమాని. అతనే ఈ విషయం అందరికీ చెప్పాడు” – అరూప్ బాబు వివరించాడు.

“ఓహ్!”

“చాలా మంది పిల్లలు మీకోసం ఎదురుచూస్తున్నారు.”

“హుమ్”

ఈ మనిషేమిటి ఇంత తక్కువ మాట్లాడుతున్నాడు? ఇప్పుడు నడక వేగం కూడా తగ్గింది.. ఏమాలోచిస్తున్నాడో?

ఇంతలో అమలేశ్ మౌలిక్ ఆగాడు. అరూప్ బాబు వైపు కి తిరిగి – “నేను వస్తున్నా అని చాలామందికి తెలిసిపోయిందా?” అని అడిగాడు.

“అవును. నాకర్థమయింది అదే. ఏం? మీకేమైనా ఇబ్బందా?”

“కాదు…కానీ నాకు ఒ…ఒ..ఒం…”

“ఒంటరిగా ఉండటం ఇష్టమా?”

“అవును”

ఇతనికి నత్తి ఉంది అన్న విషయం అర్థమౌతూనే ఉంది. ఇంగ్లాండు రాజు ఎనిమిదవ ఎడ్వర్డ్ గద్దె దిగాలని నిశ్చయించుకున్నాక అతని తమ్ముడు జార్జి కి దిగులు పట్టుకుంది తను రాజు కావడం గురించి. ఎందుకంటే తనకేమూ నత్తి, రాజన్నాక ఉపన్యాసాలు ఇవ్వాల్సి వస్తుంది అని! అరూప్ బాబు కి ఆ విషయం గుర్తు వచ్చింది. కూలీ సామాన్లు తీసుకుని గేటు వద్ద ఎదురుచూస్తున్నాడు. వీళ్ళిద్దరూ వడివడిగా అక్కడికి నడిచారు.

“కి..కి..కీర్తి కి ము..ము..మూల్యం ఇదే.”

అరూప్ బాబు ఇలా నత్తి తో మాట్లాడే తమ హీరో ని చూసిన ఆ పిల్లల పరిస్థితి ని ఊహించుకున్నాడు. అతని ఊహ లో కనబడ్డ విషయం అతనికి నచ్చలేదు.

“మీరు ఒక పని చేయవచ్చు” – స్టేషన్ బయటకు వస్తూ అమలేశ్ తో అన్నాడు.

“ఏమిటీ?”

“మీ సెలవంతా అభిమానుల వల్ల పాడుకావడం నాకు నచ్చలేదు.”

“నాక్కూడా”

“అప్పుడు సీవ్యూ కి వెళ్ళకండి.”

“ఎ..ఏమిటీ?”

“అక్కడ భోజనం అస్సలు బాగుండదు. నేను సాగరిక లో ఉన్నాను. నా రూమ్ ఖాళీగానే ఉంది. మీరు అక్కడికి వెళ్ళమని నా సలహా”

“ఓహ్!”

“ఇంకా..మీ అసలు పేరు ఉపయోగించకండి. మీరు ఆ మీసాలు పూర్తిగా తీసేస్తే మరీ మంచిది.”

“మీ..మీస్..”

“వెంటనే. ఇక్కడే వెయిటింగ్ రూమ్ కి వెళ్ళి రావొచ్చు దీని కోసం. ఓ పది నిముషాల కంటే పట్టదు అనుకుంటాను. ఈ పని చేసారంటే మిమ్మల్ని ఎవరూ గుర్తు పట్టరు. ఏకాంతం లో గడుపుదామని మీరు ఎంతగానో ప్లాన్ చేసుకున్న  మీ సెలవులకు ఎవరూ అంతరాయం కలిగించరు. నేను కలకత్తా నుండి కావాలంటే టెలిగ్రాం పంపుతాను సీవ్యూ వాళ్ళకి – మీరు మీ పర్యటన విరమించుకున్నారని.”

మౌలిక్ నుదుటి పై దిగులు కి చిహ్నంగా కనబడ్డ గీతలు పోవడానికి ఇరవై సెకన్లు పట్టింది. కళ్ళ దగ్గర, నోటి దగ్గరా కొత్త గీతలు ఏర్పడ్డాయి. అతను నవ్వుతున్నాడిప్పుడు.

“మీమీ..మీకు ఎలా కృ..కృ…తజ్ఞతలు చెప్పాలో..అర్ అర్థం…కావడం లేదు.”

“పర్లేదు. కానీ, దయచేసి మీరు ఈ పుస్తకాల పై సంతకాలు చేస్తారా నా కోసం? ఆ వేప చెట్టు కింద నిలబడదాం రండి, అక్కడైతే మనల్ని ఎవరూ కనిపెట్టలేరు.”

– ఆ చెట్టు వెనక నిలబడి అమలేశ్ తన ఎర్ర పార్కర్ పెన్ను ని జేబులోంచి తీస్తూ అరూప్ బాబు వైపు అభినందనాపూర్వకంగా చూసాడు. అవార్డు వచ్చిన రోజు నుండి ఎంతో సాధన చేసి తన సంతకం సరిగ్గా చేయడం నేర్చుకున్నాడు. అయిదు పుస్తకాలపై అయిదు సంతకాలు. తన నాలుక కి నత్తి అయినా కూడా తన కలానిది కాదు అని అతనికి తెలుసు.

Published in: on July 28, 2021 at 2:00 am  Leave a Comment  

ఇద్దరు ఇంద్రజాలికులు – సత్యజిత్ రాయ్ కథ అనువాదం

(ఇది నేను 2007 నవంబర్ లో “ప్రజాకళ” తెలుగు వెబ్ పత్రికకి చేసిన అనువాదం. ఈ పత్రిక ఇప్పుడు లేదు. కనుక ఈ కథా అంతర్జాలంలో కనబడ్దం లేదు. ఆమధ్య పాతవన్నీ తవ్వుతూ ఉంటే ఇవి కూడా కనబడ్డాయి. సరే, ఎపుడైనా బ్లాగులో పెడదాం అనుకున్నాను. కానీ ఇంతలో ఒకరు ఈమెయిల్ పంపారు – నువు గతంలో సత్యజిత్ రాయ్ కథలు అనువాదం చేశావు కదా… అవెక్కడ ఉన్నాయి? ఫలానా కథ (ఇదే!) కోసం వెదికితే గూగుల్ సర్చిలో కనబడలేదు అని. నేను “ఏమిటీ, దాదాపు పదిహేనేళ్ళ క్రితం అనువాదం చేసింది కథావస్తువుతో సహా వీళ్ళకి గుర్తుండడమా?” అని ఆశ్చర్యంతో, సిగ్గుతో తలమునకలైపోయి కోలుకున్నాక, ఇక వీటిని బ్లాగులో పెడదాం అని నిర్ణయించుకున్నాను. వీటికి అనుమతులు తీసుకోలేదు కనుక ఇపుడు కొత్తగా ఎవరికీ పంపకుండా, అప్పట్లో అలాంటి విషయాలు ఆలోచించకుండా చేసిన పనికి నేనే బాధ్యత తీసుకుంటున్నా బ్లాగులో పెట్టుకుని).

“The Two Magicians” ఈ కథ పేరు. సత్యజిత్ రాయ్ బెంగాలీ భాషలో రాయగా గోపా మజుందార్ ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు. నేను ఆ‌ ఆంగ్ల కథని తెలుగులోకి అనువదించాను.

******************

“ఐదు, ఆరు, ఏడు, ఎనిమిది, తొమ్మిది, పది, పదకొండు” – సురపతి పెట్టెలని లెక్కపెట్టడం ముగించి తన సహాయకుడు అనిల్ వైపుకి తిరిగాడు.

“సరిగానే ఉన్నాయి. ఇవన్నీ వ్యాన్ లోకి తరలించండి. మనకు ఇరవై ఐదు నిముషాలే ఉంది ఇంకా.” – అన్నాడు.

అనిల్ సురపతి తో – “నేను రిజర్వేషన్ సరిచూసాను సార్. మీది ఫస్ట్ క్లాస్ కూపే. రెండు బెర్తులూ మీ పేరు మీదే రిజర్వు చేయించాను. అంతా బానే ఉంటుంది” అని, కాస్త నవ్వుతూ – “గార్డు మీ అభిమాని అట. మీరు న్యూ ఎంపైర్ వద్ద ఇచ్చిన ప్రదర్శనను చూసాడట. ఇటు వైపు, ఇటు రండి సార్..”

గార్డ్ బీరేన్ బక్షి ముందుకు వచ్చి, నవ్వుతూ చేతిని ముందుకు చాచాడు. “నాకెంతో ఆనందం కలిగించిన ఆ ఇంద్రజాలమంతా ప్రదర్శించిన ఈ చేతికి కరచాలనం చేసే అదృష్టాన్ని నాకు కలిగించండి. ఇది నిజంగా నా అదృష్టం.” అన్నాడు.

సురపతి మండోల్ పదకొండు పెట్టెల్నీ చూస్తే చాలు అతనెవరన్నదీ మనకు అర్థమైపోతుంది. ప్రతి దానిపైనా – “మండోల్ మాయలు” అని పెద్ద అక్షరాలతో మూత పైనా, పక్కల్లోనూ రాసి ఉంది. ఆయన గురించి కొత్త పరిచయం అక్కర్లేదు. కలకత్తా లోని న్యూ ఎంపైర్ థియేటర్ లో ఆయన చివరి ప్రదర్శన జరిగి రెండు నెలలన్నా కాలేదు. జనం ఆయన ప్రదర్శనకి ముగ్థులై చప్పట్లతో గది అంతా హోరెత్తించారు. వార్తాపత్రికల్లో కూడా గొప్ప సమీక్షలు వచ్చాయి. వారం కోసమని మొదలైన ప్రదర్శన నాలుగు వారాల దాకా సాగింది. చివరికి మళ్ళీ క్రిస్మస్ సమయంలో వస్తానని సురపతి నిర్వాహకులకి మాట ఇవ్వాల్సి వచ్చింది.

“మీకేమన్నా సాయం కావాలంటే చెప్పండి.” సురపతి ని కూపే లోకి పంపుతూ గార్డు అన్నాడు. సురపతి ఓ సారి ఆ కూపేని చూసి ఊపిరి పీల్చుకున్నాడు. ఆ చిన్న కంపార్ట్మెంట్ అతనికి నచ్చింది.

“సరే సార్, నేనింక సెలవు తీసుకుంటాను.”

“చాలా థాంక్స్!”

గార్డు వెళ్ళిపోయాడు. సురపతి కిటికీ దగ్గర కూర్చుని సిగరెట్ పాకెట్ బయటకి తీసాడు. తన విజయానికి ఇది ప్రారంభం మాత్రమే అని అనుకున్నాడు. ఉత్తర్ ప్రదేశ్: డిల్లీ, ఆగ్రా, అలహాబాద్, వారణాసి, లక్నో. ఇంకా ఎన్నో రాష్ట్రాలకి వెళ్ళాలి. ఎన్నో..ఎన్నేన్నో ప్రదేశాలకి వెళ్ళాలి. ఓ కొత్త ప్రపంచం అతనికోసం ఎదురుచూస్తోంది. తను విదేశాలకి వెళతాడు. ఒక బెంగాలీ యువకుడు ప్రపంచం లో ఎక్కడైనా కూడా విజయం పొందగలడు అని వాళ్ళకి చూపాలి.. ప్రఖ్యాతి చెందిన హౌడినీ పుట్టిన గడ్డ అమెరికా లో కూడా. అవును, అందరికీ తాను చూపిస్తాడు. ఇది ప్రారంభం మాత్రమే.

అనిల్ ఆయాసపడుతూ వచ్చాడు. “అంతా బానే ఉంది.” అన్నాడు.

“తాళాలు అవీ చూసావా?”

“చూసాను సర్.”

“మంచిది”

“నేను మీనుంచి మూడో భోగీలో ఉంటాను.”

“లైన్ క్లియర్ సిగ్నల్ ఇచ్చారా ట్రైన్ కి?”

“ఇవ్వబోతున్నారు. నేనిక వెళతానండి. మీకు బుర్ద్వాన్ వద్ద ఓ కప్పు టీ ఇమ్మంటారా?”

“ఇవ్వు. బాగుంటుంది.”

“సరే, అప్పుడు తీసుకొస్తాను.”

అనిల్ వెళ్ళిపోయాడు. సురపతి సిగరెట్ వెలిగించి పరధ్యానంగా కిటికీలోంచి చూడటం మొదలుపెట్టాడు. హడావుడిగా తిరుగుతున్న జనం, పరుగెడుతున్న కూలీలూ, బండివాళ్ళ కేకలు – అన్నీ క్రమంగా కరిగిపోయాయి. అతని మనసు చిన్నతనం లోకి వెళ్ళింది. ఇప్పుడు అతనికి ముప్ఫై మూడేళ్ళు. ఆ రోజు తనకి ఎనిమిదేళ్ళుంటాయేమో. తాను ఉంటున్న పల్లెటూరిలో ఓ వీథిలో ఓ ముసలామె కూర్చుని ఉండింది. ఆమె ముందు ఓ గోనె సంచి ఉండింది. చుట్టూ బోలెడంతమంది జనం. ఎంత వయసుండొచ్చు ఆమెకి? అరవయ్యా? తొంభైయ్యా? ఎంతన్నా ఉండొచ్చు. ఇక్కడ విషయం ఆమె వయసు కాదు, ఆమె చేతుల్తో చేసిన మాయాజాలం. ఆమె ఒక నాణెమో..ఒక గోళీనో, ఒక వక్క ముక్క నో లేదా ఓ జామ పండు నో తీసుకుంటుంది చేతుల్లోకి. తర్వాత అది ఆ చూస్తున్న జనం కళ్ళముందే మాయమైపోతుంది. ఆ ముసలామె ఇలాగే చేస్తూ ఉంది చివరికి ఆ మాయమైన వస్తువు ఎక్కడ్నుంచో మళ్ళీ వచ్చేవరకు. కాలూ కాకా దగ్గర్నుంచి ఓ రూపాయ తీసుకుంది. అది మాయమైపోయింది. దిగులు పడ్డ కాకా క్రమంగా సహనం కోల్పోతున్నప్పుడు ఆ ముసలామె నవ్వింది. వెంటనే, ఆ రూపాయి నాణెం అక్కడుంది, అందరి ముందూ. కాకా కళ్ళు బయటకి పొడుచుకొచ్చాయి ఆశ్చర్యం లో.

ఇక సురపతి ఆరోజు మరేమీ చేయలేకపోయాడు. ఆ ముసలామె మళ్ళీ కనబడలేదు. అలాంటి అద్భుతమైన ప్రదర్శన కూడా ఎక్కడా కనబళ్ళేదు. అతనికి పదహారేళ్ళ వయసప్పుడు పైచదువుల కోసం కలకత్తా వచ్చాడు. రాగానే చేసిన మొదటి పని ఇంద్రజాల విద్య పై దొరికినన్ని పుస్తకాలు కొనడం. తర్వాత ఆ పుస్తకాల్లో చెప్పిన చిట్కాలను అభ్యసించడం మొదలుపెట్టాడు. అలా గంటల తరబడి పేకముక్కలతో అద్దం ముందు నిలబడి, పుస్తకం లో చెప్పిన సూచనలను ఒక్కొక్కటిగా అమలుచేస్తూ, ఎన్నోసార్లు గడిపాడు. త్వరలోనే అతను అవన్నీ అర్థంచేసుకుని వాటిలో మంచి నైపుణ్యం సంపాదించాడు. తరువాతినుండి అప్పుడప్పుడూ తమ స్నేహితుల ఇళ్ళల్లో చిన్న చిన్న సందర్భాల్లో ప్రదర్శించడం మొదలుపెట్టాడు. కాలేజీ రెండో సంవత్సరం లో ఉండగా అతని స్నేహితుల్లో ఒకడైన గౌతం తన చెల్లెలి పెళ్ళికి సురపతిని ఆహ్వానించాడు. తరువాత అది ఇంద్రజాల విద్యార్థి గా అత్యంత మధురమైన సాయంత్రంగా మిగిలింది సురపతికి. ఎందుకంటే, అతను త్రిపుర బాబు ని మొదటిసారిగా కలిసింది ఆరోజే.

స్విన్హో వీథి లోని ఓ ఇంటి వెనుక ఓ పెద్ద షామియానా వేసి ఉంది. త్రిపురచరణ్ మల్లిక్ దాని కింద కూర్చుని ఉన్నాడు. కొంతమంది పెళ్ళికొచ్చిన అతిథులు ఆయన చుట్టూ గుమిగూడి ఉన్నారు. మొదటి సారి చూస్తే ఆయన చాలా సాధారణంగా అనిపించాడు. సుమారు నలభైఎనిమిదేళ్ళ వయసూ, ఉంగరాల జుట్టూ, పెదాలపై చిరునవ్వు, పాన్ రసంతో నిండిన పెదాల చివర్లూ, రోజూ వారి జీవితంలో చూసే వందలకొద్దీ మనుష్యులకంటే పెద్ద వేరు అయిన వాడేమీ కాదు. కానీ, ఓ సారి ఆ తివాచీ పైన జరుగుతున్నది చూసిన ఎవరికైనా ఈ అభిప్రాయం లో మార్పు రాక తప్పదు. సురపతి మొదట తన కళ్ళను తానే నమ్మలేకపోయాడు. ఒక వెండి నాణెం కాస్త దూరం లో పెట్టిన బంగారు ఉంగరం వైపు దొర్లుకుంటూ వెళ్ళింది. వెళ్ళి ఉంగరం పక్కన ఆగింది. తరువాత అవి రెండూ త్రిపుర బాబు వైపు దొర్లుతూ వచ్చాయి. సురపతి ఆ ఆశ్చర్యం నుండి తేరుకునే లోపు, గౌతం మామయ్య అగ్గిపెట్టె కిందపడింది. దానితో అందులోని పుల్లలన్నీ చెదిరి కింద పడ్డాయి.

“ఇప్పుడు అవన్నీ ఎత్తడం గురించి చింతించకండి. నేను తీసిస్తాను మీకు.” అంటూ త్రిపుర బాబు తన చేతిని ఒక్కసారి వాటిమీదుగా పోనిచ్చి ఆ పుల్లల్ని ఓ కుప్పగా పోసి తివాచీ పై పెట్టాడు. తరువాత ఖాళీ అగ్గిపెట్టెను తన చేతిలోకి తీసుకుని, ఆ పుల్లలవైపు చూస్తూ, “నా వద్దకు రా, నా వద్దకు రా…రా” అన్నాడు. దానితో ఆ అగ్గిపుల్లలన్నీ గాలిలోకి లేచి ఒకదానివెంటఒకటి ఆ అగ్గిపెట్టెలోకి వెళ్ళిపోయాయి, త్రిపుర బాబు పెంపుడు జంతువులు తమ యజమాని ఆజ్ఞ్న శిరసావహించినట్లు. సురపతి సరాసరి ఆయన వద్దకు వెళ్ళాడు భోజనం తర్వాత. అతని ఆసక్తి కి త్రిపుర బాబు కి ఆశ్చర్యం కలిగింది.

“చాలావరకు అందరూ ఓ ప్రదర్శన చూసి ఆనందించేవాళ్ళే కానీ, ఎవరూ ఇలా నేర్చుకోడానికి ఆసక్తి చూపడం నేను చూళ్ళేదు.” అన్నాడు సురపతి తో.

కొన్నాళ్ళ తరువాత సురపతి అతని ఇంటికి వెళ్ళాడు. దాన్ని ఇల్లు అనడం కష్టం. త్రిపుర బాబు ఓ పాత పాడుబడిన ఇంటిలో ఓ చిన్నగదిలో నివాసముంటున్నాడు. ప్రతి అడుగులోనూ పేదరికం తాండవమాడుతోంది. తన ఇంద్రజాల విద్యతో ఎలా డబ్బు సంపాదిస్తున్నాడో త్రిపుర బాబు సురపతి కి చెప్పాడు. తను షో కి యాభై రూపాయలు తీసుకుంటాననీ, కానీ ఈ మధ్య ఎవరూ తనని అడగడం లేదు అని చెప్పాడు. కానీ, సురపతి కి అర్థమైంది – త్రిపురబాబు కి ప్రదర్శకులు లేకపోవడానికి కారణం అతని నిరాసక్తతే అని. అంతటి మేధావిలో ఏదో సాధించాలన్న తపన లేకపోవడం సురపతి కి ఆశ్చర్యం కలిగించింది. అదే మాట త్రిపుర బాబుతో అంటే, ఆయన నిట్టూర్చి –

“ఏం లాభం ఇంకా ప్రదర్శనలు ఇవ్వడం వల్ల? ఎంత మందికి ఆసక్తి కలుగుతుంది?నిజమైన కళాకారుడి ప్రతిభ గుర్తించే వారు ఎవరు? నువ్వే చూసావు కదా, మొన్న పెళ్ళి లో నా ప్రదర్శన అవగానే భోజనాలంటే అందరూ ఎలా వెళ్ళిపోయారో! నువ్వొక్కడివి తప్ప ఎవరన్నా వచ్చి నేర్పించమని అడిగారా చెప్పు?”

సురపతి తన స్నేహితులతో మాట్లాడి త్రిపుర బాబు చేత కొన్ని ప్రదర్శనలు ఇప్పించాడు. త్రిపుర బాబు కొంత కృతజ్ఞతతోనూ, కొంత సురపతి పై కలిగిన అభిమానం తోనూ అతనికి ఇంద్రజాల విద్య నేర్పడానికి ఒప్పుకున్నాడు.

“నాకు డబ్బులేమీ ఇవ్వనక్కరలేదు.” – అతను స్థిరంగా అన్నాడు సురపతితో. “నా తదనంతరం ఈ విద్యను కొనసాగించేందుకు ఎవరో ఒకరు ఉన్నందుకు ఆనందంగా ఉంది కూడానూ. కానీ ఒక్క విషయం – నువ్వు చాలా ఓపిగ్గా ఉండాలి. హడావుడిగా ఏదీ నేర్చుకోలేము. నువ్వు ఏదన్నా సరిగా నేర్చుకుంటే నీకు దాన్ని చేయడం లో ఉన్న ఆనందం తెలుస్తుంది. ఉన్నపళంగా నీకు బోలెడంత పేరూ,కీర్తీ రావాలని ఆశించకు. అయినా, నువ్వు జీవితంలో నాకంటే మంచి స్థితి లోనే ఉంటావు. ఎందుకంటే నాలో లేనిది, నీలో ఉన్నది ఒకటుంది – గెలవాలన్న తపన.”

కాస్త భయంగా సురపతి ఆయన్ని – “మీకు తెలిసినవన్నీ నేర్పుతారా నాకు? ఆ నాణెం, ఉంగరం మాయ కూడానా?” అని అడిగాడు.

దానికి జవాబుగా త్రిపుర బాబు నవ్వి “ఏదన్నా కూడా ఒక్కో మెట్టూ ఎక్కుతూ నేర్చుకోవాలి. ఓపిక, కష్టపడి పని చేయడం – ఈ తరహా విద్యల్లో ఇవి రెండూ ఎంతో ముఖ్యం. ఈ విద్య ఎప్పుడో ప్రాచీన కాలం లో మనిషి మనసుకున్న శక్తి, ఇంకా దీక్షా ఇప్పటికంటే చాలా ఎక్కువున్న రోజుల్లో వృద్ధి చెందింది. ఆధునిక మానవుడు ఆ స్థాయికి రావడం చాలా కష్టం. నేనెంత కష్టపడ్డానో నీకు తెలీదు.” అన్నాడు.

సురపతి త్రిపుర బాబు వద్దకు తరుచుగా వెళ్ళడం మొదలుపెట్టాడు.కానీ, ఓ ఆర్నెల్ల తరువాత అతని జీవితాన్నే మార్చివేసే సంఘటన ఒకటి జరిగింది. ఒక రోజు కాలేజీ కి వెళ్ళే దారిలో ఛౌరింగీ గోడలపై రంగురంగుల పోస్టర్లు కనిపించాయి. “షెఫాలో – ది గ్రేట్” అని రాసి ఉంది వాటిపై. కాస్త పరికించి చూస్తే అర్థమైంది – షెఫాలో అంటే ఇటలీకి చెందిన ఇంద్రజాలికుడు అని. అతను తన సహాయకురాలు మేడమ్ పలెర్మో తో కలిసి కలకత్తా వస్తున్నాడని అర్థమైంది.

వాళ్ళు న్యూ ఎంపైర్ లో ప్రదర్శన ఇచ్చినప్పుడు సురపతి ఒక్క రూపాయి టికెట్ కొనుక్కుని ప్రతి దృశ్యాన్నీ రెప్పవేయకుండా చూసాడు. గతంలో అతను ఇలాంటి వాటి గురించి పుస్తకాల్లో మాత్రమే చదివి ఉన్నాడు. మనుషులు తన కళ్ళముందే పొగలోకి వెళ్ళి మాయమయ్యి, మళ్ళీ అదే పొగలోంచి అల్లాద్దీన్ అద్భుతదీపం లో భూతం లా బైటకు వచ్చారు. ఒక చెక్కపెట్టెలో ఓ అమ్మాయిని పడుకోబెట్టాడు షెఫాలో. తర్వాత ఆ డబ్బా ని రెండు ముక్కలుగా నరికాడు. కానీ, ఆ అమ్మాయేమో ఇంకో డబ్బాలోంచి నవ్వుతూ బైటకి వచ్చింది. దెబ్బలు కూడా తగల్లేదు. చప్పట్లు కొట్టి కొట్టి సురపతి చేతులు నొప్పి పుట్టాయి ఆ రోజు. అతను షెఫాలో ని జాగ్రత్తగా గమనించాడు. షెఫాలో ఎంత గొప్ప ఇంద్రజాలికుడో అంత గొప్ప నటుడని గుర్తించాడు. అతను వేసిన నల్ల కోటు మెరిసిపోతోంది. చేతిలో ఓ చిన్న కర్ర, తలపై ఓ టోపీ. అతనోసారి తన చేయి ఆ టోపీ లోకి పెట్టి ఓ కుందేలుని చెవితో లాగుతూ బైటకు తీసాడు. ఆ అల్పజీవి తన చెవుల్ని విదిలించుకునేలోపే ఒకదాని వెంట ఒకటి నాలుగు పావురాళ్ళు బయటకు వచ్చి స్టేజి వద్దే ఎగరడం మొదలుపెట్టాయి. ఇంతలోగా షెఫాలో టోపీలోంచి చాక్లెట్లు తీసి ప్రేక్షకుల వైపు విసరడం మొదలుపెట్టాడు. సురపతి మరో విషయం గమనించాడు – ఇంత జరుగుతున్నా కూడా షెఫాలో ఒక్క నిముషం కూడా మాట్లాడ్డం ఆపలేదు. తర్వాత తెలుసుకున్నాడు దాన్ని magician’s patter అంటారని. అతని వాక్ప్రవాహం లో జనం కొట్టుకుపోతున్నప్పుడు వాళ్ళు గమనించకుండా అతను తన హస్త లాఘవాన్నీ, కాస్తంత మోసాన్ని చేసి, విద్యని ప్రదర్శించేవాడు. అయితే, మేడమ పలర్మో వేరు. ఆమె ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడలేదు. కానీ, అందర్నీ ఎలా మోసపుచ్చగలిగింది? సురపతికి కొన్నాళ్ళ తరువాత దీనికి జవాబు దొరికింది.

కొన్ని అంశాలు ఇంద్రజాలికుడి చేతికి ఎక్కువపని లేకుండానే ప్రదర్శించవచ్చు. అక్కడ మొత్తం స్టేజి ని గుప్పిట్లో పెట్టుకునేవి ఇంద్రజాలికుడి చేతులు కావు. బాగా సాంకేతికంగా బలమైన యంత్రాలు. స్టేజి పై ఉన్న నల్లటి తెర వెనుక ఉన్న మనుష్యులు వాటిని పనిచేయిస్తూ ఉంటారు. పొగలోకి మాయమయ్యే మనిషి, డబ్బా ముక్కలు చేసినా దెబ్బ తగలని అమ్మాయి – ఇలాంటివి ఆ యంత్రాలపైనే ఆధారపడి ఉంటాయి. డబ్బున్నవాళ్ళెవరైనా కూడా ఆ యంత్రాలు కొని ఇవి చేయవచ్చు. కానీ, ప్రదర్శించే కళ అందరికీ ఉండదు కదా. బోలెడంత ఆసక్తి, తగిన మోతాదు లో ప్రదర్శనా సామర్థ్యం ఉంటే కానీ సాధ్యం కాదు. ప్రతి ఒక్కరికీ అలా ప్రదర్శించడం చేత కాదు. ప్రతి ఒక్కరికి…..

సురపతి తన కలల్లోంచి ఉలిక్కిపడి లేచాడు. ట్రైన్ స్టేషన్ నుండి కాస్త వేగంగా కదలడం మొదలైంది. అప్పుడే తన కూపే తలుపు తెరుచుకుని బయటనుండి ఒక వ్యక్తి లోపలికి వస్తున్నాడు. సురపతి అడ్డు చెప్పబోయాడు కానీ అతని మొహం చూడగానే ఆశ్చర్యపోయాడు. ఓహ్! అతను త్రిపురబాబు! త్రిపుర చరణ్ మల్లిక్!

సురపతి కి ఇలా ఒకటి రెండు సార్లు అయింది…తను ఒక మనిషి గురించి తలుచుకుంటూ ఉంటే ఆ మనిషి తన ముందుకి రావడం. కానీ, ఇలా తన కూపే లోకి త్రిపుర బాబు రావడం వాటిని అన్నింటినీ మరిపించింది. సురపతి నోటమాట రానట్లు ఉండిపోయాడు. త్రిపుర బాబు తన కండువా అంచుతో నుదుటికి పట్టిన చెమటని తుడుచుకుని, తన చేతి సంచీని ఎదురుగా ఉన్న బెంచీ మీద పెట్టి కూర్చున్నాడు. “ఆశ్చర్యంగా ఉంది కదూ?” అన్నాడు సురపతి తో, నవ్వుతూ. సురపతి కష్టపడి మాట్లాడుతూ…

“నేను…అది… నిజమే…చాలా ఆశ్చర్యంగా ఉంది. అసలు నాకు మీరు బ్రతికున్నారా లేదా అనే సందేహంగా ఉండేది.”

“నిజమా?”

“నిజం. నేను మీ నా కాలేజీ చదువు అవగానే మీ ఇంటికి వెళ్ళాను. అది తాళం వేసి ఉంది. అక్కడి మేనేజర్ మీరు కారు కింద పడి మరణించారని చెప్పాడు..”

త్రిపురబాబు నవ్వాడు. “అలా జరిగినా బాగుండేది. ఈ కష్టలనుండి, బాధలనుండీ నాకు విముక్తి లభించి ఉండేది.” అన్నాడు.

“పైగా, ఇప్పుడే నేను మీ గురించి అనుకుంటూ ఉన్నాను.”

“నిజంగా? నువ్వు నా గురించి ఆలోచిస్తున్నావా? అంటే… ఇంకా నేను గుర్తు ఉన్నానా? ఆశ్చర్యంగా ఉంది.”

సురపతి ఇబ్బందిగా పెదాలు కొరుక్కున్నాడు. “అలా అనకండి త్రిపుర బాబూ! మిమ్మల్నెలా మర్చిపోతాను? మీరు నా మొదటి గురువు కదా! నేను మనం కలిసున్న రోజుల గురించి ఆలోచిస్తున్నాను. బెంగాల్ అవతల ఇవ్వబోతున్న మొదటి ప్రదర్శనకు వెళ్తున్నాను. ఇప్పుడు నేను ఇంద్రజాలికుడిగా ప్రదర్శనలు ఇస్తున్నా. మీకు తెలుసా?”

త్రిపుర బాబు తల ఊపాడు. ” నాకు తెలుసు నీ గురించి. అందుకే నీ దగ్గరికి వచ్చాను. గత పన్నెండేళ్ళుగా నీ ఎదుగుదలని నేను గమనిస్తూనే ఉన్నాను. న్యూ ఎంపైర్ లో నువ్వు ప్రదర్శన ఇచ్చినప్పుడు నేను మొదటిరోజే వచ్చి చివరి వరుసలో కూర్చున్నాను. అందరూ నిన్ను ఎలా మెచ్చుకున్నారో చూసాను. నాకు గర్వంగా అనిపించింది..కానీ…” అంటూ ఆగిపోయాడు.

సురపతి కి ఏం చెప్పాలో తోచలేదు. అక్కడ చెప్పడానికి కూడా ఏమీ లేదు. త్రిపుర బాబు బాధపడి, తనను పట్టించుకోలేదు అనుకున్నా ఆశ్చర్యం లేదు. సురపతి కి మొదట్లో త్రిపురబాబు తారసపడకపోయి ఉంటే అతను ఈ స్థితి లో ఉండేవాడే కాదు. కానీ, బదులుగా సురపతి చేసింది ఏముంది? ఏమీ లేదు. పైగా, తన తొలి రోజులనాటి త్రిపుర బాబు జ్ఞాపకాలు అతని మది నుండి క్రమంగా తెరమరుగౌతున్నాయి… అప్పటి కృతజ్ఞతా భావం కూడా. త్రిపుర బాబు మళ్ళీ మాట్లాడ్డం మొదలుపెట్టాడు –

“అవును, ఆ రోజు నిన్ను చూసి, నీ విజయాన్ని చూసీ గర్వించాను. కానీ, నాక్కాస్త బాధ కలిగింది. ఎందుకో తెలుసా? నువ్వు వెళుతున్న దారి నిజమైన ఇంద్రజాలికుడికి సరి అయిన దారి కాదు. నీ ప్రేక్షకులకి నువ్వు బోలెడంత కాలక్షేపం కలిగించి వాళ్ళ మెప్పు పొందొచ్చు ఈ సాంకేతిక యంత్రాలని ఉపయోగించి. కానీ, ఈ విజయం నీది కాదు. నీకు నా తరహా ఇంద్రజాలం గుర్తుందా?”

సురపతి మర్చిపోలేదు. తనకి త్రిపుర బాబు కి తెలిసిన గొప్ప మాయలని చెప్పేటప్పుడు త్రిపురబాబు కొంత సంశయిస్తూ ఉండేవాడు.

“నీకు ఇంకాస్త సమయం కావాలి.” అనేవాడు. కానీ, ఆ సమయం ఎప్పటికీ రాలేదు. షెఫాలో వచ్చాడు ఇంతలో. రెండు నెల్ల తరువాత త్రిపుర బాబే మాయమైపోయాడు. సురపతి త్రిపుర బాబు అలా కనిపించకుండా వెళ్ళిపోవడం తో ఆశ్చర్యపోయాడు. దిగులు పడ్డాడు కూడా. కానీ, ఇదంతా కొంతకాలమే. అతని మనసంతా షెఫాలో, భవిష్యత్తు గురించిన కలలతో నిండి ఉంది. రకరకాల స్థలాల్లో పర్యటించాలని, ప్రతి చోటా ప్రదర్శనలు ఇవ్వాలనీ, అందరూ తనని గుర్తించాలని, ఎక్కడికెళ్ళినా చప్పట్లు, పొగడ్తలే ఎదురవ్వాలనీ…ఇలా ఉండేవి అతని ఆలోచనలు.

****************************************

త్రిపుర బాబు అన్యమనస్కంగా కిటికీ లోంచి బైటకి చూస్తున్నాడు. సురపతి అతన్ని ఓ సారి పరికించి చూసాడు. త్రిపుర బాబు కష్టాల్లో ఉన్నట్లు అనిపించింది. దాదాపు జుట్టంతా తెల్లబడింది. చర్మం ముడతలు పడింది. కళ్ళు బాగా లోతుకి వెళ్ళిపోయాయి. కానీ… వాటి లోని మెరుపు కొంతైనా తగ్గిందా? లేదు… ఆ చూపు ఎప్పటిలాగే సూటిగా ఉంది.

త్రిపుర బాబు ఓ నిట్టూర్పు విడిచి – ” నాకు తెలుసు – సాదాసీదా గా ఉంటే ఈ వృత్తి లో నిలదొక్కుకోలేమని నీ అభిప్రాయం అని… కొంతవరకు నేను కూడా దానికి కారణమేమో. స్టేజి పై ప్రదర్శన అంటే కాస్త సాంకేతికత, కాస్తంత హంగూ ఆర్భాటం ఉండాలి అనుకుంటా కదా?” అన్నాడు. సురపతి కి కాదనడానికి ఏమీ కారణాలు దొరకలేదు. షెఫాలో ప్రదర్శన ఈ విషయం లో అతని అభిప్రాయం సరైనదేనని నిరూపించింది. కాస్తంత ఆర్భాటం వల్ల చెడు ఏమీ జరగదు. ఇప్పుడు పరిస్థితులు వేరు. ఏవో పెళ్ళిళ్ళలో మామూలు ప్రదర్శనలు ఇవ్వడం వల్ల ఏం సాధించగలరు ఎవరన్నా? ఓ పక్క ఆకలితో మాడుతూ ఎవరన్నా ఎలా పేరు తెచ్చుకోగలరు? సురపతి కి ఏ విధమైన హంగులూ లేని అసలు సిసలు ఇంద్రజాల విద్య పై చాలా గౌరవం ఉంది. కానీ, ఇప్పుడు అలాంటి విద్య కి భవిష్యత్తు లేదు. సురపతి కి ఆ విషయం తెలుసు. అందుకనే ఈ దారి లో ప్రయాణం మొదలుపెట్టాడు. త్రిపురబాబు తో ఇదే అన్నాడు. కానీ, ఇది విన్నాక త్రిపుర బాబు కాస్త చిరాకు పడ్డాడు. బెంచి పై కూర్చుని అతను సురపతి తో –

” సురపతీ, అసలైన ఇంద్రజాలం అంటే ఏమిటో నీకు తెలిసుంటే ఇలా బూటకపు విద్య వైపుకి వెళ్ళవు నువ్వు. ఇంద్రజాలం అంటే కేవలం హస్త లాఘవం కాదు. దానికి కూడా కొన్నేళ్ళ సాధన అవసరం అనుకో. ఇంద్రజాలం అంటే ఇంకా చాలా ఉంది. వశీకరణం… ఒక్క సారి ఊహించు… ఊరికే ఒక మనిషి వైపు చూస్తూనే నువ్వు అతన్ని నియంత్రించవచ్చు. ఇంకా…టెలీపతీ, భవిష్యత్ దర్శనం, ఆలోచనలు చదవడం – ఇలా ఎన్నో ఉన్నాయి. నీకు కావాలనుకుంటే నువ్వు ఇంకోళ్ళ ఆలోచనల్లోకి వెళ్ళవచ్చు. ఒక మనిషి నాడి చూసి నువ్వు అతను ఏమి ఆలోచిస్తున్నాడో చెప్పొచ్చు. కాస్త సాధన చేస్తే అసలు అతని ముట్టుకోకుండానే కేవలం ఒక నిముషం పాటు అతన్ని కళ్ళలోకి కళ్ళు పెట్టి చూస్తేనే తెలుసుకోవచ్చు అతని మనసులో ఏముందో. ఇది అన్నింటి కంటే గొప్ప ఇంద్రజాలం. ఇందులో యంత్రాలు వగైరా ఉండవు. ఇందులో ఉండాల్సింది – అకుంఠిత దీక్షా, సాధనా ఇంకా అంకిత భావం.”

అంటూ ఊపిరి పీల్చుకోడానికి ఓ క్షణం ఆగాడు. తరువాత సురపతి కి కాస్త దగ్గరిగా జరిగి –

“నీకు ఇవన్నీ నేర్పాలనుకున్నాను. కానీ, నువ్వు ఆగలేకపోయావు. విదేశాల్నుంచి ఎవడో వస్తే నువ్వు తల అటువైపు తిప్పుకున్నావు. సరైన దారిని వదిలేసి త్వరగా డబ్బు సంపాదించడానికి మిథ్యా ప్రపంచంలోకి అడుగుపెట్టావు.”

అన్నాడు. సురపతి దేన్నీ కాదనలేకపోయాడు. నిశ్శబ్దంగా ఉండిపోయాడు.

త్రిపుర బాబు కాస్త శాంతిస్తున్నట్లు కనిపించాడు. సురపతి భుజం పై చేయి వేసి కాస్త శాంతంగా – “ఈరోజు నీ దగ్గరికి ఓ కోరిక కోరడానికి వచ్చాను. నా ఆర్థిక స్థితి బాగాలేదని ఈ పాటిక్ ఊహించి ఉంటావు. నాకు ఎన్నో విద్యలు తెలుసు కానీ, డబ్బు సంపాదించడం తెలీదు. ఇందుకు నాకు కనిపించే ఒకే ఒక్క కారణం నాలో ఆ తపన లేకపోవడం. కానీ, ఈరోజు నేను చాలా అవసరం లో ఉన్నాను సురపతీ. నాలో ఇప్పుడిక సంపాదించే ఓపిక లేదు. నాకు తెలిసిన విషయం ఏమిటీ అంటే – నువ్వు కాస్త త్యాగం చేసన్నా నాకు సహాయం చేస్తావు. ఇదొక్కటి చేయి సురపతీ…ఇక నేను నిన్ను కష్టపెట్టను ఎప్పుడూ.” – అన్నాడు.

సురపతి కి అర్థం కాలేదు..త్రిపుర బాబు తననుంచి ఆశిస్తున్నదేమిటో.

“ఇప్పుడు నేను నీకు చెప్పబోయేది కాస్త అసంధర్బంగా, అసహజంగా అనిపించొచ్చు కానీ ఇంకో మార్గం లేదు. చూడూ, నాకు కావాల్సింది డబ్బు మాత్రమే కాదు. ఈ ముసలి వయసులో నాకో వింత కోరిక కలిగింది. ఓ సారి పెద్ద సభలో, చాలా మంది ప్రేక్షకుల ముందు నా విద్యని ప్రదర్శించాలని. నా దగ్గర ఉన్న అత్యుత్తమమైన ట్రిక్ ని వాళ్ళకి చూపిద్దాం అనుకుంటున్నా. ఇదే నా మొదటి, చివరి ప్రదర్శన కావొచ్చు. కానీ, ఈ ఆలోచన నన్ను వదలడం లేదు.”

సురపతి గుండెలో కలకలం మొదలైంది. ఆఖరికి తనకు కావలసినది ఏదో చెప్పేశాడు త్రిపుర బాబు.

“నువ్వు లక్నో లో ప్రదర్శన ఇస్తున్నావ్ కదా? ఒకవేళ నువ్వు చివరి నిముషం లో అనారోగ్యం పాలయ్యావనుకో… ఎలాగైనా ప్రేక్షకులని నిరుత్సాహపరచలేవు కదా. మరి…ఎవరన్నా నీ స్థానం తీసుకుంటే?”

సురపతి అవాక్కయ్యాడు. ఏమంటున్నాడు ఇతను? నిజంగానే చాలా అవసరంలో ఉండి ఉంటాడు అతను. లేకుంటే ఇలాంటి ఆలోచనతో రాడు. సురపతి ని సూటిగా చూస్తూ త్రిపురబాబు –

“నువ్వు చేయవలసిందల్లా కొన్ని అనివార్య కారణాల వల్ల నువ్వు ఆరోజు ప్రదర్శించలేవని చెప్పడమే. కానీ, నీ స్థానాన్ని నీ గురువు తీసుకుంటాడు. జనం బాగా నిరుత్సాహపడతారా? నేను అలా అనుకోవడం లేదు. వాళ్ళకి నచ్చుతుందనే అనుకుంటున్నా. అయినా కూడా సగం షో నువ్వు నడిపించు. నాకు ఓ సగం సమయం ఇచ్చినా చాలు. ఆ తరువాత నీ ఇష్టం. నేను నీ దారికి అడ్డురాను. దయచేసి ఈ ఒక్కసారి మాత్రం నాకు అవకాశమివ్వు సురపతీ!”

“అసంభవం!” సురపతి కోపంగా అరిచాడు. “మీరు చెప్పేది అసలు జరగడం అసంభవం. మీరు చెప్తున్నదేమిటో మీకు అర్థమవడం లేదు. బెంగాల్ అవతల మొదటిసారి ప్రదర్శన ఇస్తున్నాను నేను. ఈ లక్నో ప్రదర్శన నాకు ఎంత ముఖ్యమో తెలియడం లేదా మీకు? నా కొత్త జీవితాన్ని ఓ అబద్ధం తో మొదలుపెట్టమంటారా? అసలు అలా ఎలా ఆలోచించగలుగుతున్నారు?” – అన్నాడు.

త్రిపుర బాబు అతనివైపు నిరిప్తంగా చూసాడు. తరువాత ఆ కూపే మొత్తం వినబడేలా స్పష్టంగా –

“నీకింకా ఆ నాణెం, ఉంగరం ట్రిక్ ప్రదర్శన గురించి ఆసక్తి ఉందా?” అన్నాడు.

సురపతి ఆశ్చర్యపోయాడు. అయినా త్రిపుర బాబు చూపు మారలేదు.

“ఎందుకు?” అడిగాడు సురపతి.

త్రిపుర బాబు సన్నగా నవ్వుతూ – “నేనన్నదానికి నువ్వు ఒప్పుకుంటే నీకు అది నేర్పుతాను. లేకుంటే…”

హౌరా వైపు వెళ్ళే ట్రైన్ ఈ ట్రైన్ పక్కగా వెళూతూ చేసిన రొద లో ఆయనన్న మాటలు కలిసిపోయాయి. దాని వెలుతురు ఆయన కళ్ళల్లోని వింత మెరుపు ని పట్టిచ్చింది. ఆ శబ్దం తగ్గగానే –

“ఆ…ఒప్పుకోకపోతే?” సురపతి నెమ్మదిగా అడిగాడు.

“తరువాత బాధపడతావు. నీకు తెలియాల్సిన విషయం ఒకటి ఉంది. ఒక పెద్ద సభలో ప్రేక్షకుల మధ్య నేనుంటే, నాకు ఎలాంటి ఇంద్రజాలికుడినైనా అవమానపరచగల చేయగల శక్తి ఉంది. అతన్ని నేను పూర్తి నిస్సహాయుణ్ణి చేయగలను.” అంటూ త్రిపుర బాబు తన జేబు నుండి ఓ పేకముక్కల సెట్టు బయటకి తీసాడు.

“నువ్వెంత గొప్పవాడివో చూస్తాను. ఒక్క చేతి కదలికలో ఈ జాకీ ని వెనుక నుండి తీసి ఈ ఇస్పేట్ మూడు పైకి తెచ్చి పెట్టగలవా?” అన్నాడు సురపతి తో.

ఇది సురపతి నేర్చుకున్న తొలి ఎత్తుల్లో ఒకటి. పదహారేళ్ళ వయసులో అతనికి కేవలం ఏడురోజులు పట్టింది ఇది నేర్చుకుని నైపుణ్యం సాధించడానికి. కానీ ఈరోజు? సురపతికి ఆ పేకముక్కలు తీసుకున్నప్పటినుండి తన చేతుల్లో కదలిక ఆగిపోయినట్లు అనిపించడం మొదలైంది. తరువాత అదే భావన క్రమంగా మోచేతులకి, తరువాత మొత్తం ఆ చేతిమొత్తానికీ పాకి పక్షవాతం తగిలినట్లు అయిపోయింది. మైకం కమ్మినట్లై త్రిపురబాబు వైపు చూసాడు. ఆయన కళ్ళు సురపతి వైపు సూటిగా చూస్తూ ఉన్నాయి. పెదాలపై ఒక వింత నవ్వు. అతని చూపు లో కౄరత్వం ఉంది. సురపతి నుదుటిపై సన్నగా చెమటలు మొదలయైనాయి. శరీరం వణకడం మొదలైంది.

“ఇప్పుడు నమ్మకం కలిగిందా నా శక్తి పై?”

సురపతి చేతుల నుండి పేకలు కింద పడ్డాయి. త్రిపుర బాబు వాటిని పైకి తీస్తూ – “ఇప్పుడు నేను అడిగిన దానికి ఒప్పుకుంటావా?” అన్నాడు.

సురపతి మెల్లగా మామూలు వాడు అవడం మొదలుపెట్టాడు. అలసట నిండిన గొంతుక తో – “మరి నాకు ఆ ట్రిక్ నేర్పుతారా?” అన్నాడు.

త్రిపుర బాబు వేలు ఎత్తి చూపుతూ – “నీ గురువు త్రిపురచరణ్ మల్లిక్ లక్నో లో నీకు ఆరోగ్యం బాలేని కారణంగా నీ బదులు ప్రదర్శిస్తాడు – సరేనా?”

“సరే!”

“ఆ సాయంత్రం నాటి నీ రాబడి లో సగం నాది. అవునా?”

“అవును.”

“సరే, మరి అయితే..”

సురపతి తన జేబులో నుండి ఓ యాభై పైసల నాణేన్ని, తన వేలి మీది ముత్యపు ఉంగరాన్ని త్రిపుర బాబు కి అందజేసాడు.

*****************************************

ట్రైన్ బుర్ద్వాన్ లో ఆగినప్పుడు అనిల్ ఓ కప్పు టీ తీసుకుని వచ్చి తన బాస్ మంచి నిద్రలో ఉండటం గమనించాడు. కొన్ని సెకన్లు సంశయించి చివరికి –

“సార్!” అన్నాడు. సురపతి వెంటనే లేచాడు.

“ఎవరు…? ఏమిటి అది?”

“మీ టీ సార్… క్షమించండి మీకు అంతరాయం కలిగించినందుకు..”

“కానీ….” సురపతి చాలా కంగారుగా అన్నాడు.

“ఏమైంది?”

“త్రిపురబాబు…ఎక్కడున్నాడు ఆయన?”

“త్రిపురబాబు నా?” అనిల్ కి అంతా గందరగోళంగా అనిపించింది.

“ఓహ్! లేదు లేదు… ఆయన ఏదో వాహనం కింద పడ్డాడు కదా…ఎప్పుడో ’51 లో! ఇంతకీ నా ఉంగరం ఏదీ?”

“ఏది సార్? ముత్యపుటుంగరం ఐతే మీ చేతికే ఉంది.”

“అవునవును…ఇంకా…”

సురపతి తన జేబులోకి చేయి పెట్టి ఓ నాణెం బయటకు తీసాడు. తన యజమాని చేతులు వణుకుతూ ఉండటం అనిల్ గమనించాడు.

“అనిల్, లోపలికి రా..త్వరగా. కిటికీలు మూసేయ్. సరే..ఇక ఇప్పుడిది చూడు.”

సురపతి తన ఉంగరాన్ని బెంచి కి ఒక చివరలో ఉంచాడు. నాణేన్ని మరో చివర్లో ఉంచాడు. “దేవుడా! నాకు సాయం చేయి” అని మౌనంగా దేవుణ్ణి వేడుకున్నాడు. ఉన్నట్లుండి ఒక తీక్షణమైన చూపుతో ఆ నాణేన్ని చూసాడు, కొద్ది నిముషాల క్రితం తాను నేర్చుకున్నట్లే. మొదట ఆ నాణెం ఉంగరం వైపు కి దొర్లుకుంటూ వెళ్ళింది. తరువాత ఉంగరం, నాణెం రెండూ సురపతి వైపు దొర్లుకుంటూ వచ్చాయి … చెప్పినమాట వినే పిల్లల్లా. సురపతి సరైన సమయానికి చేయిచాపి గాల్లో ఆ టీకప్పుని పట్టుకోకపోయి ఉంటే అనిల్ దిగ్భ్రాంతి లో ఆ కప్పు ని జారవిడిచి ఉండేవాడే!

లక్నో లో సురపతి తన ప్రదర్శనను తన గురుదేవులైన స్వర్గీయ త్రిపురచరణ్ మల్లిక్ కు నివాళులు అర్పిస్తూ మొదలుపెట్టాడు. ఆ రోజు ప్రదర్శించిన చివరి అంశం నిజమైన భారతీయ ఇంద్రజాల విద్యకి ప్రతీక – ఆ నాణెం, ఉంగరాల మాయ!

Published in: on July 12, 2021 at 1:00 am  Leave a Comment