అక్కిరాజు వారి “ఎదుగని బిడ్డ”

edaganibiddaఆ మధ్య అమెరికా దేశంలో కొన్ని రోజులు గడిపినప్పుడు మనసు పాత పత్రికల మీదకి మళ్ళింది (కె.కె.రంగనాథాచార్యులు గారి తొలినాటి తెలుగు కథానికలు: మొదటినుంచి 1930 వరకూ అన్న పుస్తకం చదివిన ప్రభావంలో!). అపుడు చదివిన/చదవాలని పేర్చుకున్న వాటిల్లో నన్ను అమితంగా ఆకర్షించినది “ఎదుగని బిడ్డ” అన్న అక్కిరాజు ఉమాకాంతం గారి కథ. రచనా కాలం – 1914. ఎందుకు నన్ను ఆకట్టుకుందీ అంటే, ప్రధానంగా కథా వస్తువు వల్ల – తెలుగుతల్లి తన బిడ్డ (తెలుగు భాష) కి వచ్చిన రోగం గురించి వాపోవడం ఈ కథలో ముఖ్యాంశం.

*****
“రాజులు విడువగా మంత్రులు, మంత్రులు విడువగా రాజులు బిడ్డను కాలు క్రిందబెట్టనిచ్చినారనుకున్నావా? ఏమి బిడ్డరా, ఏమి బిడ్డరా అని నెత్తినబెట్టుకొననివారు లేరు.” ఇలాగ, తన బిడ్డ పుట్టుకతోనే రాజభోగాలు అనుభవించినప్పటీకీ, “ఏండ్లు పైనబడ్డవి, ఆకారము మారినది. కాని, బిడ్డ ఎదిగినట్లగుపడదు.” …. “ఎవరి ముచ్చట వారు తీర్చుకున్నారే కానీ, బిడ్డ ఎదుగుచున్నదా లేదాయని విచారించినవారు లేరు” – ఇదీ తన బిడ్డ రోగం. ఎదుగక పోవడం! ఎవరూ పట్టించుకోవడం లేదు అని ఆ తల్లి ఆక్రోశం. “నీవేచెప్పు, ఏండ్లేమో పైనిబడె. ముదిరినదన్న ముదరదు. అన్ని ఎదిగితేనె మొగము తగ్గట్లుండి ఇంపూ, సొంపూ …. బిడ్డను చూసుకున్నప్పుడెల్ల నాకడుపు కుమ్మరావమువలె కుమిలిపోవుచున్నది నాయనా! ఏమనుకున్నావో!” అని మనతో వాపోతుంది ఆ తల్లి. ఏమనిచెబుతాము? మనకిమల్లే అప్పటి రాజులకి కూడా వాళ్ళ డెడ్లైన్ల నడుమ పైపైని చూడ్డం కంటే ఎక్కువ సమయం చిక్కలేదేమో! ఎవరొచ్చి ఎవర్ని విమర్శించగలరు!

సరే, ఆ రాజులు పోయారు. ఈ భోగాలు పోయాయి. తురక రాజులొచ్చారు. ఇంత భోగం లేదు. “ఇదేమి బిడ్డరా” అన్నాడట ఒకరాజు. కనుక, బిడ్డని ఇంటికి తెచ్చేసుకుందట ఆ తల్లి, రాజాశ్రయాలు మానిపించేసి. “బిడ్డ వేలుడు కూడ పెరగలేదు. మొహము పెద్దయినది, బట్టతల పడ్డది. కాళ్ళు చెడిపోయినవి. చేతులు మొద్దులైనవి. బిడ్డను చూసిన కొలది గుండె నీరైపోవునే కాని ధైర్యము కలుగదు” – ఆ తల్లిబాధ వింటూంటే, మరి మనకూ ధైర్యము సన్నగిల్లదూ? అంత జీవితం చూసిన ఆ తల్లే తన బిడ్డ గురించి అలాగంటే, బ్రతికినన్నాళ్ళూ ఆ ఎదుగని బిడ్డ తప్ప దాని భోగమేదో ఎరుగని నా బోటి వాళ్ళకి ఏమనిపించాలి! :(

ఆ తరువాత తెల్లరాజులొచ్చారు. వాళ్ళు మంచిరాజులని అందరూ చెబితే, ఆ తల్లి తన బిడ్డ రోగానికి చికిత్స చేయిస్తారని ఆశించింది. మరేం జరిగింది? “పూర్వపు రాసి విని తలయూచినవారొకరు. దూరముగా జూసి బిడ్డపై యొక కాసు, రెండు కాసులు పడవేసినవారొకరు. పాపము దలచినవారొకరు. మొహము చిట్లించుకున్నవారొకరు. ఎత్తుకున్నవారు లేరు. చంకనుబెట్టుకున్న వారు లేరు. ఎందుకు నాయనా భ్రమ? బిడ్డకు వెనుకటి రోజులు తిరిగి రావు. … నిజమున కేమి? బిడ్డ ఏమంత శృంగారముగా ఉన్నదని నెత్తిన బెట్టుకుందురు నాయనా ఇతరులు, నా యేడుపే కాని!” – ఏమి చెప్పాలో తోచింది కాదు నాకు ఇలా వాపోతూంటే. బిడ్డని నేను చూసినప్పటి నుండి అట్లే ఉంది. మరో బిడ్డ ఎలా ఉంటదో నాకు తెలియదు మరి. ఏదో అందం? ఏది అనాకరం? నాకెలా తెలుస్తుందండీ? అందుకని మౌనంగా ఉండిపోయాను. పైగా, ఈ బిడ్డ తరువాత పుట్టిన బిడ్డలందరూ వాళ్ళ తల్లుల కడుపు చల్లగా, కళకళలాడుతున్నారట. పేరు, ప్రతిష్ట, సిరిసంపదలు – అన్నీ సంపాదిస్తున్నారట. వీరి మధ్య, ఆ తల్లి depression ని అర్థం చేసుకొనువారెవరు? care for the care-giver అన్న అంశం గురించిన ఎరుక ఉన్నవారెవరు? (అ తల్లి కి ఇతరత్రా బాధలు కూడా ఉన్నవి కదా అసలుకే ఇప్పుడు!)

“భోగభాగ్యాలు, కీర్తి ప్రతిష్టలు లేకపోగా, అన్నమునకే అగచాట్లు పడుచున్నది. అనగూడదు గాని నాయనా! చచ్చినదానిలోను, బ్రతికినదానిలోను జమకాకున్నది” అని ఏడుస్తూనే, వైద్యులేమన్నారో చెప్పిందావిడ – “రాజుల ఇండ్లలో చిన్నతనమునే తినరానిదెల్ల తినుటవలన బిడ్డకు పొట్టపాడైనది. ఇక పెరుగదు గాని బ్రతుకును. అని కొందరోదార్చిరి.” అన్నారట. తెల్లవైద్యము నేర్చిన మనవారేమో – “ఈతల, ఈకాళ్ళు, ఈ చేతులు, ఈ పొట్ట తీసివేసి” కొత్తవి వేయాలని అన్నారట. ఒక పక్కన ఇవన్నీ చేస్తే, ఈ మాత్రమన్నా బిడ్డ మిగలడేమో అన్న బెంగ, ఒక పక్క ఏమో, బిడ్డ బాగుపడతాడేమో అన్న ఆశ! ఏమి చేయాలి? అని ఆ తల్లి బాధ.

*****
ఏమి చెప్పాలి? ఉన్నట్లుండి ఆక్సిడెంటులో కుటుంబపెద్ద పోతే, “మాకే ఎందుకిలా జరగాలి” అని ఆ కుటుంబ సభ్యులడిగితే సమాధానం చెప్పగలమా? లేకలేక పుట్టిన పిల్లకి చిన్నప్పటినుంచే ఏదో రోగం ఉన్నదనీ తెలిస్తే ఆ తల్లిదండ్రులు “ఎందుకిలా జరిగింది?” అని అడిగితే సమాధానం ఇవ్వగలమా? ఆ తల్లి హిందూ ధర్మానుయాయి అయిన పక్షంలో “కర్మ” అనుకొనాలి. కాని పక్షంలో ఏమి చేసుకోవాలో? కొంచెం ఫ్యాషనుగా, “లక్” అనుకొనాలి కాబోలు. లేకపోతే, – “lack of vision” అనుకోవాలి. మరి ఎందుకు అది లేదంటే మళ్ళీ ఏమనుకోవాలి? ఎందుకు ఉండాలంటేనో? ఒకదాని వెంబడి ఒక ప్రశ్న ఇలాగ వస్తూనే ఉంటాయి. ఒక్కో ప్రశ్నకీ వీటి నుండి ఒక్కో జవాబు ఎంచుకుంటూ, చక్రభ్రమణం చేసుకుంటూ ముందుకు సాగిపోవాలి కాబోలు, భూమి తనచుట్టూ తాను తిరుగుతూనే సూర్యుని చుట్టూ కూడా తిరుగుతున్నట్లు! భూమి ఎందుకు తిరగాలి అసలు? – మళ్ళీ ప్రశ్న!

(ఉమాకాంతం గారు భాష రాసే పద్ధతి కొంచెం విచిత్రంగా అనిపిస్తుంది నాకు. నాకు అలా టైపు చేయడం కొంచెం కష్టంగా ఉంది. అందువల్ల, సమయాభావం వల్ల, మామూలుగా టైపు చేశాను ఆ కథలోని వాక్యాలని.)

కథను చదవాలి అనుకుంటే, ప్రెస్ అకాడెమీ ఆర్కైవులలో (త్రిలింగ మాసపత్రిక, మే 1914 సంచిక, 14-18 పేజీలు) వెదుక్కోవచ్చు, లేదంటే, ఫేస్బుక్ “కథ” గ్రూపులో ఇక్కడ చదువవచ్చు.

Published in: on July 21, 2013 at 9:58 am  Comments (5)  

శ్రీపాద వారికి అన్నగారి సలహా

శ్రీపాద వారికి వారి పెద్దన్న గారు ఇచ్చిన సలహా ఇది. అదివరలో చదివినప్పుడు ఆట్టే గమనించని కొన్ని ఇప్పుడు ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తున్నాయి నాకీ పుస్తకంలో. నా విషయంలో ఇలా జరగలేదు కానీ, ఈ విషయం ఆలోచించదగ్గది!

****
“..గుణదోషాల సంగతి అలా ఉంచు. ఆ పద్యాల బంధం వదులు వదులుగా వుంది గాని బిగువుగా లేదు. ఆదిలోనే అలాంటి తేలిక పుస్తకాలు చదివితే సాహిత్యంలో మంచి ప్రవేశమూ కలుగదు, సరి అయిన రుచీ ఏర్పడదు. కనక ముందు నన్నయ భారతం చదువు. తరవాత మొదటి మూడాశ్వాసాలూ మనుచరిత్ర చదువు. అలాగే పారిజాతాపహరణమున్నూ పూర్వార్థం చదువు. తరవాత శృంగార నైషధం తప్పకుండా చదువు. దాంతో, సరిగా అవి అర్థం అయినా కాకపోయినా, గంభీర రచనలమీద నీకు ఆదరభావం కలుగుతుంది, దృఢపడుతుంది. అప్పుడు అర్థం సాధించాలన్న దీక్ష దానంతట అదే పుడుతుంది. పద్యబంధంలో వుండే బిగువు బోధపడుతుంది. ఆ వరసనే తిక్కన్న భారతం చదవాలి. తెలుగులో నీకు మంచి అభిరుచీ, సాహిత్యమూ కలగాలంటే యిది సరియైన పాఠ్యక్రమం”

Published in: on July 14, 2013 at 9:12 pm  Comments (1)  
Tags:

వంశవృక్షం (తెలుగు) సినిమా నుండి ఒక సంభాషణ

సంక్రాంతి దాకా ఏవీ రాయకూడదనే అనుకున్నా కానీ, ఎస్.ఎల్.భైరప్ప గారి నవల వంశవృక్ష ఆంగ్లానువాదం, తరువాత వంశవృక్షం తెలుగు సినిమా వెండితెర నవల, తరువాత వంశవృక్ష కన్నడ సినిమాలో కొన్ని భాగాలూ – అన్నీ చూశాక ఒకే దృశ్యం అన్నింటిలోనూ గొప్పగా ఉన్నట్లు తోచింది. పదే పదే గుర్తొచ్చింది. అది సరస్వతి తన మామగారిని – “నా కొడుకు ను నాతో పంపేయండి” అని అడిగే దృశ్యం. (నవల, సినిమా (ముఖ్యంగా తెలుగు వర్షన్) రెండింటి మధ్య చాలా తేడాలున్నాయి కానీ, ఈ ఒక్క దృశ్యం విషయంలో మాత్రం ఒకదాన్ని మించి ఒకటి ఉన్నట్లు తోచాయి నాకు.)

దానితో, తెలుగు వెండితెర నవల (సినిమాకి: నవలీకరణ – శ్రీరమణ; సంభాషణలు – ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ) లోని ఈ భాగాన్ని టైపు చేస్తున్నా. ఇది కాపీరైట్ ఉల్లంఘన అయిన పక్షంలో తెలియజేయగలరు. ఇక, ఈ అంశంపై అనేక వాదోపవాదాలు – వ్యతిరేక దృక్కోణాలు ఉండడం సహజం. అయితే, ఆ వాదోపవాదాలలో మాత్రం నేను పాల్గొనను అని ముందే మనవి చేసుకుంటున్నాను.

***************


“మావగారూ! గోదావరికి మనమెంత పాత్ర తీసుకెళితే అంతే నీరు దక్కుతుందని మీరు నాకోసారి చెప్పారు”
ఆచార్యులవారు ఆమె జవాబుకి నివ్వెరపోయి చూశారు.

“కఠినంగా మాట్లాడాను. మన్నించండి.” మామగారి నివ్వెరపాటు గమనించిన సరస్వతి అంది.

“తప్పేమీ లేదమ్మా. నేను తీసుకువెళ్ళిన పాత్రలో ఈ ఫలం తప్పకుండా వుందని నాకు నమ్మకం ఉంది. చూడమ్మా – సృష్టికి క్షేత్రం, బీజం రెండూ అవసరమే. అయినా, జన్మించే మొక్క బీజాన్ని బట్టి ఉంటుంది. వరి నాటికే పుట్టే మొక్కను వరిమొక్కే అంటారు గానీ గోధుమ అనరు. క్షేత్రం పేరు చెప్పుకోరు. మా అబ్బాయి మాధవుడు మా యింటివాడు. వాడి బిడ్డ వాడి యింటికి చెందుతాడు. బిడ్డలెపుడు తల్లికిగాని, తండ్రికిగాని చెందరు. వారు కుటుంబం ఆస్తి. నువ్వు కుటుంబంలో భాగంగా ఉంటే ఆ బిడ్డపై నీకు సర్వాధికారాలు ఉంటాయి. నువ్వు కుటుంబాన్ని కాదని అలా వెళ్ళినపుడు – ఆ బిడ్డని వాడి ఆస్తిని ఇంకో ఇంటికి తీసుకెళ్ళే హక్కు నీకు లేదు. “

ఆచార్యులవారు ఆస్తి అనగానే సరస్వతి ఒక్కసారి తలెత్తి “నాకా ఆస్తి వద్దని ముందే చెప్పాను” అన్నది తీవ్రంగా. ఆచార్యుల వారు గంభీర వదనంతో -
“నీకలా చెప్పే అధికారం లేదు. నీ బతుకు నువ్వు దిద్దుకున్నట్టే వాడి బతుకు వాడూ దిద్దుకుంటాడు. వాడికా జ్ఞానం వచ్చేవరకూ వాడు పుట్టినచోట వాడికి లభించే సంస్కారం, చదువు, సంప్రదాయంతో పాటు వాడికి గల ఆస్తిని కూడా కాపాడి వప్పజెప్పడం కన్నవాళ్ళ ధర్మం. రేపు వాడు పెద్దవాడయ్యాక నా ఆస్తిని ఎందుకు వదిలేశావని నిన్ను అడిగితే…? నా చదువు సంస్కారాలను నాకు తెలీని స్థితిలో ఎందుకు మార్చావని అడిగితే…? నీ మీద కోపిస్తే …? నిన్ను ద్వేషిస్తే ..?”

ఆయన మాటలకు సరస్వతి నివ్వెరపోయింది. ఆచార్యులవారు విశ్వవిరాట్ రూపంలా ఉన్నారు. భయపడుతూ చేతులు జోడించి, మెల్లగా లేచి నిలబడింది సరస్వతి. ఆయన ప్రశాంతంగా చూశి మందహాసం చేశారు.

“అమ్మా, సరస్వతీ! కలవరపడకు – ధర్మమీమాంస వద్దన్నావు కాబట్టి సాధక బాధకాలు మట్టుకే చెప్పాను. నీ బిడ్డను లాక్కుపోయే అధికారం నీకు లేనట్టే, తీసుకుని దానమిచ్చే అధికారం నాకూ లేదు. చెట్టులోని ఓ కొమ్మ ఓ రెమ్మని దానమివ్వలేదు. కాని ధర్మం వేరు – చట్టం వేరు. చట్టప్రకారం తల్లిగా నీ బిడ్డను తీసుకువెళ్ళే హక్కులు నీకే ఉంటాయి. వాటికోసం నేను కోర్టుకు వెళ్ళి నా వంశగౌరవాన్ని రచ్చకెక్కించను. అంతేగాదు – నా వంశం నిలబెట్టడం కోసం బిడ్డని దానమిమ్మని యాచించను. నా మీద, లోపల ఏడుస్తున్న ముసలిదానిమీద జాలిపడమని అర్థించను. నా యింటి దీపం ఆరిపోతే, నా బతుకు చీకటవుతుంది కానీ, లోకం చీకటవదు”

****
***

Published in: on December 1, 2012 at 7:22 pm  Comments (8)  

సత్యజిత్ రాయ్ పై నండూరి

నండూరి రామమోహనరావు గారి సంపాదకీయ వ్యాసాలలో సత్యజిత్ రాయ్ మరణ సందర్భంగా రాసిన వ్యాసం ఒకటి నాకెంతో ఇష్టం. ఎందుకు? అంటే ప్రత్యేకంగా ఇదీ అని కారణం చెప్పలేము. “ఆహా, ఓహో” అనినట్లు ఉండదు. ఆయనలోని బహుముఖ ప్రజ్ఞకు పెద్ద పీట వేసినట్లు ఉంటుంది. అలాగే, అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా, సత్యజిత్ రాయ్ గురించి (కనీసం నేను విన్న, ఇపుడు నా దృష్టిలో హాస్యాస్పదం అయిన) ఒక విమర్శకు ఇది సమాధానం చెబుతుంది. :-)

నాలుగైదేళ్ళ క్రితం, ఒకళ్ళ ఇంట్లో ఉన్నాను. అప్పుడప్పుడే నాకు సత్యజిత్ రాయ్ పుస్తకాలు కొంచెం తరుచుగా దొరకడం, నేను చదవడం, అభిమానిని కావడం మొదలైంది. ఆ ఫలానా వారు ఏదో అడిగితే మాటల సందర్భంలో ఇలాగ నేను సత్యజిత్ కథలు చదువుతున్నా అని, నాకు నచ్చుతున్నాయి అనీ అన్నాను. దానికి వారు – “వాడు (అవును, అలాగే అన్నారు) అంటే నాకు అలర్జీ. దేశం లో ఉన్న దరిద్రాన్ని చూపించి పేరు తెచ్చుకున్నాడు” అన్నారు. (సరిగ్గా ఇదే డైలాగు కాదు కానీ, ఇలాంటిది). నాకు ఏమి చెప్పాలో తోచింది కాదు. నిజంగా అప్పటికి నేను “పథేర్ పాంచాలి” తప్పితే మరే సినిమా చూడలేదు. నాకు సినిమా ఎంత నచ్చినా, చాలా జీవంతో కూడి కనిపించినా, అందులో దరిద్రమే కాకుండా ఇంకా చాలా అంశాలు కూడా ఉన్నట్లు తోచినా (ఉదా, దుర్గ-అపు ల మధ్య ఆటపాటలు పుస్తకం గా చదివినప్పుడు ఎన్ని సార్లు చదువుకుని తరించానో!): అప్పటికి ఇంకా (ఇప్పటికంటే) చిన్న వయసు, ఆయనకు దాదాపు నా తండ్రి వయసు; పైగా నిజంగానే రాయ్ సినిమాలు నేను చూడలేదు- కనుక ఏమీ జవాబు చెప్పలేక పోయాను. కానీ, తరువాత ఇతర రాయ్ సినిమాలు చూస్తున్నప్పుడు – “అదేమిటి, ఆయన అలా అన్నాడు? ఈ సినిమాలు ఒకదానికి ఒకటి సంబంధం లేకుండా ఎంత వైవిధ్యంతో ఉన్నాయి? పైగా రాయ్ తన సినిమాలు చాలా వాటికి సంగీతం కూడా తానే కూర్చుకుంటారు. కొన్నింటిలో గానం కూడా చేసారు (అగంతుక్ లో ఉత్పల్ దత్ కు ఈయనే పాడారని విన్నాను.). ఇవి అటు పెడితే, మంచి రచయితా, చిత్రకారుడు, పత్రికా సంపాదకుడు, అనువాదకుడు, విమర్శకుడు గట్రా గట్రా. ఇంత మేధావి రాయ్ ని పట్టుకుని దేశంలో దారిద్ర్యాన్ని చూపి పేరు తెచ్చుకున్నాడు అంటాడా!” అనేసి మనసు రగిలిపోయింది. (ఇది “భానుమతి ఎన్టీఆర్, ఎఎన్నార్ లను పట్టుకుని ఏకవచనంలో సంబోధిస్తుంది. అంత పొగరుబోతుల రచనలు చదవాల్సిన ఆగత్యం నాకు లేదు” అని ఇదివరలో అన్న మరో మేధావి స్నేహితుడి వాదం లాగానే ఉంది నాకు.).

కొన్నాళ్ళ క్రితం నండూరి వారి సంపాదకీయాలలో రాయ్ మరణ సందర్భంలో వచ్చిన సంపాదకీయంలో చదివిన ఈ చివరి పేరా ఎట్టకేలకు ఇలాంటి తరహా విమర్శకు సమాధానం చెప్పింది నాకు:

“చివరగా ఒక మాట. ప్రపంచమంతా జేజేలు పలికింది కానీ, భారతీయ చలనచిత్ర ప్రముఖులు మాత్రం ఆయనను సరిగా అర్థం చేసుకొనకపోవడం దురదృష్టం. భారతీయ దారిద్ర్యాన్ని తన చిత్రాలలో ప్రదర్శించి పాశ్చాత్యుల ప్రశంసలు సంపాదించుకున్న వాడిగా ఆయనను కొందరు పరిగణించడం వారి మేధా దారిద్ర్యానికి చిహ్నం. తానూ కళాఖండాలు తీస్తున్నానని ఆయన ఎన్నడూ అనుకోలేదు. అందరూ చూసి ఆనందించే చిత్రాలు తీయడమే తన ధ్యేయమని, వ్యాపార విజయ దృక్పథం ఉన్నంత మాత్రాన కళామూల్యాలు లోపించనక్కరలేదని ఆయన విశ్వాసం. ఆ మాటకు వస్తే తనకు స్పూర్తి ఇచ్చిన వారిలో అమెరికన్ డాక్యుమెంటరీ చిత్ర నిర్మాత రాబర్ట్ ఫ్లాహేర్టీ, సోవియట్ దర్శకుడు అలెక్జాండర్ డోవ్జెంకో లతో పాటు ఎందఱో హాలీవుడ్ దర్శకులు కూడా వున్నారనేవాడు రాయ్. సత్యజిత్ రాయ్ భారతీయ సృజనాత్మకతను ప్రపంచానికి చాటి చెప్పిన మహానుభావుడు. నేడు ఆయన లేడు. ఆయన చిత్రాలు ఉన్నాయి. ఆయన ప్రతిభ ఉంది.”
-April 25, 1992.

Published in: on August 31, 2012 at 6:00 am  Comments (8)  

మహిళావరణం-13 (ముగింపు)

(ఈ శీర్షికలో గల తక్కిన వ్యాసాలు ఇక్కడ చదవవచ్చు)
*********

118 మంది గురించీ చదివేశాక, మొదటికి వచ్చాను నేను. మరొకసారి రచయిత్రులు రాసిన ముందుమాటా, తరువాత (మొదలుపెట్టినప్పుడు ఆట్టే దృష్టి పెట్టి చదవని) “నిరుడు కురిసిన హిమసమూహాలు” పేరిట కొంత చారిత్రక నేపథ్యం తెలిపే వ్యాసమూ మళ్ళీ చదివాను. ఒక రెండు ముక్కలు మళ్ళీ ఈ పుస్తకంలోని విశేషాల గురించి బ్లాగాలి అనిపించింది… నిజం చెప్పాలంటే ఆ వ్యాసం మొత్తంగా నాకు కాస్త బోరు కొట్టింది కానీ, అందులో ప్రస్తావించిన కొన్ని కథలు నాకు చాలా ఆసక్తికరంగా అనిపించాయి.

“ఆంధ్రదేశంలో మొదటగా క్రైస్తవ మతం తీసుకున్నది ఒక స్త్రీ. చిత్తూరు జిల్లాలో పుంగనూరులో 1701వ సంవత్సరంలో ఒక వితంతువు తన నలుగురు పిల్లలతో క్రైస్తవ మతంలోకి మారింది. 1805లో లండన్ మిషనరీ సొసైటీ విశాఖపట్నంలో తన కేంద్రాన్ని స్థాపించి ఒక బాలికల పాఠశాలని నెలకొల్పింది..” ఇలా సాగిన పేరాలో ఆ “మొదట మతం పుచ్చుకున్నది ఒక స్త్రీ” అన్న సంగతి చాలా ఆసక్తికరంగా అనిపించింది. విచిత్రంగా కూడా అనిపించింది – ఆ విషయం ఇన్ని సంవత్సరాల తరువాత ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించబడ్డం.

ఇక, వితంతు వివాహాల గురించి చెప్పిన కథ: ఒక బ్రాహ్మణ యువకుడు వితంతువైన తన చెల్లికి జుట్టు తీయించి ముతక బట్టలు కట్టించాలని, బట్టలు తెచ్చి ఆవిడకిచ్చాడట. ఆవిడ తనకు చాలినన్ని చీరలు ఉన్నాయనీ, కావలిస్తే వదినెకి ఇచ్చుకొమ్మనీ చెప్పిందట. విధవలు కట్టుకోవాల్సినవి నా భార్య కట్టుకోవడమేమిటి? అని అతను కోప్పడితే, రేపో మాపో పెళ్ళి చేసుకోబోతున్నాను, నాకూ అవి అక్కర్లేదు అన్నదట :-) (అఫ్కోర్సు, కాస్త అతివాదిలా ఆలోచిస్తే, “విధవలు కట్టుకునే బట్టలేవిటి నీ మొహం!” అని దాడి చేయాలి. కానీ, బహుశా ఆ కాలానికి ఈవిడ స్పందనే విప్లవాత్మకం అనుకుంటాను!). ఈ సంఘటన తరువాత జరిగింది మాత్రం అత్యంత ఆశ్చర్యం, దిగ్భ్రాంతి కలిగించే సన్నివేశం – ఈ అమ్మాయి పెళ్ళిని వీళ్ళ అన్న బంధువుల సాయంతో ఆపేశాడట. కానీ, తనకి నచ్చిన వ్యక్తితో వివాహ ప్రస్తావన లేకుండా సంబంధం పెట్టుకోవడానికి మొత్తం బంధువర్గమూ అనుమతించిందట!!!!!!

ఆ కాలంలో వితంతువులు ఎవరితోనూ వెళ్ళిపోవడమూ [(అ)సభ్యసమాజపు భాషలో లేచిపోవడం], లేదా అలా వెళ్ళాక మోసపోయి తిరిగిరావడమూ – వీటిల్లో “తిరుగుబాటు”ను చూడమని రచయిత్రులు ఉద్భోదించేవరకూ ఆ కోణం నాకు తట్టలేదు. అఫ్కోర్సు, అలాంటివి అన్నీ గానీ, మామూలుగా జనాలు ఇంట్లోవాళ్ళకి తెలీకుండా ఎవరితోనో వెళ్ళిపోయే అన్ని సంఘటన్లూ తిరుగుబాటే అని మనం అనుకోనక్కర్లేదు. కానీ, ఇపుడు ఆలోచిస్తే అనిపిస్తుంది – మన చుట్టూ వినబడే అభిప్రాయాలు మనల్ని ఎంత ప్రభావితం చేస్తాయో కదా! అని. నిన్ననే Chimamanda Ngozi Adichie అన్న నైజీరియా రచయిత్రి ఇచ్చిన TED Talk – “The Danger of a Single Story” విన్నాను. ఒకే దృక్కోణంలో కథలు వింటూ ఉంటే మనం ఎలా ఆ ఆలోచనావిధానానికి అలవాటు పడిపోతామో చెప్పే ఇరవై నిముషాల ప్రసంగం అది. తప్పకుండా వినాల్సినది.

….ఇక, స్త్రీవిద్య, సంఘ సంస్కరణ, వైద్యం, స్వతంత్ర పోరాటం, హక్కుల కోసం పోరాటాలు, సాంస్కృతిక సాహిత్య కృషీ – ఇలాగ ఈ వ్యాసంలో అన్ని కోణాల నుండీ స్త్రీ చైతన్యం గురించీ ఒక విహంగ వీక్షణం ఉంది. భద్రంగా పెట్టుకుని మళ్ళీ మళ్ళీ చదువుకోదగ్గ వ్యాసం.

పుస్తకం లో నాకు నచ్చని అంశాలు కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కానీ, ఈ పుస్తకం గురించి వివరంగా మరొకసారి చర్చిద్దామనే అనుకుంటున్నా కనుక, అక్కడ చెప్పుకుంటాను. మరొక్కసారి నాకు ఇంతమంది గురించి పరిచయం చేసిన – వోల్గా, వసంత కన్నాబిరాన్, కల్పన కన్నాబిరాన్ గార్లకి, ఫొటొగ్రఫర్ గుడిమెల్ల భరత్ భూశణ్ గారికి కృతజ్ఞతలు తెలుపుకుంటూ…ఇతి వార్తాహ.

PS: వీళ్ళు రాసిన ముందు మాటలో తమకి స్పూర్తి కలిగించిన అంశాల్లో “Daughters of Maharastra” అన్న పుస్తకం ప్రస్తావన ఉంది. మా అద్భుతశక్తులు గల గ్రంథాలయంలో అది కూడా దర్శనమిచ్చేసింది కనుక, బహుశా నెక్స్ట్ సిరీస్ దానిలోని వారిపైనే ఏమో! (ఈ లెక్కలో నేనే ఫెమినిస్టు ఉద్యమాల్లోనూ చేరిపోకుండా ఉండాలని కోరుకోండి! ):-)

Published in: on July 14, 2012 at 6:00 am  Comments (1)  
Tags: ,

మహిళావరణం-12

(ఈ శీర్షికలో గల తక్కిన వ్యాసాలు ఇక్కడ చదవవచ్చు)
*********

111. భాగ్యలక్ష్మి (1962-1992): విప్లవ నాయకురాలు. ఒకసారి తోటి విప్లవ కార్యకర్తను పోలీసులు అందరికళ్ళ ఎదుటా కొడుతూ తీసుకెళ్ళి చంపి ఆ తరువాత అతన్ని అరెస్టు చేయలేదని చెబితే, భాగ్యలక్ష్మి ధైర్యంగా కోర్టులో అసలు సంగతి చెప్పి సంచలనం సృష్టించారట. పోలీసుల ఎన్‌కౌంటర్ లో మరణించారు.

112. మున్నంగి సువార్త (1963): కారంచేడులో ఒక అగ్రకులస్థుడి దురాగతాన్ని సువార్త ఎదిరించడంతో ఆ సంఘటన తరువాత అక్కడ దళితుల ఊచకోతకూ, వారిలో పోరాట స్పూర్థికీ దారితీసింది. “కారంచేడులో మాదిగలు చేసిన పోరాటానికి ముందు దలిటుల చైతన్యం వేరు, తరువాతి చైతన్యం వేరు” అని రాసారు రచయిత్రులు. అయితే, విషయం ఏమిటంటే, కనీసం ఈ పుస్తకం వచ్చిన నాటికి నిందితులు శిక్ష తప్పించుకున్నారు! (ఈ సంఘటన ఏమిటి? అని నాలాగే సందేహం కలిగిన వారికోసం – నాకు ఆన్లైన్ లో దొరికిన కత్తి పద్మారావు గారి వ్యాసం ఇదిగో)

113. బొర్లం స్వరూప (1966-1992): పీపుల్స్ వార్ నాయకురాలు. జ్యోతక్కగా ప్రసిద్ధి. విప్లవంలో చురుగ్గా పాల్గొన్నారు. పోలీసుల ఎంకౌంటర్ లో మరణించారు.

114. పాటిబండ్ల రజని (1966): ప్రముఖ స్త్రీవాద కవయిత్రి.

115. పూర్ణిమా రావు (1967) : ప్రముఖ క్రికెట్ క్రీడాకారిణి.

116. కరణం మల్లీశ్వరి (1975): ప్రముఖ వెయిట్ లిఫ్టింగ్ క్రీడాకారిణి. ఒలింపిక్ పతకం గ్రహీత. రాజీవ్ ఖేల్ రత్న అవార్డు కూడా పొందారు.

117. కోనేరు హంపి (1987): ప్రముఖ చదరంగ క్రీడాకారిణి.

***
…అయిపోయారు అందరూ. కాకపోతే, చివర్లో ఇచ్చిన లిస్టులో 118 అని ఉంది…ఎవర్నో మిస్సయిపోయా ఈ బ్లాగు టపాల్లో అని వెదికితే, మధ్యలో సురభి కమలాబాయి తరువాత “కొమ్మూరి పద్మావతీదేవి” పేజీ మిస్సయ్యా అని అర్థమైంది.

118. కొమ్మూరి పద్మావతీదేవి (1908-1970): ప్రముఖ నాటకరంగ కళాకారిణి. స్త్రీలసమస్యల గురించి రేడియో ప్రసంగాలు కూడా ఇచ్చారు.

Published in: on July 13, 2012 at 6:00 am  Leave a Comment  
Tags: ,

మహిళావరణం-11

(ఈ శీర్షికలో గల తక్కిన వ్యాసాలు ఇక్కడ చదవవచ్చు)
*********
101. జమీలా నిషాత్ (1935): ప్రముఖ ఉర్దూ స్త్రీవాద రచయిత్రి. సామాజిక అసమానతలు గురవుతున్న ముస్లిం స్త్రీల గురించి, మతసామరస్యం గురించీ పని చేస్తున్నారు.

102. ప్రతిభా భారతి (1956): రాజకీయ నాయకురాలు. ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్రలో శాసనసభకు మొదటి మహిళా స్పీకర్. వివిధ శాఖలకు మంత్రిగా, వివిధ కమిటీల సభ్యురాలిగా కూడా వ్యవహరించారు.

103. గొర్రె సత్యవతి (1956): రూరల్ అవేర్నెస్ డెవెలప్మెంట్ సొసైటీ పేరిట ఒక స్వచ్చంద సంస్థను పూర్తిగా మహిళలతో, మహిళలకోసం పని చేసేలా 1991 లో స్థాపించారు. ఆ సంస్థ ద్వారా ప్రతికూల పరిస్థితులను సైతం జయిస్తూ స్త్రీల అభ్యున్నతి కోసం, వారిలో చైతన్యం కోసం, ఎన్నో కార్యక్రమాలు చేపట్టారు.

104. అరుణ ఎం.బహుగుణ (1957): ఆంధ్రప్రదేశ్ లో మొదటి మహిళా ఐ.పీ.యస్ అధికారిణి.

105. సి.పుణ్యవతి (1957): విద్యార్థి దశ నుండీ వామపక్ష విద్యార్థి ఉద్యమాల్లోనూ, మహిళా ఉద్యమాల్లోనూ చురుగ్గా పాల్గొన్నారు. ఆంధ్ర ప్రదేశ్ మహిళా సంఘంలో కూడా చాలా కాలం పనిచేశారు.

106. కొండేపూడి నిర్మల (1958): ప్రముఖ స్త్రీవాద రచయిత్రి. ఎన్నో అవార్డులు కూడా అందుకున్నారు. వృత్తిరిత్యా జర్నలిస్టు.

107. శోభాలత (1958): సినీరంగంలో మేకప్ కళాకారిణిగా, ప్రతికూల పరిస్థితులను ఎదుర్కుని నిలబడ్డారు, నంది అవార్డులు కూడా పొందారు. బ్యూటీపర్లర్ మొదలుపెట్టీ శ్త్రీలకి ఆ రంగంలో శిక్షణ కూడా ఇస్తున్నారు. “మేకప్ రంగం స్త్రీలది కాదని, ఆ పని ఆపేయాలనీ” దక్షిణ భారత సినీ కళాకారుల ఫెడరేషన్ (ఫెప్సీ) ఆందోళన చేసిందట శోభాలత కి 1992లో రెండు నందులు వచ్చినప్పుడు!

108. రంగవల్లి (1959-1999): విద్యార్థి దశ నుంచే సి.పి.ఐ (ఎం.ఎల్) సభ్యురాలిగా అనేక పోరాటాల్లో పాల్గొన్నారు. విద్యార్థి సంఘం నుండి “విజృంభణ” పత్రిక తీసుకొచ్చి విజయవంతంగా నడిపారు. బాగా చురుగ్గా గోదావరి లోయలోని అడవుల్లో పనిచేస్తున్నప్పుడు పోలీసులు చుట్టుముట్టి కాల్చి చంపారు.

109. ఫాతిమా బీ (1960): “కాల్వ” (కర్నూలు జిల్లా ఓర్వకల్లు మండలం) సర్పంచిగా పని చేసి, గ్రామాభివృద్ధికి ఎంతో కృషి చేశారు. ఇందుకుగాను 1998లో యూ.ఎన్.డీ.పీ. వారి నుండి అవార్డు అందుకున్నారు. (అవునవును, అప్పట్లో కర్నూల్లో మా స్కూల్లో ఈ విషయం గురించి చెప్పుకున్నాం! )

110. విమల (1960): విప్లవ రచయిత్రి. అనేక రాజకీయ సాంఘిక ఉద్యమాల్లో పాల్గొన్నారు.

***
…తక్కిన వారిపై వచ్చే టపాలో.
(ఊరికే మొదటిపేరు చెప్పి వదిలేస్తే, బహుశా ఆ ఉద్యమాలతో పరిచయం ఉన్న వాళ్ళకి తెలుస్తుందేమో కానీ, ఈ పుస్తకం చదివే అవకాశం ఉన్న నాబోటి సామాన్యులకి కాదు! ఏం విమల? ఏం రంగవల్లి? ఇప్పుడు వీళ్ళ గురించి వివరాలు తెలుసుకోవాలి అనిపిస్తే, ఏమని వెదుకుతాం?)

Published in: on July 12, 2012 at 6:00 am  Comments (1)  
Tags: ,

మహిళావరణం-10

(ఈ శీర్షికలో గల తక్కిన వ్యాసాలు ఇక్కడ చదవవచ్చు)
*********

91) పావలా శ్యామల (1951): “పావలా” నాటకం ద్వారా ఎంతో పేరు తెచ్చుకున్న నటి. ఈవిడ సినిమాల్లో, టీవీలో నటించడమే కాకుండా సంభాషణల రచయిత్రి కూడా.

92) కామేశ్వరి జంధ్యాల (1951): శ్త్రీ శక్తి సమాఖ్యలోనూ, మహిళా సమాఖ్యలోనూ పని చేశారు. అనేక సాంఘిక అభివృద్ధి ప్రాజెక్టుల్లో భాగమయ్యారు.

93) జస్బీర్ కౌర్ (1952) : ఎనిమిది భాషలు ఎరిగిన జస్బీర్ కౌర్ ప్రముఖ గాయని.

94) కె. లలిత (1953): అభ్యుదయ మహిళా సంఘానికి వ్యవస్థాపక అధ్యక్షురాలిగా జంటనగరాల్లో అనేక కార్యక్రమాలు చేపట్టారు. ఎమర్జెన్సీ సమయంలో కొన్నాళ్ళు అజ్ఞాతవాసంలో ఉన్నా, బయటకు వచ్చాక మళ్ళీ మహిళా లేస్ వర్కర్స్ గురించి పనిచేశారు. స్త్రీ శక్తి సంఘటన వారితో పనిచేస్తూనే “మనకి తెలియని మన చరిత్ర” అన్న పేరుతో తెలంగాణా రైతాంగ పోరాటంలో పనిచేసిన స్త్రీల మౌఖిక చరిత్రను ప్రచురించారు. స్త్రీల ఆరోగ్యం గురించి కూడా పుస్తకం రాసారు. “విమెన్ రైటింగ్ ఇన్ ఇండియా” పుస్తకాలకి సంపాదకత్వం వహించారు.

95) గీతా రామస్వామి (1953): హైదరాబాదు బుక్ ట్రస్ట్ వ్యవస్థాపక సభ్యుల్లో ఒకరు. ప్రస్తుతం కూడా దాన్ని విజయవంతంగా నిర్వహిస్తున్నారు. అంతకుముందు అనేక సాంఘిక సమస్యల పరిష్కరణ కోసం కృషి చేశారు.

96) ఉమాదేవి (1953) : మహర్షి సాంబమూర్తి వికలాంగ బాలికల ఆశ్రమ పాఠశాలలో పనిచేస్తూ, బాలికల అభ్యున్నతి కోసం కృషి చేసారు. (ఈ టైపులో ఉమాదేవి అని రాసి వదిలేస్తే, ఈవిడ గురించి వివరం తెలుసుకోవాలన్నా అయ్యే పనేనా? )

97) వేమన వసంతలక్ష్మి (1953) : వృత్తి రిత్యా సంపాదకురాలు. వార్తాపత్రికా జర్నలిజంలో ఎడిటర్ స్థాయికి చేరుకున్న అతి కొద్దిమంది మహిళల్లో వసంత లక్ష్మి ఒకరు. పౌరహక్కుల, మానవహక్కుల సంఘాల్లో కూడా పనిచేశారు. కొన్ని కథలు, ఇతరలాలు ఆంగ్లం నుండి తెలుగులోకి అనువదించారు.

98) కొండవీటి సత్యవతి (1954): భూమిక పత్రిక సంపాదకురాలు సత్యవతి గారే!

99) శోభానాయుడు : (ఈవిడకి జన్మించిన సంవత్సరం రాయలేదు మరి) ప్రముఖ నర్తకి. “కూచిపూడి ఆర్ట్స్ అకాడెమీ ఆఫ్ హైదరాబాదు” స్థాపించి ఎంతోమంది నృత్య కళాకారులకి శిక్షణ ఇచ్చారు. దేశవిదేశాల్లో తిరిగి ప్రదర్శనలిచ్చారు. ఎన్నో అవార్డులు అందుకున్నారు.

100) యు. వింధ్య (1955): పౌరహక్కుల సంఘంలో స్త్రీల అజెండా ముందుకు తీసుకుపోవాలని కృషి చేసిన వారిలో ఒకరు. స్త్రీల మానసిక ఆరోగ్యాన్ని గురించి, రాడికల్ రాజకీయాల్లో స్త్రీల మనస్తత్వాన్ని గురించి, కుటుంబ హింస గురించి – ఇలా స్త్రీవాదానికి, మనస్తత్వ శాస్త్రానికి మధ్య ఉన్న సంబంధాల గురించి పరిశోధనలు చేశారు. పరిశోధకురాలిగా కూడా పేరు తెచ్చుకున్నారు.

…ఇంక అయిపోవస్తోంది. రెండు మూడ్రోజుల్లో ఈ టపాల సిరీస్ ముగుస్తుంది. :)

Published in: on July 11, 2012 at 6:00 am  Comments (1)  
Tags: ,

మహిళావరణం-9

(ఈ శీర్షికలో గల తక్కిన వ్యాసాలు ఇక్కడ చదవవచ్చు)
*********

81) మాలినీ రాజూర్కర్ (1941) : ప్రముఖ హిందుస్తానీ గాయని. ఈవిడ గురించిన వికీ లంకె ఇక్కడ చూడవచ్చు.

82) ఉజ్రా బిల్‌గ్రామి (1943): బాంబే విశ్వవిద్యాలయంలోనూ, విదేశాల్లోనూ చదువుకుని వచ్చిన ఉజ్రా (ఉజ్రమ్మ గా ప్రసిద్ధులు) 1988లో “దస్తకార్ ఆంధ్ర”ను ప్రారంభించారు. రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాలలోని నేతపని వారితో కలిసి పనిచేసే సంస్థ ఇది. హస్తకళలను ఆర్థికంగా ప్రయోజనకరంగా ఉండేలా చేయడం, అదే సమయంలో కళను సంప్రదాయ వనరుల నుంచి వేరు చేయకుండా ఉండటం ఈ సంస్థ లక్ష్యాలు. ఈ సంస్థతోనే కాక, ఉజ్రా మరిన్ని హస్తకళల సంబంధిత సంస్థల్లో కన్సల్టెంటుగా కూడా పనిచేశారు.

83) కొలకలూరి స్వరూపరాణి (1943): ప్రముఖ రచయిత్రి. ఆధునిక ఉపమానాలకి ప్రసిద్ధి. భారతీయ కవి సంప్రదాయానికి విరుద్ధంగా చంద్రుణ్ణి స్త్రీగా, రాహువుని చంద్రుని భర్తగా చేసి “చంద్రగ్రహణం” అన్న పద్య కావ్యం రాసారు. అందులో భార్య వ్యక్తిత్వాన్ని భంగపరచి పురుషాధిక్యత ప్రదర్శించే భర్త నియంతృత్వాన్ని ఆవిడ గ్రహణంగా భావించారు. ఇలాగే, అస్తమిస్తున్న సూర్యుణ్ణి కట్నం ఒకేసారి ఇవ్వలేదనే కోపంతో పీటలపై నుంచి వెళ్ళిపోతున్న వరుడితో పోలుస్తారు. (ఇజాల గోల అటు పెడితే, ఇలా కూడా చూడొచ్చు పై దృశ్యాల్ని అంటే నాకు భలే కుతూహలంగా ఉంది ఈవిడ రాసింది చదవాలని.)

84) సుజీ తారు (1943): ఉగాండాకు చెందిన సుజీ తారు ఉద్యోగరిత్యా హైదరాబాదులోని సీఫిల్ (CIEFL) లో స్థిరపడి, స్త్రీ సమస్యల గురించి, హైదరాబాదులో సోషలిస్టు ఫెమినిస్టు దృక్పథం పరిచయం చేయడంలోనూ కృషి చేశారు. పరిశోధకులు, రచయిత్రీ కూడానూ.

85) శారద (1945): ప్రముఖ సినీ నటి. తన నటనకు గాను “ఊర్వషి” అవార్డు మూడుసార్లు అందుకున్నారు.

86) పంచాది నిర్మల (1947-1969): శ్రీకాకుళోద్యమంలో ప్రధాన భూమిక వహించారు. గిరిజనులతో కలిసి పని చేస్తూ వారిని తిరుగుబాటు దిశగా ప్రోత్సహించారు. ఆ సమయంలో భూస్వాములకూ సింహస్వప్నంగా నిలిచారు. అయితే, చివరకి పోలీసులు పట్టుకోవడంతో చిన్న వయసులోనే మరణించారు. (శ్రీకాకులోద్యమం గురించి వెదికితే ఈవిడ గురించి కనిపిస్తుంది. అంత చిన్న వయసులోనే మరణించినా కూడా ఇంతదాకా జనం తల్చుకుంటున్నారూ అంటే ఈవిడెంత సాహసం చేసారో అప్పట్లో!)

87) చౌదరి సంపూర్ణమ్మ (1948): శ్రీకాకుళ గిరిజనోద్యమంలో పనిచేసిన ప్రముఖ నాయకుల్లో ఒకరు. మహిళా సంఘాలలో పని చేశారు. గిరిజనుల్లో శుబ్రత గురించి, ఆరోగ్య సమస్యల గురించి అవగాహన కలిగించేవారు. తరువాత అరెస్టై, జైల్లో కూడా అనేక సమస్యలపై పోరాడారు. తరువాత సీపీఐ (మార్క్సిస్టు) లో పనిచేయడం మొదలుపెట్టారు.

88) లంక అన్నపూర్ణదేవి (1950): తనపాట తనే పాడుకుంటూ కూచిపూడి నాట్య ప్రదర్శనలిచ్చే నర్తకి, గాయని. నాట్యశాస్త్రంలో పరిశోధన చేసి, అతి చిన్నవయసులో సిద్ధేంద్ర కళాక్షేత్రం గుడివాడ శాఖకు ప్రిన్సిపాల్ గా పనిచేశారు. అరవై-డెబ్భైలలో పాకిస్తాన్ తో యుద్ధసమయంలో సరిహద్దుల వద్ద విస్తృతంగా పర్యటించి జవాన్ల కోసం నృత్య ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. రైలు ప్రమాదంవల్ల కాలు సగంవరకూ తొలగించాల్సి వచ్చినా మొక్కవోని ధైర్యంతో, ఎలాగైనా మళ్ళీ నృత్యంచేయాలని అనేక ఆపరేషన్ల అనంతరం కృత్రిమ కాలితో మళ్ళీ నర్తించి ఎన్నో ప్రదర్శనలు కూడా ఇచ్చారు. ఎన్నో అవార్డులు, ప్రశంసలు ఈవిడని వరించాయి. తండ్రి మరణించినప్పుడు స్మశానానికి వెళ్ళి తలకొరివి పెట్టి, సంవత్సరంపాటు కొడుకు చేయవలసిన కర్మకాండలన్నీ సమాజాన్ని ఎదుర్కుని మరీ చేసారు.

89) ఐ. రోశమ్మ (1950): 1992లో నెల్లూరులో జరిగిన సారా వ్యతిరేకోద్యమంలో నాయకురాలు. మద్య నిషేదం కోసం చాలా కృషి చేశారు.

90) శాంతా సిన్హా (1951): బాలకార్మిక వ్యవస్థ నిర్మూలన కోసం విస్తృత కృషి చేశారు, చేస్తున్నారు. రామన్ మెగసెసే అవార్డు గ్రహీత. మామిడిపూడి వెంకటరంగయ్య ఫౌండేషన్ ద్వారా బాలకార్మికుల కోసం పని చేస్తున్నారు.

…తక్కిన వారి గురించి రాబోయే టపాలలో!

Published in: on July 10, 2012 at 6:00 am  Comments (1)  
Tags: ,

మహిళావరణం-8

(ఈ శీర్షికలో గల తక్కిన వ్యాసాలు ఇక్కడ చదవవచ్చు)
*********

71) ద్వారం మంగతాయారు (1935 – ): ప్రముఖ వయొలిన్ విద్వాంసురాలు. తండ్రి ప్రముఖ సంగీత విద్వాంసుడు ద్వారం వెంకటస్వామి నాయుడు. బాల్యంలో మంగతాయారుకి వయొలిన్ పై ఆసక్తి కలగాలని ఆయన ఆవిడ పక్కన కూర్చుని వాయించేవారట. కానీ, ఊహ తెలిసి ఆవిడ నేర్చుకోవడంలో ఆసక్తి చూపేనాటికి ఆయనకి నేర్పే ఆసక్తి పోయి శిష్యుల వద్ద నేర్చుకొమ్మన్నారట. అలాగే నేర్చుకుని, తండ్రితో కలిసి కచేరీలు చేస్తూ ఉండేవారు. తర్వాత క్రమంగా ఆకాశవాణిలో ఆర్టిస్టుగా నిలదొక్కుకుంటున్న సమయంలో ఆయన మళ్ళీ నేర్పేందుకు ఆసక్తి చూపారట. దానితో మళ్ళీ నేర్చుకున్నారట :-). ఎందరో ప్రముఖులతో కలిసి కచ్చేరీలు చేశారావిడ. ఈవిడ గురించిన పరిచయంలో ఈ క్రింది మాటలు ఆలోచింపజేశాయి :
“మంగతాయారు తన కట్టుబొట్టుల గురించి శ్రద్ధ చూపకపోవడంతో చాలామంది ఆవిడను వింతగా చూసేవారు. ఆమె ప్రతిభను తక్కువ అంచనా వేసేవారు. “నాలాగా ఒక పురుషుడు ప్రవర్తిస్తే, అతన్ని జీనియస్ అంటారు. ఆడదాన్ని గాబట్టి నాతో కాస్త మంచిగా తయారై కనబడమని చెప్పే సాహసం చేస్తారు”

72) పి. సుశీల (1936-): ప్రముఖ గాయని. సినిమాల్లో లెక్కలేనన్ని పాటలు పాడారు. అనేక అవార్డులు అందుకున్నారు. గాయనిగా సుదీర్ఘమైన కెరీర్ ఆవిడది.

73) తురగా జానకీరాణి (1936): ప్రముఖ రచయిత్రి. ఆకాశవాణిలో పని చేస్తున్నప్పుడు జాతీయ స్థాయి అవార్డులు కూడా పొందారు. జానకీరాణి గారి గురించి పి.సత్యవతి గారు భూమిక పత్రికలో రాసిన వ్యాసం ఇక్కడ చదవండి. ఇక, ఆవిడ పుస్తకాలు రెంటిపై నిడదవోలు మాలతి గారు రాసిన సమీక్ష పుస్తకం.నెట్లో ఇక్కడ చదవండి.

74) జిలానీ బాను (1936-): ప్రముఖ ఉర్దూ కథా, నవలా రచయిత్రి. ఆమె కథలు పధ్నాలుగు భారతీయ భాషల్లోకి అనువదితమయ్యాయి. రేడియో, టీవీ నాటకాలు రాసారు. దక్కనీ మాండలికాన్ని కాపాడ్డం కోసం తెలంగాణలో తిరిగి, ఆ భాష మాట్లాడగల వివిధ వర్గాల ప్రజలతో మాట్లాడించి రికార్డు చేశారు. సాహిత్యంలో ఎన్నో అవార్డులు అందుకున్నారు.

75) హేమలత లవణం (1937 -2008): ప్రముఖ సాంఘికోద్యమ నాయకురాలు. నేరస్థుల సంస్కరణ కోసం “సంస్కార్” ను స్థాపించారు. జోగిని ఆచారం రూపుమాపడానికి కృషి చేశారు. బాణామతి వ్యతిరేక ప్రచారం చేశారు. తన తండ్రి పేరిట “జాషువా ఫౌండేషన్” స్థాపించి సాహితీవేత్తలకి బహుమానం అందజేసారు. కొన్ని పుస్తకాలను కూడా రాశారు. నాస్తిక కేంద్రం వారు హేమలత గారి మరణ సందర్భంలో వెలువరించిన వ్యాసం ఇక్కడ చదవొచ్చు.

76) సావిత్రి (1937-1981) : ఏం చెబుతామండీ కొత్తగా సావిత్రి గురించి? ఆ పేరు తెలియని తెలుగువారూ తెలుగువారే?

77) ఎస్. జానకి (1938 – ): ప్రముఖ గాయని. గాయనిగా యాభై ఏళ్ళ పైచిలుగ్గా ఉన్న సుదీర్ఘ కెరీర్ ఆమెది. ఇంకా కూడా అప్పుడప్పుడు పాడుతూనే ఉన్నారు.

78) శ్రీరంగం గోపాలరత్నం (1939-1993): ప్రముఖ కర్నాటక సంగీత విద్వాంసురాలు. అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని అర్జించారు.

79) రమ మేల్కోటే (1940-): వామపక్ష సాంఘిక-రాజకీయోద్యమాలలో చురుగ్గా పాల్గొన్నారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో పనిచేస్తూ అనేకమంది విద్యార్థులను వామపక్ష రాజకీయోద్యమాలలో పాల్గొనేలా ప్రభావితం చేశారు. కొన్ని పుస్తకాలు కూడా వ్రాసారు.

80) డఫ్ని ఎం. డి రెబెల్లో (1941-): తమిళనాడుకు చెందిన ఈవిడ ఆంధ్రప్రదేశ్లో మొదటి ఐ.ఎ.యస్. ఆఫీసర్. అంతర్జాతీయ తూలనాత్మక విద్య గురించి పరిశోధన చేసి పీ.హెచ్.డీ పట్టానూ, ట్రినిటీ మ్యూజిక్ కాలేజీ నుండి సంగీతంలో సర్టిఫికెట్నూ అందుకున్న వ్యక్తి.ఐ.యె.యస్ గా అనేక బాధ్యతాయుతమైన పదవుల్లో పని చేశారు.

****
మిగితా వారి గురించి వచ్చే టపాల్లో. హమ్మయ్య, ఎట్టకేలకు ఇప్పటికి నాకు తెలిసిన పేర్లు తెలియని వాటికంటే ఎక్కువగా ఉన్నాయి ఈ పది మందిలో!! :-)

Published in: on July 9, 2012 at 6:00 am  Comments (4)  
Tags: ,
Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 86 other followers